Adliye haberciliğinin temel kuralı. Bent, iki ayrı yasak içerir: suçlu ilân etmek ve yargılama sürecini etkilemek.
Bendin Tam Metni
m.8/1-i — Suçlu olduğu yargı kararı ile kesinleşmedikçe hiç kimse suçlu ilân edilemez veya suçluymuş gibi gösterilemez; yargıya intikal eden konularda yargılama süresince, haber niteliği dışında yargılama sürecini ve tarafsızlığını etkiler nitelikte olamaz.
İki Yasak
| Yasak | Ölçüt |
|---|---|
| Suçlu ilân etme | Yargı kararı ile kesinleşmedikçe — kimse suçlu ilân edilemez veya suçluymuş gibi gösterilemez |
| Yargılamayı etkileme | Yargıya intikal eden konularda yargılama süresince, haber niteliği dışında yargılama sürecini ve tarafsızlığını etkiler nitelikte olmamak |
Yaptırım Kademesi
(i) bendi m.32/1'deki ağır listede yer almaz; m.32/2 uygulanır.
| Aşama | Sonuç |
|---|---|
| İhlal | Bir önceki aydaki brüt ticarî iletişim gelirinin %1–3'ü — m.32/2 |
| Alt sınır | Radyo bin TL; televizyon ve isteğe bağlı on bin TL |
| Bir yılda yirmiden fazla ihlal | Yayın beş güne kadar durdurulur — m.32/5 |
| Tekrar / ikinci tekrar | Beş–on gün durdurma / lisans iptali |
Anayasal Zemin
Anayasa m.38/4: Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz. m.15/2 ise bu güvenceyi olağanüstü hâlde bile korunan çekirdek arasında sayar: suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.
Basılı Yayındaki Karşılığı
5187 sayılı Basın Kanunu m.21, kimliğin açıklanmamasını düzenler ve onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının kimliğini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak yayını yasaklar. m.20 ise cinsel saldırı, cinayet ve intihar olaylarında haber vermenin sınırlarını aşan ve özendirebilecek yayınları cezalandırır.
Ayrıntısını çocuk haberciliği yazısında ele aldık.
Yayım Yasağı Ayrı Bir Konu
6112 m.7/4 uyarınca, 5187 sayılı Basın Kanunu uyarınca getirilen yayın yasak ve kısıtlamalarına aykırı yayın hâlinde Üst Kurul programların yayınını bir gün durdurur; tekrarda beş gün, ikinci tekrarda on beş gün, üçüncü tekrarda lisans iptali.
TRT'deki Karşılığı
2954 sayılı Kanunda masumiyet karinesine ilişkin ayrı bir bent yoktur; ancak m.5/j (kişilerin şeref ve haysiyetine saygı) ve m.5/k (tarafsızlık ve doğruluk) bu alanı kapsar. TRT ayrıca bir medya hizmet sağlayıcı olarak 6112 m.8/1-i'ye tabidir.
Adliye Haberi Kontrol Listesi
- "Şüpheli", "sanık", "iddia" gibi doğru hukukî sıfatlar kullanıldı mı?
- Karar kesinleşti mi? Kesinleşmediyse belirtildi mi?
- Kurgu, dil ve görüntü suçluymuş gibi bir izlenim yaratıyor mu?
- Sunum, haber niteliğini aşıp yargılamayı etkilemeye mi dönüşüyor?
- Olayda hâkim kararıyla yayım yasağı var mı?
- 18 yaşından küçük fail veya mağdur var mı?
Sonuç
6112 sayılı Kanunun 8/1-i bendi, suçlu olduğu yargı kararı ile kesinleşmedikçe hiç kimsenin suçlu ilân edilmesini veya suçluymuş gibi gösterilmesini yasaklar. Ayrıca yargıya intikal eden konularda, haber niteliği dışında, yargılama sürecini ve tarafsızlığını etkiler nitelikte yayın yapılamaz. Anayasal dayanağı m.38/4'tür ve bu güvence olağanüstü hâlde dahi durdurulamaz.