Kısa cevap: hayır, kesinlikle. Kanun bunu iki ayrı yerden yasaklar ve arada tereddüt bırakacak bir istisna koymaz.
İki katmanlı yasak
| Katman | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | m.13/1 ürün yerleştirmeyi yalnız sinema ve televizyon filmleri, diziler, spor ve genel eğlence programlarında serbest bırakır | Haber bülteni bu listede yoktur → yasak |
| 2 | m.13/4: "Haber bültenlerinde, çocuk programlarında ve dinî programlarda ürün yerleştirmeye izin verilmez" | Aynı yasak açıkça tekrarlanmıştır |
Kanun koyucunun yasağı iki kez yazması tesadüf değildir. Haber, ticarî iletişimden en yüksek düzeyde arındırılması gereken tür olarak konumlandırılmıştır.
Sponsorluk da yasak
Ürün yerleştirmeyle karıştırılan program desteklemesi (sponsorluk) de haber bültenlerinde yasaktır. m.12/4: "Haber bülteni ve dinî tören yayınlarında program desteklemesine izin verilemez."
Yani "ürün yerleştirme yapmıyoruz, bülteni sponsor destekliyor" savunması da geçersizdir. İki kalem de haber bülteni için kapalıdır.
Reklamla kesme sınırlı ama mümkün
Haber bülteninde tümüyle yasak olmayan tek ticarî iletişim biçimi, kuşak reklamıdır — o da sınırlıdır. m.10/7: sinema ve televizyon filmleri ile haber bültenleri ve çocuk programları, planlanan yayın süreleri otuz dakikadan fazla olması hâlinde, her otuz dakikalık yayın süresi için bir kez olmak üzere reklam ve tele-alışverişle kesilebilir.
| Ticarî iletişim biçimi | Haber bülteninde | Dayanak |
|---|---|---|
| Ürün yerleştirme | Yasak | m.13/1, m.13/4 |
| Program desteklemesi (sponsorluk) | Yasak | m.12/4 |
| Reklam kuşağı | Sınırlı serbest: >30 dk ise her 30 dk için 1 kez | m.10/7 |
| Tele-alışveriş | Aynı sınır | m.10/7 |
Neden bu kadar katı
Yasağın gerekçesi m.8/1'in iki bendinde görülür. m.8/1-ı, haberde "tarafsızlık, gerçeklik ve doğruluk ilkelerini esas almak ve toplumda özgürce kanaat oluşumuna engel olmamak" zorunluluğu getirir. m.8/1-j ise yayın hizmetlerinin "haksız çıkarlara hizmet eden ve haksız rekabete yol açan unsurlar" içeremeyeceğini söyler. Haber bülteninde bir markanın gösterilmesi, bu iki ilkeyi doğrudan zedeler.
Sınırdaki hâller
Uygulamada tartışma yaratan durumlar genellikle şunlardır:
- Habere konu ürünün gösterilmesi. Bir ürünün geri çağrılması haberinde ürünün gösterilmesi ürün yerleştirme değildir; haber değeri taşıyan bir görüntüdür.
- Ekonomi bülteninde marka adı. Şirket haberlerinde marka anılması editoryal zorunluluktur; ölçüt, bedel karşılığında ve teşvik amacıyla yapılıp yapılmadığıdır.
- Hava durumu ve trafik kuşakları. Bunlar ayrı program mı yoksa bültenin parçası mı olduğuna göre değerlendirilir; bültenin parçasıysa m.12/4 yasağı işler.
- Bülten stüdyosunda görünen ekipman markaları. m.13/3'teki "aşırı vurgu" ölçütü burada belirleyicidir.
Yaptırım
m.12 ve m.13 ihlalleri m.32/2 kapsamındadır: brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idarî para cezası. Ancak m.32/5'in ikinci kolu, Kanunun ticarî iletişimi düzenleyen hükümlerinden herhangi birinin bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal edilmesi hâlinde yayının beş güne kadar durdurulacağını, tekrarlarda sürenin artacağını ve ikinci tekrarda lisansın iptal edileceğini söyler.
Genel ürün yerleştirme rejimini ürün yerleştirme yazısında, sponsorluk bildirim kurallarını sponsorluk yazısında ele aldık.