Türkiye'de resmî ilan rejiminin çerçeve kanunu 2/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanundur. Kanun, Kurumun teşkilatını, gelirlerini, resmî ilanın tanımını, dağıtım esaslarını, hususi ilan ve prodüktörlük rejimini ve yaptırımları düzenler. Bu yönerge, sistemi 47 başlıkta ele alıyor.
Kanunun İskeleti
| Bölüm | Maddeler | Konu |
|---|---|---|
| Genel hükümler | m.1–3 | Kuruluş, görevler, merkez ve şubeler |
| İdari hükümler | m.4–14 | Teşkilat, Genel Kurul, denetçiler, Yönetim Kurulu, Genel Müdürlük, şubeler, hükümet denetimi |
| Mali hükümler | m.15–28 | Sermaye, payın iadesi, gelirler, ihtiyat akçesi, tahsis, istikraz, kredi, komisyon ücreti, hesaplar |
| Resmî ilanlar | m.29–39 | Tanım, karar mercii, yayınlanma, dağıtım, ilanen tebligat, vasıflar, ödevler, liste, itiraz, fiyat tarifesi |
| Hususi ilan ve reklamlar | m.40–45 | Tanım, serbestlik, istisna, yayınlanma usulü, prodüktörler, tarife bildirimi |
| İnternet haber siteleri | m.45/A | 2022'de eklendi — kapsam ve esaslar |
| Çeşitli hükümler | m.46–55 | Ayırıcı kelime, kontrol, bordro, müeyyide, cezai hükümler, tebligat, yönetmelik |
| Geçici | Geçici m.1–9 | Kuruluş, sermaye, üyelik, internet haber siteleri |
1. Basın İlan Kurumu
- Basın İlan Kurumu nedir? Kuruluş ve görevleri
- BİK teşkilatı: Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Genel Müdürlük
- BİK Genel Kurulu nasıl oluşur ve ne karar alır?
- BİK Yönetim Kurulunun görevleri
- BİK şubeleri ve yetki alanları
- BİK üzerinde hükümet denetimi ve devredilen yetki
- BİK'in gelirleri ve komisyon ücreti
m.1: Kurum, kamu tüzel kişiliğini haizdir. m.3: Kurumun merkezi İstanbul'dur. Ankara, İstanbul ve İzmir ile lüzum görülen diğer yerlerde birer şube açılır.
| Organ | Bileşim | Madde |
|---|---|---|
| Genel Kurul | 42 üye — üç bentten 14'er temsilci, 2 yıl için | m.5 |
| Denetçiler | 3 denetçi — Genel Kurulca kendi üyeleri arasından | m.9 |
| Yönetim Kurulu | 6 seçilmiş üye + Genel Müdür; karar için 4 olumlu oy | m.10 |
| Genel Müdürlük | Genel Müdür ile memur ve müstahdemler | m.12 |
| Şubeler | Genel Müdürlüğün mahalli teşkilatları | m.13 |
2. Resmî İlan
- Resmî ilan nedir? Hangi ilanlar resmî sayılır?
- Bir ilanın resmî sayılıp sayılmadığına kim karar verir?
- Resmî ilanlar nerede yayınlanır?
- Resmî ilanların gazetelere dağıtım esasları
- İlanen tebligat nasıl yapılır?
- Resmî ilan ve resmî reklam ayrımı
m.29: Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve yönetmeliklerle yayınlanması mecburi olan (Özel dernekler hariç) veya genel ve katma bütçeli dairelerle il özel idareleri, belediyeler, köyler ve İktisadi Devlet Teşekkülleri ve sermayesinin yarısından fazlası kamu hukuku tüzel kişilerine ait bulunan teşekküllerin verdikleri reklam mahiyetini taşımayan ilanlar, resmî ilan sayılır.
3. Gazetelerin Vasıfları ve Ödevleri
- Resmî ilan alabilecek gazetelerin vasıfları
- Gazetelerin BİK karşısındaki ödevleri
- Resmî ilan yayınlayacak gazete ve internet haber sitesi listesi
- İnternet haber siteleri resmî ilan alabilir mi?
- BİK kararlarına itiraz ve uyuşmazlık mercii
m.34: resmî ilan verilecek mevkutelerin vasıfları münderecat, sayfa sayı ve ölçüsü, kadro, fiili satış ve en az yayın hayatı süresi bakımlarından Genel Kurulca tespit olunur. Ayrıntılı düzenleme Resmî İlan Yayımlama Hakkı yönergesindedir.
4. Fiyat Tarifesi ve Ödeme
- Resmî ilan fiyat tarifesi nasıl belirlenir?
- Resmî İlan Fiyat Tarifesi: santimetre ve kelime ücreti
- İlan ve reklam bedellerinin ödenme usulleri
- Komisyon oranlarının tespiti kararı
- BİK komisyon oranı yüzde 15
- Resmî ilan faturası nasıl düzenlenir?
m.39: Resmî ilanların fiyat tarifesi, Basın-İlan Kurumu Genel Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca tespit edilir ve Resmî Gazete'de yayınlanır.
5. Hususi İlan, Reklam ve Prodüktörlük
- Hususi ilan ve reklam nedir?
- Hususi ilanda istisnalar: Kurum aracılığı ne zaman zorunlu?
- İlan ve reklam prodüktörlüğü nedir?
- Hususi ilan ve reklam tarifesi bildirimi
- İlan ve reklamların kontrolü ve bordro düzenleme
| Komisyon | Kim alır | Oran | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kurum komisyonu | Basın İlan Kurumu | %15 | 195 m.24, Yönetmelik m.116 |
| Prodüktör komisyonu | İlan ve reklam prodüktörü | En fazla %25 | 195 m.44 |
| Bayi komisyonu | Gazete bayii | Abone indirimiyle birlikte en fazla %40 | Yönetmelik m.43/2 |
6. Basın Ahlak Esasları ve Yaptırımlar
- Basın ahlak esasları: 195 sayılı Kanunun 49. maddesi
- İlan kesme cezası: hangi hâllerde, ne kadar süre?
- Hangi ihlaller ilan kesmeye yol açar?
- Resmî ilan kesilirse ne yapılır? İtiraz ve dava yolu
- BİK yetkililerine ilişkin cezai hükümler
m.49 kararlarına karşı, tebliğden itibaren 10 gün içinde, Kurum Genel Müdürlüğünün bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz edilir; basit yargılama usulü uygulanır ve verilecek karar kesindir.
7. Kredi, Borç Para ve Yardımlar
| Görev | Kim yararlanır | Vade | Madde |
|---|---|---|---|
| Kredi | İdareye iştirak eden mevkuteler, basın dernek ve sendikaları | En çok 5 yıl | m.2/2 |
| Borç para | Basında fikren veya bedenen çalışanlar | Vadesi 2 yılı geçmemek | m.2/3 |
| Yardım | Yardıma muhtaç basın mensupları ve ölenlerin aileleri | — | m.2/5 |
| Sendika/dernek yardımı | Basın çalışanlarının sendika ve dernekleri | Yıllık safi kazancın en az %5'i | m.8/4 |
8. Baskı ve Kadroya İlişkin Prensip Kararları
- Gazetenin yayın yerinde basılması şartı
- Masaüstü dijital baskı makinesi matbaa sayılır mı?
- Asgari kadroda çalışan fikir işçileri prensip kararı
- Asgari fikir işçisi kadrosunda yer alamayacak kişiler
m.30/3: Genel Kurulun bu suretle veya kendiliğinden bu konuda ittihaz edeceği prensip kararları kesin olup Resmî Gazete'de yayınlanır.
9. Sektörel İlanlara İlişkin Prensip Kararları
- Sendikalar Kanunu uyarınca zorunlu ilanlar
- Sigorta ve reasürans şirketlerinin zorunlu ilanları
- Esnaf ve sanatkârlar kredi kefalet kooperatiflerinin genel kurul ilanları
- Tarımsal üretici birliklerinin genel kurul çağrı ilanları
- Kooperatif genel kurul ilanı resmî ilan mı?
| Karar | Tarih | Konu |
|---|---|---|
| 42 | 14.02.1969 | İDT iştiraklerinin reklam mahiyetinde olmayan ilanları resmî ilandır |
| 70 | 25.08.1978 | Birleşen iştiraklerde payların toplamı eşiğe ulaşırsa kapsam içi |
| 94 | 16.08.1985 | Kadroda ikamet şartı, uzaklık ve ulaşım imkânlarıyla yorumlanır |
| 153 | 17.11.2000 | İlan bedelini başkası ödese de m.42 kapsamındadır |
| 171 | 25.05.2005 | Şirket ortakları asgari fikir işçisi kadrosunda yer alamaz |
| 181 | 21.11.2008 | Vakıflar Bankası ve Vakıf Emeklilik Kurumun kanunî müşterisidir |
| 207 | 21.06.2017 | Tarımsal Üretici Birlikleri kanunla kurulan sair müessesedir |
10. Kamu ve İştirak İlanları
11. Uygulama
Hızlı Referans: Kritik Süreler ve Oranlar
| Ölçü | Konu | Madde |
|---|---|---|
| %15 | Kurum komisyonu | 195 m.24, Yönetmelik m.116 |
| En fazla %25 | Prodüktör komisyonu | 195 m.44 |
| En az %5 | Sendika ve derneklere yardım — yıllık safi kazançtan | 195 m.8/4 |
| 3 ayda bir | Genel Kurul toplantısı | 195 m.6 |
| 15 gün önce | Genel Kurul toplantı bildirimi | 195 m.6 |
| 4 olumlu oy | Yönetim Kurulu karar yeter sayısı | 195 m.10 |
| 1 hafta | Listeye alınmama itirazında Yönetim Kurulu kararı | 195 m.37/2 |
| 10 gün | m.49 kararına Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz | 195 m.49 |
| İlk 15 gün | Yıllık bordro teslimi | 195 m.48 |
| Üçer aylık devre | Hususi ilan tarifesi bildirimi — devre başından 15 gün önce | 195 m.45 |
| Yayın günü | İlanlı nüshalardan 2 adet şubeye teslim | 195 m.47 |
| Yılda en az 1 | Hükümet denetimi | 195 m.14 |
| En geç 2 ay | Hesapların Resmî Gazete'de yayımlanması | 195 m.26 |
| 6 ay önce ihbar | Gazete/dergi sahibinin iştirak payını geri alması | 195 m.16 |
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsam |
|---|---|
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Soruları | Uygulamada en çok sorulan resmî ilan soruları |
| 5187 Sayılı Basın Kanunu: Madde Madde Rehber | Tanımlar, künye, beyanname, sorumluluk, cevap hakkı, cezalar — 47 başlık |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25–32, 41, 90, 133 ve 148 — 18 başlık |
| RTÜK Mevzuatı: 6112 Sayılı Kanun Rehberi | 24 yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, yaptırım, Üst Kurul — 73 başlık |
| TRT Mevzuatı: 2954 Sayılı Kanun Rehberi | Yayın esasları, cevap hakkı, sorumluluk, bandrol — 20 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış, çocuk haberciliği — 18 başlık |
| Haberde Telif, Kişisel Veri ve Bilgi Edinme | İktibas, kaynak gösterme, okur verisi ve bilgi edinme — 30 başlık |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim, reklam — 29 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER — 23 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu, gümrük — 18 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Basın ve Medyada Meslekler: Mevzuattaki 90 Unvanın Tam Listesi | Basın Kartı Yönetmeliği m.19–27: dokuz yayın türünde unvanlar ve kontenjanlar — 93 başlık |