TRT iki kanunun kesişiminde durur. Kendi kuruluş kanunu 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunudur; buna ek olarak 6112 sayılı Kanunun bazı hükümleri TRT hakkında da uygulanır. Ancak yaptırım rejimi özel yayıncılardan farklıdır.
6112'nin TRT'ye uygulanan hükümleri
m.45/1: "8 inci maddede belirtilen yayın ilkeleri ile bu Kanunun yayın hizmetlerinde ticarî iletişimi düzenleyen hükümleri, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu yayınları hakkında da uygulanır."
Ayrıca m.24/3, koruyucu sembol maddesi için ayrı bir uygulama hükmü içerir: "Bu madde Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu hakkında da uygulanır."
| 6112 hükmü | TRT'ye uygulanır mı | Dayanak |
|---|---|---|
| m.8 yayın hizmeti ilkeleri | Evet | m.45/1 |
| Ticarî iletişimi düzenleyen hükümler (m.9–m.13) | Evet | m.45/1 |
| m.24 koruyucu sembol sistemi | Evet | m.24/3 |
| m.32 idarî para cezası ve idarî tedbirler | Hayır — özel rejim vardır | m.45/2 |
Yaptırım farkı: para cezası değil, uyarı ve bildirim
m.45/2 TRT için ayrı bir sonuç kurar: "Söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu ihlâlin niteliği açıkça belirtilerek Üst Kurulca uyarılır ve yükümlülüğün gereğinin yerine getirilmesi ilgili Bakanlığa bildirilir."
Yani TRT bir ihlalde bulunduğunda RTÜK, özel yayıncılara uyguladığı brüt ticarî iletişim geliri üzerinden para cezası veya program durdurma yoluna gitmez. İki işlem yapılır: niteliği açıkça belirtilen bir uyarı ve ilgili Bakanlığa bildirim.
2954 tarafındaki genel yayın esasları
2954 sayılı Kanunun 5. maddesi TRT için ayrı bir genel yayın esasları listesi içerir. Aralarında şunlar sayılır:
- Anayasanın sözüne ve ruhuna bağlı olmak; Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü, millî egemenliği, Cumhuriyeti, kamu düzenini, genel asayişi ve kamu yararını korumak ve kollamak (bent a)
- Atatürk ilke ve inkılaplarını kökleştirmek (bent b)
- Devletin millî güvenlik siyasetinin, millî ve ekonomik menfaatlerinin gereklerine uymak (bent c)
- Genel ahlakın gereklerini, millî gelenekleri ve manevi değerleri gözetmek (bent e)
- Türk millî eğitiminin temel görüş, amaç ve ilkelerine uymak (bent f)
- Kolayca anlaşılabilir, doğru, temiz ve güzel bir Türkçe kullanmak (bent g)
- Toplumun beden ve ruh sağlığına zarar verecek hususlara yer vermemek (bent h)
Seçim döneminde özel yayıncılar da 2954'e tabi olur
İlginç bir kesişme noktası vardır. 298 sayılı Kanunun 55/A maddesi uyarınca, seçimlerin başlangıç tarihinden oy verme gününün bitimine kadar özel radyo ve televizyon kuruluşları, yapacakları yayınlarda 2954 sayılı Kanunun 5, 20, 22 ve 23. maddeleri ile 31. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine tâbidir.
Yani seçim döneminde, normalde yalnız TRT için yazılmış bu hükümler özel yayıncılar için de işler hâle gelir.
TRT'nin cevap ve düzeltme rejimi ayrıdır
TRT yayınlarında cevap ve düzeltme hakkı 6112 m.18'e değil, 2954 sayılı Kanunun 27. maddesine göre kullanılır ve süreler çok daha kısadır: talep yedi gün, yayınlama üç gün. Süreler ve mercii bakımından iki rejim birbirinden ayrıdır.
TRT'nin gelirleri ve bandrol
TRT'nin malî rejimi 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanununda düzenlenir. m.2 uyarınca Kurumun gelirleri arasında radyo, televizyon, video ve birleşik cihazlardan tahsil edilecek ücretler; genel bütçeden yapılacak katkılar; radyo ve televizyon vasıtasıyla yapılan her çeşit ilan ve reklam ile faaliyet gelirleri yer alır. Bandrol yükümlülüğü 3093 m.3 ve m.4'te düzenlenmiştir.
Bandrolü bandrol yazısında, cevap hakkını TRT cevap hakkı yazısında ayrıntılı ele aldık.