Kamu yayıncılığının temel kanunu 11/11/1983 tarihli ve 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunudur. Kırk yılda maddelerinin önemli bir kısmı mülga olmuş, kalan çekirdek ise yayın esasları, sorumluluk, cevap hakkı ve personel rejimi etrafında toplanmıştır. Bu yönerge 20 başlığı bir arada topluyor.
Kanunun Bugünkü Omurgası
| Alan | Maddeler | Durum |
|---|---|---|
| Amaç, kapsam, tanımlar | m.1–3 | Yürürlükte |
| Temel ilkeler ve yayın esasları | m.4–5 | m.4'ün üç bendi mülga; m.5 tamamen yürürlükte |
| Kuruluş, organlar, teşkilat | m.8–17 | Büyük ölçüde mülga — 703 s. KHK |
| Yayınların düzenlenmesi | m.20–32 | Yürürlükte — m.24 ve m.31 mülga |
| Malî hükümler | m.33–48 | Kısmen mülga; m.37 7548 ile yeniden yazıldı |
| Personel | m.50–56/D | Yürürlükte — disiplin maddeleri 2019'da eklendi |
| Çeşitli hükümler ve cezalar | m.57–64 | Kısmen yürürlükte |
1. Kanunun Çerçevesi
- 2954 sayılı TRT Kanunu neyi düzenler?
- TRT Kanunu tanımları
- 2954'te mülga olan maddeler: neler yürürlükten kalktı?
- 7548 sayılı Kanunla TRT'de ne değişti? (2025)
Madde 1 (Değişik: 11/6/2008-5767/1 md.): Kanunun amacı, radyo ve televizyon ile tüm medya araçlarından yapılan yayınların düzenlenmesine ve özerkliği ve tarafsızlığı Anayasada hükme bağlanan Türkiye Radyo-Televizyon Kurumuna ilişkin esas ve usulleri belirlemektir.
2. Yayın Esasları
| Bent | Habercilik ödevi |
|---|---|
| m.5/k | Haberlerin toplanması, seçilmesi ve yayınlanmasında tarafsızlık, doğruluk ve çabukluk ilkeleri ile çağdaş habercilik teknik ve metotlarına bağlı olmak |
| m.5/l | Haberler ile yorumları ayırmak ve yorumların kaynaklarını açıklamak |
| m.5/m | Kamuoyunun sağlıklı ve serbestçe oluşabilmesi için yeterli yayın yapmak; tek yönlü, taraf tutan yayın yapmamak |
| m.5/j | Kişilerin özel hayatlarına, şeref ve haysiyetlerine saygılı olmak |
3. Siyasi Yayınlar
- Cumhurbaşkanı ve siyasi parti açıklamalarının yayınlanması
- Seçimlerde siyasi partilerin TRT yayınları
- Millî güvenlik gerekçesiyle yayın yasağı
| Yayın türü | Cevap hakkı | Millî güvenlik yasağı | Personel sorumluluğu |
|---|---|---|---|
| Olağan haber ve program | Var — m.27 | Var — m.23/1 | Var — m.28/1 |
| Seçim propaganda konuşmaları | Yok — m.27 son fıkra | Yok — m.23/2 | Yok — m.28/3 (anonsla) |
| Cumhurbaşkanlığı bildiri ve konuşmaları | Yok — m.27 son fıkra | — | Yok — m.28/3 |
Madde 23: Cumhurbaşkanı veya görevlendireceği bakan, milli güvenliğin açıkca gerekli kıldığı hallerde, bir haber veya yayını menetmeye yetkilidir. Men kararlarına karşı Danıştayda açılacak iptal davalarında tebligat 48 saat, cevap ve cevaba cevap onar gün, karar 15 gündür.
4. Reklam, Cevap Hakkı ve Sorumluluk
| Aşama | Süre | Madde |
|---|---|---|
| Cevap metninin gönderilmesi | Yayın tarihinden 7 gün | m.27/a |
| Cevabın yayınlanması | Metnin alınmasından 3 gün | m.27/a |
| Ret bildirimi | Üç günlük sürenin bitiminden 2 gün | m.27/c |
| Ankara Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz | 2 gün | m.27/d |
| Hâkim kararı | En geç 2 gün | m.27/e |
| Asliye Ceza'ya itiraz | Tebliğden 2 gün — karar kesindir | m.27/f, /g |
| Dava açma | Yayın tarihinden 60 gün — aksi hâlde dinlenmez | m.28/6 |
5. Arşiv, Haber ve Program Koruması
- Yayın metinlerinin saklanma süresi
- Yayınlanmayan haberlerin durumu
- TRT programlarının korunması ve izinsiz kullanım
Madde 29: yazılı metinler ve tespitler yayın tarihinden başlayarak yetmiş beş gün saklanır. Yayın yasama, yürütme veya yargı organlarınca soruşturma, kovuşturma veya araştırma konusu olmuşsa, işlemin sonuçlandığı yazılı olarak bildirilene kadar saklama zorunludur.
6. Personel ve Statü
- TRT personelinin özlük hakları
- TRT personelinde disiplin rejimi
- TRT haber biriminde çalışmak: basın kartı ve statü
| Statü | Dayanak | Disiplin |
|---|---|---|
| Memur | 657 sayılı Kanun + 2954 m.50 | 2954 m.56/A–56/D |
| Kadro karşılığı sözleşmeli | 2954 m.50/g (Değişik: 7548 — 2025) | 2954 m.56/A–56/D |
| Özel hukuk hükümlerine tabi personel | 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu + 2954 m.50/h, /ı | Sözleşme hükümleri |
Basın Kartı Yönetmeliği m.4/h, gazeteci tanımına TRT haber birimlerinde çalışanları ayrıca dahil eder. m.25/2 (Ek: 2024) ise sınırı çizer: Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunda haber alanında çalışmayanlara basın kartı verilmez.
7. Gelirler ve Cezalar
Gelirler ayrı bir kanundadır: 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu. Cihazları imal edenler satıştan önce, ithal edenler serbest dolaşıma girişinde bandrol veya etiket almak zorundadır. 2017'de 7033 sayılı Kanunla cep telefonu (%6), bilgisayar ve tablet (%2), taşıtlar (%0,4 / %0,01) ve set üstü kutular (%10) kapsama alınmıştır.
Anayasal Zemin
Anayasa m.133/3: Devletçe kamu tüzelkişiliği olarak kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelkişilerinden yardım gören haber ajanslarının özerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır. m.31 ise kişilere ve siyasi partilere, kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkı tanır.
Ayrıntısını Anayasa m.133 yazısında ve anayasal dayanak yönergesinde ele aldık.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, komisyon, kontenjanlar, iptal — 52 soru |
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, izin, ihbar ve kıdem — 50 soru |
| Yayın Kurma Soruları | Beyanname, künye, sorumlu müdür, teslim, arşiv, lisans — 47 soru |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim, reklam — 29 başlık |
| Haberde Telif, Kişisel Veri ve Bilgi Edinme | İktibas, kaynak gösterme, okur verisi ve bilgi edinme — 30 başlık |
| Haber Ajansları ve Destek Mevzuatı | Ajans şartları, Anadolu Ajansı, Tanıtma Fonu, 2018 uyum paketi — 14 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu, gümrük — 18 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER, Tanıtma Fonu — 23 başlık |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25–32, 41, 90, 133 ve 148 — 18 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış ve çocuk haberciliği — 18 başlık |
| RTÜK Mevzuatı: 6112 Sayılı Kanun Rehberi | 6112 madde madde: 24 yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, yaptırım, Üst Kurul — 73 başlık |
| 5187 Sayılı Basın Kanunu: Madde Madde Rehber | Tanımlar, künye, beyanname, sorumluluk, cevap hakkı, cezalar, basın kartı ek maddeleri — 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları — 47 başlık |