Çocuklara yönelik veya çocukların erişebileceği içerik üretiyorsanız, üç ayrı kanun aynı anda işler. Bu yazı hepsini tek listede toplar.
Üç Kanun, Üç Alan
| Kanun | Neyi düzenler? | Kime uygulanır? |
|---|---|---|
| 1117 sayılı Kanun | Muzır neşriyat — damga, zarf, teşhir ve ilan yasakları | Basılmış eserler ve mevkuteler |
| 5187 sayılı Basın Kanunu | Kimliğin açıklanmaması (m.21) | Süreli yayınlar |
| 6112 sayılı Kanun | Yayın hizmet ilkeleri, koruyucu sembol, ticarî iletişim | Radyo ve televizyon yayın hizmetleri |
1) Muzır Neşriyat Kontrolü
- İçerik, 18 yaşından küçüklerin maneviyatı üzerinde muzır tesir yapabilir mi? (1117 m.1)
- Eser fikrî, içtimaî, ilmî veya bedii kıymeti haiz mi? Öyleyse kanunun şümulü dışındadır. (m.6)
- Yayınım bir aydan az süreli mi? Öyleyse damga rejimi değil doğrudan yayın yasağı (ek m.2) uygulanır.
- Her nüshadan ikişer adet, neşri takip eden çalışma gününde Kurul Başkanlığına gönderildi mi? (m.8)
Ayrıntıları 1117 sayılı Kanun yazısında ve nüsha gönderme yazısında ele aldık.
2) Kimliğin Açıklanmaması — 5187 m.21
Süreli yayınlarda şu kişilerin kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapmak yasaktır:
| Bent | Kim |
|---|---|
| a | 4721 sayılı Türk Medeni Kanununa göre evlenmeleri yasaklanmış olan kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili haberlerde bu kişilerin |
| b | Ceza kanununda sayılan belirli cürümlere ilişkin haberlerde mağdurların |
| c | Onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının |
3) Yayıncılık: 6112 m.8/2
Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar verebilecek türde içerik taşıyan programlar bunların izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz.
m.8/3: isteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcıları, çocuk ve gençlerin gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikteki yayın hizmetlerinin, bunların normal şartlar altında duymayacakları ve görmeyecekleri şekilde sunulmasını sağlamakla yükümlüdür.
6112 rejiminin tamamını RTÜK yönergesinde ele aldık.
4) Reklam ve Ticarî İletişim
6112, ticarî iletişimde çocukları koruyan ayrı bir ilke seti içerir. Ticarî iletişim çocukların fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar vermemek; deneyimsizliklerini veya saflıklarını istismar ederek çocukları bir ürün veya hizmeti satın almaya doğrudan yönlendirmemek; çocukları ebeveynlerini ikna etmeye doğrudan teşvik etmemek; çocukların ebeveynlerine, öğretmenlerine veya diğer kişilere duyduğu güveni istismar etmemek ve sebepsiz olarak çocukları tehlikeli durumlarda göstermemek zorundadır.
Yayın Öncesi Kontrol Listesi
- İçerik 18 yaşından küçüklerin maneviyatı bakımından değerlendirildi mi?
- Haberde 18 yaşından küçük fail veya mağdur var mı? Kimliği ve tanınmasına yol açacak ayrıntılar temizlendi mi?
- Görüntü ve fotoğraflarda tanınmayı engelleyecek işlem yapıldı mı?
- Yayın bir aydan az süreli mi? Ek m.2 kapsamı kontrol edildi mi?
- Afiş, poster, kartpostal veya takvim üretiliyorsa ek m.2 kontrol edildi mi?
- Nüsha gönderme yükümlülüğü (1117 m.8) takvimde mi?
- Yayın hizmetiyse zaman dilimi ve koruyucu sembol uygun mu?
- Reklam ve ticarî iletişim, çocuklara doğrudan yönlendirme içeriyor mu?
Anayasal Arka Plan
Anayasa m.41: Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/4 md.). m.26/2 ise başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının korunmasını sınırlama sebebi sayar.
Ayrıntısını m.41 yazısında ele aldık.
Sonuç
Çocuk içeriği üretirken üç kanun aynı anda işler: 1117 sayılı Kanun basılmış eserlerde muzır neşriyat rejimini, 5187 m.21 onsekiz yaşından küçük suç faili ve mağdurlarının kimliğinin açıklanmamasını, 6112 m.8 ise yayın hizmetlerinde zaman dilimi ve koruyucu sembol düzenini kurar. Nüsha gönderme yükümlülüğü ise içerikten bağımsız olarak her nüsha için geçerlidir.