Bir haber üretirken üç ayrı hukuk alanı aynı anda devreye girer: başkasının içeriğini kullanma (telif), kişilerin verisini işleme (kişisel veri) ve idareden bilgi alma (bilgi edinme). Bu yönerge üçünü 30 başlıkta topluyor.
Üç Alan, Üç Soru
| Alan | Sorusu | Temel mevzuat |
|---|---|---|
| Telif | Başkasının içeriğini kullanabilir miyim? | 5846 FSEK + 5187 m.24 |
| Kişisel veri | Bu kişinin verisini işleyebilir miyim? | 6698 + 5187 m.21 |
| Bilgi edinme | İdareden bu bilgiyi isteyebilir miyim? | 4982 |
1. Telif: Alıntı ve İktibas
- FSEK'te iktibas serbestisi: ne kadar alıntı yapılabilir?
- Gazete münderecatı serbestisi: günlük haberler serbestçe alıntılanabilir
- Köşe yazısı ve makale alıntısında hak saklı tutma
- Basın özeti yapmak serbest mi?
- Alıntıda kaynak gösterme zorunluluğu: ne yazılmalı?
- Haber istisnası: eserden parça kullanma
- FSEK m.36 ile Basın Kanunu m.24 çelişiyor mu?
- Haber alıntısında ne kadar metin kullanılabilir?
- Başka siteden haber alıntılamak serbest mi?
- Kaynak gösterirsem izin gerekir mi?
| İçerik | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Günlük haberler ve havadisler | Serbestçe iktibas edilebilir | FSEK m.36 |
| Sosyal, siyasi, ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar | İktibas hakkı sarahaten saklı tutulmamışsa alınabilir | FSEK m.36 |
| Hak saklı tutulmuşsa | Yalnız kısaltılarak basın özeti | FSEK m.36 |
| Her hâlde | Yayın adı, tarih, sayı ve yazar adı gösterilir | FSEK m.36 |
| Kaynak göstermeden yeniden yayım | Ağır para cezası | 5187 m.24 |
| Hak saklı tutulmuşken izinsiz yeniden yayım | Daha yüksek ceza bandı | 5187 m.24 |
2. Telif: Görsel ve Ajans İçeriği
- Ajans fotoğrafı kullanımı ve abonelik
- Ajans haberini izinsiz yayımlamak suç mu?
- Sosyal medyadan alınan fotoğraf haberde kullanılabilir mi?
- Umumi yollara konulan eserlerin görüntülenmesi (panorama serbestisi)
- Ekran görüntüsü telif ihlali mi?
- Ücretsiz görsel siteleri güvenli mi?
- Yapay zekâ görseli haberde kullanılabilir mi?
- Telif ihlalinde tazminat hesabı
- Kaynak göstermeden yeniden yayım cezası
3. Kişisel Veri: Haber Tarafı
- Gazetecilik faaliyeti KVKK'dan muaf mı? Sınırları
- KVKK kapsamı dışı hâller ve ifade özgürlüğü istisnası
- Aydınlatma yükümlülüğü haberde uygulanır mı?
- Şüphelinin fotoğrafı yayımlanabilir mi?
- Çocuğun yüzü haberde gösterilebilir mi?
İstisna tartışmasından bağımsız olarak işleyen kesin bir yasak vardır. 5187 m.21, şu hâllerde kimlikleri açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak yayınları cezalandırır: Türk Medeni Kanunu'na göre evlenmeleri yasaklanmış kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili haberlerde bu kişilerin, maddede sayılan cürümlere ilişkin haberlerde mağdurların ve on sekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimlikleri. Ceza; bölgesel, yaygın süreli yayınlarda ve internet haber sitelerinde daha yüksek bir tabandan başlar.
4. Kişisel Veri: Okur Tarafı
5. Bilgi Edinme: Başvuru
- Bilgi edinme hakkı: gazeteci kamu kurumundan ne isteyebilir?
- Bilgi edinme başvurusu nasıl yapılır?
- Bilgi edinme başvurusuna cevap süresi
- Bilgi edinme talebi reddedilirse: Kurula itiraz
- Kurumun bilgi vermemesinin yaptırımı
- Bilgi edinme yıllık raporları: veri gazeteciliği için kaynak
| Aşama | Süre | Madde |
|---|---|---|
| Kurumun cevabı - genel kural | 15 iş günü | m.11 |
| Başka birimden sağlanacaksa / diğer kurum görüşü gerekiyorsa | 30 iş günü | m.11 |
| Kurula itiraz | 15 gün | m.13 |
| Kurulun karar süresi | 30 iş günü | m.13 |
| Kurum yıllık raporu | Şubat sonuna kadar Kurula | m.30 |
| Kurul genel raporu | Nisan sonuna kadar TBMM'ye | m.30 |
Başvuru; ad, soyad, imza ve oturma yeri veya iş adresini içeren dilekçe ile yapılır ve elektronik ortamda da mümkündür (m.6). Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına uygulanır.
6. Bilgi Edinme: İstisnalar
- Bilgi edinme hakkının sınırları: istisnalar
- Devlet sırrı gerekçesiyle ret
- Ticari sır ve özel hayat gerekçesiyle ret
- Adli soruşturmaya ilişkin bilgi talepleri
- Gizliliği kaldırılan belgeler talep edilebilir mi?
| İstisna | Ölçü | Madde |
|---|---|---|
| Devlet sırrı | Devlet emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmaya zarar verecek gizlilik dereceli bilgiler | m.16 |
| Adlî soruşturma | Açıklanması suç işlenmesine yol açacak veya sorgulamayı tehlikeye düşürecek | m.20 |
| Özel hayat | Sağlık bilgileri; şeref ve haysiyete haksız müdahale oluşturacak kişisel bilgiler - kamu yararında 7 gün önce haber verilip yazılı rıza ile açıklanabilir | m.21 |
| Ticarî sır | Kanunlarca ticarî sır sayılan veya gizli kalması kaydıyla sağlanan ticarî ve malî bilgiler | m.23 |
| Gizliliği kaldırılan belgeler | Diğer istisnalara girmiyorsa açık hâle gelir | m.28 |
7. Riskli Alan: Sızan Belge
- Belge sızıntısı haberi: hukuki ve cezai risk analizi
- Kaynak gizliliği hangi hâllerde korunmaz?
- Haberde kaynak nasıl gösterilir?
5187 m.12 güçlü bir güvence sağlar: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz. Buna karşılık Anayasa m.28, Devlete ait gizli bilgilere ilişkin haber veya yazıyı yazanlar, bastıranlar, basanlar, başkasına verenler bakımından sorumluluk öngörür.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, izin, ihbar ve kıdem - 50 soru |
| Yayın Kurma Soruları | Beyanname, künye, sorumlu müdür, teslim, arşiv, lisans - 47 soru |
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, komisyon, kontenjanlar, iptal - 52 soru |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim, reklam - 29 başlık |
| Haber Yazarken Hukuki Sınırlar | Kişilik hakları, cevap-düzeltme ve yayın sınırları |
| Haber Ajansları ve Destek Mevzuatı | Ajans şartları, Anadolu Ajansı, Tanıtma Fonu ve 2018 uyum paketi - 14 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu ve saha izinleri - 18 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER, Tanıtma Fonu ve personel rejimi - 23 başlık |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25-32, 41, 90, 133 ve 148 - 18 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış ve çocuk haberciliği - 18 başlık |
| TRT Mevzuatı: 2954 Sayılı Kanun Rehberi | 2954 sayılı Kanun: yayın esasları, cevap hakkı, sorumluluk, bandrol - 20 başlık |
| RTÜK Mevzuatı: 6112 Sayılı Kanun Rehberi | 6112 madde madde: 24 yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, yaptırım, Üst Kurul - 73 başlık |
| 5187 Sayılı Basın Kanunu: Madde Madde Rehber | Tanımlar, künye, beyanname, sorumluluk, cevap hakkı, cezalar, basın kartı ek maddeleri - 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan - 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları - 47 başlık |
| Basın ve Medyada Meslekler: Mevzuattaki 90 Unvanın Tam Listesi | Basın Kartı Yönetmeliği m.19-27: dokuz yayın türünde unvanlar ve kontenjanlar - 93 başlık |