Kısa cevap: hayır, ücretsiz değildir. Kanun bunu tek kelimeyle çözer. m.16/1: münhasır yayın haklarına sahip televizyon yayıncıları, diğer yayıncılara "âdil, makul ve eşitlikçi bir temelde bedeli karşılığında kısa gösterim hakkı sağlamak zorundadır."
Zorunluluk var, bedelsizlik yok
Hüküm iki yönlüdür ve ikisi de bağlayıcıdır:
| Yön | Kural | Kime yük |
|---|---|---|
| Erişim zorunluluğu | Münhasır hak sahibi, kısa gösterim hakkı sağlamak zorundadır | Hak sahibi yayıncıya |
| Bedel | Hak bedeli karşılığında sağlanır | Talep eden yayıncıya |
| Bedelin niteliği | Âdil, makul ve eşitlikçi bir temelde belirlenir | Hak sahibi yayıncıya |
Yani hak sahibi "vermem" diyemez; talep eden de "bedelsiz isterim" diyemez. Kanun ikisinin arasında bir denge kurar.
"Âdil, makul ve eşitlikçi" ne demek
Üç sıfat üç ayrı ölçüt taşır ve birlikte uygulanır.
- Âdil: Bedel, sağlanan hakkın karşılığı olmalı; erişimi fiilen imkânsız kılacak düzeyde olmamalı.
- Makul: Bedel, ölçülü ve piyasa koşullarıyla açıklanabilir olmalı.
- Eşitlikçi: Aynı hakkı talep eden farklı yayıncılara farklı bedeller uygulanmamalı; ayrımcılık yapılmamalı.
Bedel karşılığı olsa da sınırlar devam eder
Bedeli ödemek, görüntüyü serbestçe kullanma hakkı vermez. m.16/3'teki üç sınır ödemeden bağımsız olarak işler:
| Sınır | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | En çok 90 saniye | m.16/3 |
| Yer | Yalnız haber programları içinde | m.16/3 |
| Atıf | Kaynağın belirtilmesi zorunlu | m.16/3 |
| İsteğe bağlı hizmet | Yalnız aynı programın aynı sağlayıcı tarafından banttan verilmesi durumunda | m.16/3 |
Seçme hakkı talep edende
m.16/2: "Münhasır yayın hakkına konu olaylara erişim hakkı talep eden diğer televizyon yayıncılarına, kısa gösterimleri serbest bir biçimde seçme hakkı tanınır." Bedel ödendiği için hak sahibinin görüntüyü seçme yetkisi doğmaz; seçim talep edene aittir.
m.17 ile farkı: orada bedel yok
Kısa gösterim ile kamunun önemli olaylara erişimi karıştırılıyor. m.17 tamamen farklı bir rejimdir ve orada ücretsizlik vardır — ama izleyici için.
m.17/1 uyarınca Üst Kurul, toplum için büyük önem arz eden ulusal ve uluslararası olayları, ülke geneline şifresiz ve ücretsiz yayın yapan televizyon kanallarından canlı veya banttan yayınlanmasını temin etmek amacıyla, konuyla ilgili diğer kurumların görüşlerini de alarak bir önemli olaylar listesi hazırlayıp ilân eder. m.17/2 uyarınca bu olayları yayınlayacak televizyon yayıncıları, listedeki olayların ülke geneline şifresiz ve ücretsiz olarak yayınlanmasını sağlar.
| m.16 Kısa gösterim | m.17 Önemli olaylara erişim | |
|---|---|---|
| Kime hak | Diğer yayıncılara | Kamuya |
| Bedel | Bedeli karşılığında | İzleyici için ücretsiz |
| Kapsam | 90 saniyeye kadar, haber programında | Olayın yayını |
| Kim belirler | Taraflar; ölçüt âdil, makul, eşitlikçi | Üst Kurul (önemli olaylar listesi) |
Sınır ötesi boyut
m.17/3 ek bir yükümlülük getirir: televizyon yayıncıları, Avrupa Sınır Ötesi Televizyon Sözleşmesine taraf başka bir ülkenin listesinde yer alan önemli olaylarla ilgili münhasır haklarını, o ülke vatandaşlarının önemli bir kesimi tarafından izlenmesini engelleyecek şekilde kullanamaz.
Uygulama ayrıntısı yönetmelikte
m.16/4 uyarınca kısa gösterim hakkının uygulanmasıyla ilgili usul ve esaslar Üst Kurulca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. m.17/4 uyarınca kamunun önemli olaylara erişimi ile ilgili usul ve esaslar da Üst Kurul yönetmeliğine bırakılmıştır. Bedelin nasıl hesaplanacağı, talebin nasıl yapılacağı ve uyuşmazlıkların nasıl çözüleceği bu ikincil düzenlemelerden okunur.
Doksan saniyelik sınırı süre yazısında, şifresiz yayın listesini önemli olaylar yazısında anlattık.