Yayın kurmak tek bir kanunun işi değil. Gazete ve dergi 5187 sayılı Basın Kanunu'na, radyo ve televizyon 6112 sayılı Kanun'a, resmî ilan tarafı 195 sayılı Kanun ile Basın İlan Kurumu kararlarına, basın kartı ise Basın Kartı Yönetmeliği'ne bağlı. Bu yönerge 47 soruyu bu dört kaynağın resmî metinlerine dayanarak cevaplıyor.
Önce Şunu Netleştirin: Hangi Rejim?
Cevapların çoğu bu ayrımdan çıkar. Yazılı basın ve haber sitesi bildirim rejimindedir; radyo ve televizyon lisans rejimindedir.
| Yayın | Kapı | Merci | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Gazete, dergi | Beyanname | Cumhuriyet Başsavcılığı | 5187 m.7 |
| Haber ajansı | Beyanname | Cumhuriyet Başsavcılığı | 5187 m.2/c, m.7 |
| İnternet haber sitesi | Beyanname | Cumhuriyet Başsavcılığı | 5187 m.7 — 7418 ile kapsama alındı |
| Radyo | Yayın lisansı | RTÜK | 6112 m.19, m.27 |
| Televizyon | Yayın lisansı | RTÜK | 6112 m.19, m.26, m.27 |
| İsteğe bağlı yayın (VOD) | Yayın lisansı | RTÜK | 6112 m.19, m.29/A |
| Sadece internetten radyo/TV | Yayın lisansı | RTÜK | 6112 m.29/A |
Anahtar Süreler
| Süre | Konu | Dayanak |
|---|---|---|
| Aynı gün | Basımcının iki nüshayı Başsavcılığa teslimi | 5187 m.10 |
| 1 gün | İnternet haber sitesinde cevap ve düzeltmenin yayımı | 5187 m.14 |
| 3 gün | Günlük süreli yayında cevap ve düzeltmenin yayımı | 5187 m.14 |
| 5 gün | Her sayıdan bir adedin bölge müdürlüğüne gönderimi + DES | Basın Kartı Yön. m.15 |
| 15 gün | Gazeteci sözleşme ve fesih beyannamesi | 5953 m.9 |
| 2 hafta | Beyanname eksikliğinin giderilmesi / değişiklik bildirimi | 5187 m.8 |
| 1 ay | Medya şirketinde ana sözleşme değişikliğinin bildirimi | 6112 m.19 |
| 4 ay | Günlük yayın ve haber sitelerinde dava açma süresi | 5187 m.26 |
| 6 ay | Diğer basılmış eserlerde dava açma süresi | 5187 m.26 |
| 1 yıl | Beyannameden sonra yayımlanmama — beyanname düşer | 5187 m.9 |
| 2 yıl | Haber sitesi içerik arşivi | 5187 m.10 |
| 3 yıl | Yayıma ara verme — beyanname düşer | 5187 m.9 |
| 10 yıl | Yayın lisans süresi | 6112 m.27 |
1. Beyanname ve Kuruluş
2. İnternet Haber Sitesi
- İnternet haber sitesi açmak için beyanname zorunlu mu?
- İnternet haber sitesi sayılmak için ne gerekir?
- Blog yazarı gazeteci sayılır mı?
- YouTube kanalı internet haber sitesi sayılır mı?
- İnternet haber sitesi içeriklerini ne kadar saklamalı?
- Alan adı değiştirilirse ne yapılır?
Kanun "internet haber sitesi"ni tanımlamaz; tanım Basın Kartı Yönetmeliği m.4'tedir: "İnternet ortamında, belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayın."
3. Künye ve Sorumlu Müdür
4. Teslim, Arşiv ve Nüsha
5. Haber Ajansı
- Haber ajansı kurmak için kaç gazeteci gerekir?
- Ajansın yaygın gazeteyle sözleşme yapması zorunlu mu?
Basın Kartı Yönetmeliği m.16 iki soruyu birlikte cevaplar: kadroda daha önce basın kartı taşımış ve 5953 kapsamında çalışan en az beş gazeteci bulunması ve yaygın ya da bölgesel nitelikte bir süreli yayın ile ücretli haber satış sözleşmesi yapılmış olması zorunludur.
6. Radyo, Televizyon ve Lisans
- Radyo kurmak için ne gerekir?
- Televizyon kurmak için hangi izinler alınır?
- Yayın lisansı kaç yıl geçerli?
- Yayın lisansı devredilebilir mi?
- Medya şirketinde yabancı ortak sınırı var mı?
- İnternetten canlı yayın için RTÜK lisansı gerekir mi?
- Podcast RTÜK denetimine tabi mi?
- Dijital platform (VOD) lisansı nasıl alınır?
| 6112 m.19 sınırı | Değer |
|---|---|
| Şirket türü | Münhasıran yayın amaçlı anonim şirket |
| Hizmet sayısı | Aynı şirket: bir radyo + bir TV + bir isteğe bağlı |
| Hisseler | Nama yazılı; intifa ve imtiyazlı hisse yasak |
| Ortak olunabilecek karasal lisanslı kuruluş | En fazla dört |
| Ticarî iletişim geliri payı | Sektörün %30'unu geçemez |
| Yabancı sermaye payı | Ödenmiş sermayenin %50'sini geçemez |
| Bir yabancının doğrudan ortaklığı | En fazla iki kuruluş |
| Lisans alamayanlar | Siyasî partiler, sendikalar, meslek kuruluşları, kooperatifler, birlikler, dernekler, mahallî idareler, sermaye piyasası kurumları |
7. Ad, Tür ve Kapanış
- Gazete adı değiştirilebilir mi?
- Gazete kapanırsa hangi bildirimler yapılır?
- Yayın türü (yaygın, bölgesel, yerel) nasıl belirlenir?
- Yayın türü sonradan değiştirilebilir mi?
| Tür | 5187 m.2 tanımı |
|---|---|
| Yaygın | Tek bir kuruluşça aynı isimle basılan ve her coğrafi bölgede en az bir ilde olmak üzere ülkenin en az %70'inde yayımlanan süreli yayın |
| Bölgesel | Tek bir kuruluşça basılan ve en az üç komşu ilde veya en az bir coğrafi bölgede yayımlanan süreli yayın |
| Yerel | Tek bir yerleşim biriminde yayımlananlar ile haftada bir veya daha uzun aralıklarla yayımlanan yaygın ve bölgesel yayınlar |
8. Baskı, Sayfa ve Fiyat
- Gazete matbaada mı basılmak zorunda?
- Dijital baskı makinesi matbaa sayılır mı?
- Gazete yayın yerinde mi basılmalı?
- Gazete kaç sayfa olmak zorunda?
- Gazetenin satış fiyatı serbest mi?
Bu bölümün dayanakları Basın İlan Kurumu Genel Kurul kararlarıdır: 176 sayılı Prensip Kararı (11.08.2006, RG 26262) masa üstü dijital baskı makinelerinin matbaa baskı makinesi sayılamayacağını, 141 sayılı Prensip Kararı (16.08.1996, RG 22735) ise baskı yeri şartının hangi hâllerde esnetileceğini belirler.
9. Süreli Yayın Sınırları
10. Durdurma, El Koyma ve Dağıtım
- Yayın durdurma kararı hangi hâllerde verilir?
- Gazeteye el konulabilir mi?
- Dağıtımı engellenen gazete ne yapabilir?
| Tedbir | Merci | Kapsam | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Delil için el koyma | Cumhuriyet savcısı (gecikmede kolluk) | En fazla üç adet | 5187 m.25/1 |
| Tamamına el koyma | Hâkim | Maddede sayılan suçlarda | 5187 m.25/2 |
| Yurt dışı yayının dağıtım yasağı | Sulh ceza hâkimi | Kuvvetli delil hâlinde — 24/48 saat usulü | 5187 m.25/3 |
| Yayım durdurma | Asliye ceza mahkemesi | Beyanname eksikliği | 5187 m.8 |
| Geçici kapatma | Mahkeme | Mahkûmiyet hâlinde | Anayasa m.28 |
| Basın araçlarına el koyma | — | Suç aleti gerekçesiyle yapılamaz | Anayasa m.30 |
Ceza Tabanları Yayın Türüne Göre Değişir
| Madde | Fiil | Taban yayın türüyle yükselir mi? |
|---|---|---|
| m.15 | Zorunlu bilgilerin (künye) gösterilmemesi | Evet |
| m.16 | Durdurulan yayına devam | Evet |
| m.17 | Teslim ve muhafaza yükümlülüğüne uymama | Hayır |
| m.18 | Düzeltme ve cevap kararına uymama | Evet |
| m.20 | Cinsel saldırı, cinayet ve intihara özendirme | Evet — haber siteleri dâhil |
| m.21 | Kimliğin açıklanması | Evet — haber siteleri dâhil |
| m.22 | Yayımı, dağıtımı veya satışı engelleme | Hapis cezası öngörülür |
| m.23 | Dağıtım yükümlülüğüne aykırılık | Kaçınılan yayının toplam bedelinin on misli |
| m.24 | Kaynak göstermeden yeniden yayım | Sabit bant |
28. madde bir güvence içerir: 18 ve 22. maddelerdeki suçlar dışında bu Kanunda öngörülen suçlar için hükmedilen para cezaları hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemez.
Araçlar ve Şablonlar
- Süreli Yayın Beyannamesi Örneği ve Doldurma Rehberi — 5187 m.7'deki yedi kalemi dayanak maddesiyle birlikte verir.
- İnternet Haber Sitesi Künye Şablonu — m.4'teki altı zorunlu kalemi yapılandırılmış alanlar hâlinde kurar.
- İnternet Haber Sitesi Yasal Uyum Kontrol Listesi — beyanname, künye, tarih damgası, arşiv ve cevap hakkı tek listede.
- Gazete Yüzölçümü Hesaplayıcı — sayfa eni × boy × sayfa sayısı; kontenjan ve ilan ücreti hesabının girdisi.
- Basın Kartı Kontenjan Hesaplayıcı — yayın türüne ve yüzölçümüne göre kaç kişiye kart verilebileceğini çıkarır.
- İnternet Haber Sitesi Nasıl Kurulur? — teknik kurulumdan yayına geçişe kadar adım adım.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, ikramiye, fazla mesai, izin, ihbar ve kıdem — 50 soru |
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, kontenjanlar, başvuru ve iptal |
| RTÜK ve Yayıncılık Soruları | 6112 rejimi: yayın ilkeleri, cezalar, itiraz yolları |
| Hangi Kanun Hangi Yayın Türüne Uygulanır? | Karar ağacı: yayın türünüze göre hangi mevzuat |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim ve reklam — 29 başlık |