Kanun burada dar bir yasak değil, birbirini tamamlayan iki yasak kurar. Birincisi genel yayın ilkeleri arasında (m.8/1-ö), ikincisi 2017'de eklenen özel fıkrada (m.8/4) yer alır. İkisi de m.32/1'in ağır yaptırım grubundadır.
Birinci yasak: m.8/1-ö
Bent şöyledir: yayın hizmetleri "Bilgi iletişim araçları yoluyla yarışma veya lotarya içeremez, dinleyici ve seyircilere ikramiye verilemez veya ikramiye verilmesine aracılık edemez."
Üç ayrı fiil yasaklanmıştır ve üçü de bağımsızdır:
| Fiil | Kapsam |
|---|---|
| Bilgi iletişim araçları yoluyla yarışma veya lotarya içermek | SMS, telefon, çağrı hattı, uygulama gibi araçlarla yürütülen yarışma ve çekilişler |
| Dinleyici ve seyircilere ikramiye vermek | Ödülü doğrudan yayıncının vermesi |
| İkramiye verilmesine aracılık etmek | Ödülü üçüncü kişi verse de yayıncının aracılık etmesi |
Üçüncü fiil özellikle önemlidir: "biz ödülü vermiyoruz, sponsor veriyor" savunması bendin son ibaresi karşısında sonuç doğurmaz.
İkinci yasak: m.8/4
2017'de eklenen m.8/4'ün son cümlesi, yasağın en sık ihlal edilen biçimini hedefler: "Katma değerli elektronik haberleşme hizmet numaraları, yerel aranır numaralar, benzeri özel içerikli hizmetlere ilişkin numaralar ile özel ücrete tabi diğer sabit ve mobil numaralar kullanılmak suretiyle, izleyici ve dinleyicileri yanıltıcı ve/veya haksız kazanca neden olacak şekilde yarışma, çekiliş, lotarya ve benzeri adlar altında ödül ve ikramiye taahhüt edilemez ve bu yöntemle ürün tanıtımı, satışı ve pazarlaması yapılamaz."
- Yasak, ücretli numara kullanımıyla birleşen ödül taahhüdüne odaklanır.
- "Yarışma, çekiliş, lotarya ve benzeri adlar altında" ifadesi, adlandırma değiştirerek yasağı aşmayı engeller.
- Aynı yöntemle ürün tanıtımı, satışı ve pazarlaması da yasaktır.
Yaptırım: ağır grup
Hem m.8/1-ö hem de m.8/4, m.32/1'de sayılan hükümler arasındadır.
| Aşama | Sonuç |
|---|---|
| İlk karar | Brüt ticarî iletişim gelirinin %2 – %5'i idarî para cezası + programın beş keze kadar durdurulması |
| m.8/4'ün 1 yıl içinde tekrarı | Yayın on güne kadar durdurulur (m.32/5) |
| m.8/4'ün ikinci tekrarı | Yayın lisansının iptali (m.32/5) |
Peki hiçbir yarışma yapılamaz mı
Bent, yasağı "bilgi iletişim araçları yoluyla" yürütülen yarışma ve lotaryaya bağlar ve ayrıca izleyici–dinleyiciye ikramiye verilmesini yasaklar. Yarışma formatının kendisi yasak değildir: stüdyoda yarışan kişilerin katıldığı bir yarışma programı yayınlanabilir. Yasağı doğuran unsurlar şunlardır:
- İzleyici veya dinleyicinin, ücretli bir iletişim aracıyla yarışmaya dâhil edilmesi
- İzleyici veya dinleyiciye ikramiye verilmesi ya da verilmesine aracılık edilmesi
- Ücretli numara üzerinden ödül veya ikramiye taahhüdü
Bu ayrımın sınırı somut olayda değerlendirilir; kanun ayrıntıyı Üst Kurulun uygulamasına bırakmıştır. Format kurgulanırken izleyicinin ücretli bir kanal üzerinden sürece dâhil edilip edilmediği ilk kontrol noktası olmalıdır.
Piyango mevzuatı ayrıca işler
6112'deki yasak, şans oyunları ve çekiliş mevzuatının yerine geçmez; onunla birlikte uygulanır. Bir yayında çekiliş düzenlenmesi, ilgili mevzuata göre ayrıca izne tabi olabilir. Ayrıca m.8/1-h uyarınca yayın hizmetleri kumar oynamayı özendirici nitelikte olamaz; bu bent de m.32/1'in ağır grubundadır.
Yapımcı ve sunucu da sonuçtan etkilenir
m.32/4 uyarınca, program durdurma tedbiri uygulandığında, yaptırıma sebebiyet veren fiilden sorumlu olan programın yapımcısı veya varsa sunucusu, durdurma süresince aynı veya farklı bir medya hizmet sağlayıcı kuruluşta hiçbir ad altında başka bir program yapamaz veya sunamaz.
Sağlık beyanı yasağını sağlık beyanı yazısında, anket kurallarını anket yazısında anlattık.