Cevap evet, ama kanun bu yetkiyi bir istisna olarak kurar ve önce tersini söyler. 6112 m.7/1 kriz zamanlarında dahi ifade ve haber alma özgürlüğünün esas olduğunu, yayın hizmetlerinin önceden denetlenemeyeceğini ve yargı kararları saklı kalmak kaydıyla durdurulamayacağını yazar. Yetki bu ilkeden sonra gelir.
6112 m.7/1: iki şart, üç makam
İstisna cümlesi şöyledir: "Ancak, millî güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hâllerde yahut kamu düzeninin ciddî şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda, Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan geçici yayın yasağı getirebilir."
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Şart 1 | Millî güvenliğin açıkça gerekli kılması |
| Şart 2 | Kamu düzeninin ciddî şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olması |
| Yetkili | Cumhurbaşkanı, görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan |
| Yaptırım | Geçici yayın yasağı |
| Sınır | Önceden denetim yasak; yargı kararı olmadan durdurma yasak |
Şartlardaki nitelik sıfatları önemlidir: "açıkça" ve "kuvvetle muhtemel". Kanun basit bir ihtimali yeterli görmez.
Yetki ibaresi 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK'nin 164. maddesiyle değiştirilmiştir; aynı değişiklikle m.7/2'deki "veya Hükümetin" ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.
Yargı denetimi: doğrudan Danıştay, 48 saat
m.7/3: "Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca alınacak kararlar aleyhine açılacak iptal davaları doğrudan Danıştayda açılır. Danıştay bu davalara öncelikle bakar ve karara bağlar, yürütmeyi durdurma talepleri hakkında kırksekiz saat içerisinde karar verir."
Yasağa uymamanın sonucu
m.7/4 merdiveni doğrudan yazar: yayın yasak ve kısıtlamalarına aykırı yayın hâlinde Üst Kurul tarafından kuruluşun programlarının yayını bir gün durdurulur ve m.32/4 uygulanır. Bir yıl içinde aykırılığın tekrarında beş güne kadar, ikinci tekrarında onbeş güne kadar durdurma; üçüncü tekrarda yayın lisansının iptali.
Fıkra yalnız 6112'yi değil, 5187 sayılı Basın Kanunu uyarınca getirilen yayın yasak ve kısıtlamalarını da kapsar.
TRT için ayrı yetki: 2954 m.23
TRT bakımından 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanununun 23. maddesi "Millî güvenlik açısından yayınların menedilmesi" başlığını taşır: "Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği bakan, millî güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hâllerde, bir haber veya yayını menetmeye yetkilidir."
- Men kararının yazılı olması esastır. Acele hâllerde sözlü olarak da iletilebilir; bu durumda en kısa zamanda yazı ile tekrarlanması şarttır.
- TRT'nin sorumluluğu altında yapılmayan yayınların menedilmesi hâlinde, men kararı ilgililere Genel Müdürlükçe alındığı tarihten başlayarak yirmidört saat içinde bildirilir.
- 298 sayılı Kanunun 52 ilâ 55. maddeleri uyarınca siyasi partiler adına yapılan konuşmalar hakkında bu fıkra uygulanmaz.
2954 m.23'ün yargı usulü
Madde kendi dava usulünü de kurar: men kararları aleyhine Danıştayda açılacak iptal davalarında tebligat, müracaat tarihinden başlayarak kırksekiz saat içinde yapılır. Cevap ve cevaba cevap süreleri onar gündür. Bu sürelerin tamamlanmasından sonra onbeş gün içinde karar verilir.
Seçim döneminde özel yayıncılar da 2954 m.23'e tabi
298 sayılı Kanunun 55/A maddesi uyarınca, seçimlerin başlangıç tarihinden oy verme gününün bitimine kadar özel radyo ve televizyon kuruluşları, yapacakları yayınlarda 2954 sayılı Kanunun 5, 20, 22 ve 23. maddeleri ile 31. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine tâbidir. Yani seçim döneminde m.23'teki men yetkisi özel yayıncılar bakımından da işler hâle gelir.
İki rejimin karşılaştırması
| 6112 m.7 | 2954 m.23 | |
|---|---|---|
| Kime | Medya hizmet sağlayıcılar | TRT (seçim döneminde özel yayıncılar da) |
| Yetkili | Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan | Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği bakan |
| Şart | Millî güvenliğin açıkça gerekli kılması veya kamu düzeninin ciddî şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olması | Millî güvenliğin açıkça gerekli kılması |
| Karar | Geçici yayın yasağı | Bir haber veya yayını menetme; yazılı olması esas |
| Yargı yeri | Doğrudan Danıştay | Danıştay |
| Özel usul | YD talebi 48 saatte karara bağlanır | Tebligat 48 saatte; cevap süreleri 10'ar gün; 15 günde karar |
Bildirileri yayınlama yükümlülüğü
Millî güvenlikle ilgili ikinci bir yükümlülük m.7/2'dedir: medya hizmet sağlayıcı, Cumhurbaşkanının millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel sağlığın ve genel ahlakın gerekleriyle ilgili bildirilerini bildirinin ulaştığı gün saat 23:30'a kadar yayınlamakla yükümlüdür. Bu, yayını durdurmak değil, yayınlamak zorunluluğudur ve aynı yargı usulüne (m.7/3) tabidir.
Olağanüstü dönem rejimini olağanüstü hâl yazısında, TRT rejimini TRT yazısında ele aldık.