Türkiye'de yayıncılığın temel kanunu 15/2/2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanundur. Bu yönerge, Kanunu madde madde 73 başlıkta ele alıyor: kapsam, yirmi dört yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, iletim, yaptırım ve Üst Kurul.
Kanunun İskeleti
| Bölüm | Maddeler | Konu |
|---|---|---|
| Başlangıç | m.1–3 | Amaç, kapsam, tanımlar |
| Genel esaslar | m.4–7 | Yeniden iletim, yayın dili, bağımsızlık, olağanüstü dönemler |
| Yayın hizmeti ilkeleri | m.8 | Yirmi dört bent + çocuk koruma fıkraları |
| Ticarî iletişim | m.9–13 | Genel esaslar, reklam, belirli ürünler, sponsorluk, ürün yerleştirme |
| Yayın hizmetleri | m.14–18 | Genel/tematik, Avrupa eserleri, kısa gösterim, kamunun erişimi, cevap hakkı |
| Kuruluş ve yükümlülükler | m.19–25 | Hisse yapısı, devir, logo, izleyici temsilcisi, haber birimi, koruyucu sembol, kayıt |
| Frekans ve lisans | m.26–27 | Planlama, sıralama ihalesi, lisans türleri |
| İletim ve yetkilendirme | m.28–29/A | Multipleks, platform, altyapı, internet |
| Seçim dönemi | m.30–31 | Seçim yayınları, siyasî reklam |
| Yaptırımlar | m.32–33 | İdarî ve adlî yaptırımlar |
| Üst Kurul | m.34–43 | Kuruluş, üyeler, görevler, yasaklar, gelirler, teşkilât |
| Çeşitli hükümler | m.44–50 | BTK, TRT, sorumluluk, tebligat, mülga hükümler |
1. Kanunun Çerçevesi
- 6112 sayılı Kanun neyi düzenler? Amaç ve kapsam
- RTÜK Kanunu tanımları: medya hizmet sağlayıcı, platform, multipleks
- Yeniden iletim nedir? Serbestlik ve sınırları
- Yayın dili kuralı: Türkçe esası ve istisnaları
- Yayın öncesi müdahale yasağı ve yayıncının bağımsızlığı
- Olağanüstü dönemlerde yayın kısıtlamaları
- 3984 sayılı eski kanundan 6112'ye geçiş
Madde 6/1: Yayın hizmetlerinin içeriğine ve yayınlanmasına önceden müdahale edilemez ve yayınların içeriği önceden denetlenemez. Bu, Anayasa m.28/1'deki sansür yasağının yayıncılık alanındaki karşılığıdır.
2. Yayın Hizmeti İlkeleri — m.8
- Yayın hizmeti ilkeleri: 24 bendin tam listesi
- Devletin bölünmez bütünlüğüne aykırılık ilkesi
- Kin ve düşmanlığa tahrik yasağı
- Hukukun üstünlüğü ve tarafsızlık ilkesi
- İnsan onuru ve özel hayatın gizliliği ilkesi
- Terörü övme yasağı
- Ayrımcılık yasağı ve engellilere yönelik ifade
- Genel ahlak ve ailenin korunması ilkesi
- Suçu ve suçluyu övme, suç tekniği öğretme yasağı
- Çocuk, güçsüz ve engelli istismarı yasağı
- Alkol, tütün, uyuşturucu ve kumarı özendirme yasağı
- Doğruluk ilkesi: teyitsiz haber, abartılı ses ve efekt yasağı
- Masumiyet karinesi: kesinleşmeden suçlu ilan etme yasağı
- Haksız rekabet ve haksız çıkar yasağı
- Siyasi partilerde tek yönlü yayın yasağı
- Genel sağlık, çevre ve hayvanların korunması ilkesi
- Türkçenin doğru kullanımı ve argo yasağı
- Müstehcenlik yasağı
- Cevap ve düzeltme hakkına saygı ilkesi
- Yayında yarışma ve ikramiye yasağı
- Anket ve kamuoyu yoklamalarında noter zorunluluğu
- Fal ve batıl inanç yayınları yasağı
- Toplumsal cinsiyet eşitliği ilkesi
- Şiddeti özendirme ve kanıksatma yasağı
3. Çocuk Koruması
- Çocukların izleyebileceği saat diliminde yayın kuralı
- İsteğe bağlı yayın hizmetlerinde çocuk koruması
- Arkadaş bulma programları ve sağlık beyanlı ürün yasağı
- Koruyucu sembol sistemi: akıllı işaretler rehberi
- Koruyucu sembol kullanmak yeterli mi?
m.8/2: çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar verebilecek programlar, onların izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz.
4. Ticarî İletişim
5. Yayın Hizmetleri ve Yükümlülükler
- Genel ve tematik yayın ayrımı
- Avrupa eserleri kotası nedir?
- Kısa gösterim hakkı: spor ve büyük olaylarda haber kullanımı
- Spor müsabakasından kaç saniye görüntü kullanılabilir?
- Kamunun önemli olaylara erişimi
- Logo ve çağrı işareti kuralları
- İzleyici temsilciliği zorunluluğu
- Haber birimlerinde çalışanlarda aranan şartlar
- Yayın kayıtlarının muhafazası: ne kadar süre saklanır?
- Yayın kaydı istenirse ne kadar sürede verilir?
6. Kuruluş, Lisans ve İletim
- Medya kuruluşlarında hisse yapısı ve yabancı sermaye sınırı
- Hisse devri, şirket devri ve birleşme kuralları
- Frekans planlaması ve tahsis usulü
- Yayın lisansı türleri, süresi ve devri
- Radyo veya TV kurmak: lisans başvurusu adım adım
- Multipleks işletmeciliği nedir?
- Platform ve altyapı işletmecilerinin yükümlülükleri
- İnternetten yayın (Netflix, YouTube, canlı yayın) ve RTÜK lisansı
| Kural | Değer | Madde |
|---|---|---|
| Şirket türü | Anonim şirket — münhasıran yayın amaçlı | m.19/1-a |
| Bir şirketin sunabileceği | Bir radyo, bir televizyon, bir isteğe bağlı | m.19/1-a |
| Ortak olunabilecek karasal lisanslı kuruluş | En fazla dört | m.19/1-d |
| Toplam ticarî iletişim geliri | Sektörün %30'unu geçemez | m.19/1-d |
| Doğrudan yabancı sermaye | Ödenmiş sermayenin %50'sini geçemez | m.19/1-f |
| Lisans süresi | On yıl | m.27/2 |
| Karasal lisans devri | Devredilemez | m.27/3 |
| Yayına geçiş | En geç iki yıl | m.26/5 |
7. Seçim Dönemi
8. Yaptırımlar
- RTÜK idari para cezaları: kademeler ve hesaplama
- RTÜK en fazla ne kadar ceza verebilir?
- Program durdurma ve lisans iptali hangi hâlde uygulanır?
- Yayın lisansı hangi hâllerde iptal edilir?
- Lisanssız yayının adli yaptırımı
- Millî güvenlik gerekçesiyle yayın durdurulabilir mi?
- RTÜK kararlarına itiraz ve yargı yolu
- RTÜK şikâyeti nasıl yapılır?
9. Üst Kurul
- RTÜK nedir? Kuruluşu ve anayasal statüsü
- Üst Kurul üyeleri nasıl seçilir?
- RTÜK'ün görev ve yetkileri
- Üst Kurul üyeleri için yasaklar ve denetim
- RTÜK'ün gelirleri ve bütçesi
- Yayın lisans ücreti nasıl hesaplanır?
m.34/1: Üst Kurul, idarî ve malî özerkliğe sahip, tarafsız bir kamu tüzel kişiliğidir; dokuz üyeden oluşur ve üyeler TBMM Genel Kurulunca seçilir. Görev süresi altı yıldır; üyelerin üçte biri iki yılda bir yenilenir.
10. TRT ve Sorumluluk
Anayasal Zemin
Anayasa m.26/1 son cümle: Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir. m.133/1: Radyo ve televizyon istasyonları kurmak ve işletmek kanunla düzenlenecek şartlar çerçevesinde serbesttir. m.133/2 ise RTÜK'ün dokuz üyeden oluşacağını ve üyelerin TBMM Genel Kurulunca seçileceğini hükme bağlar.
Ayrıntısını anayasal dayanak yönergesinde ve Anayasa m.133 yazısında ele aldık.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| RTÜK ve Yayıncılık Soruları | Aynı alanın uygulama odaklı soru-cevap yönergesi — 55 soru |
| TRT Mevzuatı: 2954 Sayılı Kanun Rehberi | Yayın esasları, cevap hakkı, sorumluluk, bandrol — 20 başlık |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25–32, 41, 90, 133 ve 148 — 18 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış, çocuk haberciliği — 18 başlık |
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, komisyon, kontenjanlar, iptal — 52 soru |
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, izin, ihbar ve kıdem — 50 soru |
| Yayın Kurma Soruları | Beyanname, künye, sorumlu müdür, teslim, arşiv, lisans — 47 soru |
| Haber Yazarken Hukuki Sınırlar | Kimlik, masumiyet, kayıt, doğruluk, cevap hakkı — 65 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER — 23 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu, gümrük — 18 başlık |
| 5187 Sayılı Basın Kanunu: Madde Madde Rehber | Tanımlar, künye, beyanname, sorumluluk, cevap hakkı, cezalar, basın kartı ek maddeleri — 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları — 47 başlık |