Kısa cevap: evet, zorunludur. 6112 m.46/3: "Özel radyo ve televizyon kuruluşları, sunacakları yayın hizmetlerinin özellik ve önemini değerlendirerek bir veya birden çok sorumlu müdür görevlendirir."
Sayı: en az bir, gerekiyorsa daha fazla
Kanun sabit bir sayı vermez; ölçütü kuruluşun kendisine bırakır: "sunacakları yayın hizmetlerinin özellik ve önemini değerlendirerek". Yani tek kanallı bir yerel radyo için bir sorumlu müdür yeterli olabilirken, çok kanallı veya yoğun canlı yayın yapan bir kuruluşta birden çok sorumlu müdür beklenir.
Dört şart
m.46/3 sorumlu müdür veya müdürlerin taşıması gereken nitelikleri sayar:
| Bent | Şart | Not |
|---|---|---|
| a | Türk vatandaşı olmak | İstisnası yoktur |
| b | Ulusal ve bölgesel düzeyde faaliyette bulunan yayın kuruluşlarının sorumlu müdürlerinin yüksek öğrenim mezunu olması | Şart yalnız ulusal ve bölgesel kuruluşlar için aranır |
| c | Yerleşim yerlerinin Türkiye'de bulunması | — |
| ç | Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak veya kısıtlı bulunmamak | — |
Sorumlu müdürün taşıdığı yük
Sorumlu müdür, kanunun sorumluluğu doğrudan bağladığı kişidir. m.46/1: "Yayından doğan sorumluluk yayını yöneten veya programı yapanla birlikte sorumlu müdüre aittir. Bu hüküm yayın kuruluşunun bu Kanundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz."
Ayrıca m.33'te iki adlî yaptırım doğrudan sorumlu müdürü hedefler:
| Fiil | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Yayın kayıtlarını bir yıl muhafaza etmemek | 1.000 – 5.000 gün adlî para cezası | m.33/3 |
| Üst Kurulca ya da Cumhuriyet başsavcılığınca istenmesine rağmen kaydı süresi içinde ve aslına uygun teslim etmemek | 1.000 – 5.000 gün adlî para cezası | m.33/3 |
| Gönderilen kaydın istenen yayın olmaması veya kayıtta tahrifat, çıkarma, silme | 5.000 – 10.000 gün adlî para cezası | m.33/4 |
Sorumluluğun yöneticiye geçtiği hâl
m.46/2 sorumlu müdüre bir koruma sağlar: "Ancak, şirketi idare ve temsile yetkili kişiler, sorumlu müdürün incelemesinden geçmeden veya rızası hilafına bir yayına karar vermişlerse, bu durumda sorumluluk yayına karar veren söz konusu kişilere geçer."
Sorumlu müdür ile izleyici temsilcisi karıştırılmamalı
İkisi ayrı yükümlülüklerdir ve işlevleri birbirinin tersidir.
| Sorumlu müdür | İzleyici temsilcisi | |
|---|---|---|
| Dayanak | m.46/3 | m.22/1 |
| İşlev | Yayından doğan sorumluluğu taşımak | İzleyici ve dinleyici şikâyetlerini değerlendirip yayın kuruluna sunmak |
| Nitelik şartı | Türk vatandaşlığı, öğrenim, yerleşim yeri, ehliyet | En az on yıllık meslekî tecrübe |
| Kamuoyuna duyuru | Kanunda ayrıca aranmaz | Uygun vasıtalarla kamuoyuna duyurulur ve Üst Kurula bildirilir |
| Sayı | Bir veya birden çok | Bir |
Aynı kişinin iki görevi birden üstlenmesi, m.22'nin öz denetim amacıyla bağdaşmaz: sorumlu müdür kendi yayınına gelen şikâyeti değerlendiren kişi olamaz.
Haber birimi personeli ayrı bir yükümlülük
m.23/1 farklı bir konuyu düzenler: "Medya hizmet sağlayıcılarının haber birimlerinde çalıştırılacak basın kartlı personelin asgarî sayısını Üst Kurul belirler. Bu personel 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı ... Kanuna tabidir." Sorumlu müdür yükümlülüğü ile haber birimi kadro yükümlülüğü birbirinden bağımsızdır.
Yaptırım
Sorumlu müdür görevlendirmemek veya kanunî şartları taşımayan bir kişiyi görevlendirmek, m.32/2 kapsamında "Kanunun diğer maddelerinde belirlenen ilke, yükümlülük veya yasaklara" aykırılık sayılır: brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idarî para cezası; radyo için 1.000 TL, televizyon ve isteğe bağlı hizmetler için 10.000 TL alt sınırla.
Sorumluluğun genel yapısını sorumluluk yazısında, haber birimi şartlarını haber birimi yazısında ele aldık.