Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin kuralları tek bir kanunda toplanmıştır: 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun. Bu sayfa, sektörün en çok sorduğu 45 soruyu kanunun kendi düzenine göre sıralıyor: önce yaptırım ve lisans, sonra içerik ve çocuk koruması, ardından ticarî iletişim, haber ilkeleri, seçim dönemi, sorumluluk, yayın hakları ve TRT rejimi. Her başlığın altındaki bağlantı, o sorunun dayanak maddesini ve pratik sonucunu ayrıntılı anlatan yazıya gider.
Kanunun İskeleti
Sorulara girmeden önce 6112'nin nasıl kurulduğunu görmek işe yarar. Kanun içeriği, ticarî iletişimi, kuruluş şartlarını, yaptırımları ve Üst Kurulu ayrı bölümlerde düzenler.
| Konu | Madde | Bu sayfadaki bölüm |
|---|---|---|
| Yayın hizmetlerinin alımı ve yeniden iletimi | m.4 | 7 |
| Yayın dili | m.5 | 4 |
| Olağanüstü dönemlerde yayınlar | m.7 | 7 |
| Yayın hizmeti ilkeleri | m.8 | 2, 3, 4 |
| Ticarî iletişim: reklam, tele-alışveriş | m.10, m.11 | 3 |
| Program desteklemesi ve ürün yerleştirme | m.12, m.13 | 3 |
| Avrupa eserleri | m.15 | 7 |
| Kısa gösterim ve kamunun olaylara erişimi | m.16, m.17 | 6 |
| Düzeltme ve cevap hakkı | m.18 | 1, 5 |
| Logo ve çağrı işareti | m.21 | 7 |
| İzleyici temsilciliği | m.22 | 1 |
| Haber birimlerinde çalışanlar | m.23 | 5 |
| Koruyucu sembol sistemi | m.24 | 2 |
| Yayın kayıtlarının muhafazası | m.25 | 1 |
| Seçim dönemi ve siyasî reklam | m.30, m.31 | 4 |
| İdarî yaptırımlar | m.32 | 1 |
| Adlî yaptırımlar | m.33 | 1 |
| Üst Kurulun görev ve yetkileri | m.37 | 1 |
| TRT yükümlülüğü | m.45 | 8 |
| Sorumluluk ve sorumlu müdür | m.46 | 5 |
| Tebligat ve yetkili mahkemeler | m.47 | 1 |
1. Yaptırım, Lisans ve Denetim
Kanunun en çok sorulan bölümü budur; çünkü sonuçları doğrudan malîdir ve son basamağı lisans iptalidir. Cezanın hesabı maktu değil oransaldır: matrah, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki ayın brüt ticarî iletişim geliridir.
- RTÜK cezası nasıl hesaplanır?
- RTÜK en fazla ne kadar ceza verebilir?
- RTÜK programı kaç kez durdurabilir?
- Lisans hangi hâllerde iptal edilir?
- RTÜK kararına itiraz nereye yapılır?
- RTÜK'e şikâyet nasıl yapılır?
- İzleyici temsilcisi atamak zorunlu mu?
- Yayın kaydı ne kadar süre saklanmalı?
- Yayın kaydı istenirse ne kadar sürede verilir?
| Anahtar sayı | Konu | Dayanak |
|---|---|---|
| %2 – %5 | m.8/1'in ağır bentleri ve m.8/4 için para cezası oranı | m.32/1 |
| %1 – %3 | Diğer ihlaller için oran | m.32/2 |
| 1.000 TL / 10.000 TL | Radyo / televizyon ve isteğe bağlı hizmet alt sınırı | m.32/1, m.32/2 |
| 5 kez | Program durdurma üst sınırı | m.32/1 |
| 30 gün + 3 ay | Lisans şartı kaybında verilen süre ve durdurma | m.32/6 |
| 15 gün | İdare mahkemesinde dava açma süresi | m.32/9 |
| 1 ay | İdarî para cezasının ödenme süresi | m.32/11 |
| 1 yıl | Yayın kaydını saklama süresi | m.25/1 |
| 10 gün | Üst Kurula kayıt kopyası ulaştırma süresi | m.25/2 |
2. Çocuk Koruması ve Koruyucu Sembol
Bu bölümdeki tek cümlelik bir değişiklik, 2017'de rejimin mantığını tersine çevirmiştir. m.8/2'deki "koruyucu sembol kullanılmadan" ibaresi 690 sayılı KHK ile "koruyucu sembol kullanılsa dahi" hâline getirilmiş, 7077 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir.
3. Reklam, Sponsorluk ve Ürün Yerleştirme
Ticarî iletişim, kanunun en ayrıntılı düzenlediği alandır. Dört ayrı biçimi vardır ve her birinin kendi süre, bildirim ve yasak rejimi bulunur.
- TV'de reklam en fazla kaç dakika olabilir?
- Reklam kuşağı nasıl ayrılmalı?
- Ürün yerleştirme her programda yapılabilir mi?
- Haber programında ürün yerleştirme yapılabilir mi?
- Sponsorluk nasıl duyurulur?
- Alkol ve sigara reklamı yasak mı?
- Sağlık beyanlı ürün tanıtımı yapılabilir mi?
| Kalem | Saat başına oran | Not | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Reklam | %20 (12 dakika) | Tele-alışveriş hariç | m.10/2 |
| Yayıncının kendi program tanıtımı | %5 (3 dakika) | Reklam oranına dâhil değil | m.10/3 |
| Program desteklemesi | Orana dâhil değil | Bildirim dört anda yapılır | m.10/3, m.12/1 |
| Ürün yerleştirme | Orana dâhil değil | Yalnız dört program türünde | m.10/3, m.13/1 |
| Tele-alışveriş | Ayrı rejim | Kesintisiz en az 15 dk; günde toplam en çok 1 saat | m.10/4 |
| Ücretsiz kamu hizmeti duyuruları | Orana dâhil değil | Üst Kurul tavsiyeli olmalı | m.10/5 |
4. Yayın İlkeleri, Haber ve Dil
m.8/1 yirmiye yakın bent içerir. Aşağıdaki sorular, bu bentlerden habercilik pratiğini en çok ilgilendirenlerini ele alıyor. m.8/1-ı tek bir bentte dört ayrı yükümlülük taşır: tarafsızlık ve doğruluk, soruşturma yükümlülüğü, abartılı sunum yasağı, nitelik ve kaynak belirtme.
- Haberde arşiv görüntüsü nasıl belirtilir?
- Haberde müzik ve efekt kullanılabilir mi?
- Ajanstan alınan haberde kaynak belirtmek zorunlu mu?
- Yayında argo kullanmak ceza sebebi mi?
- Yayında hangi dil kullanılabilir?
- Anket yayınında noter şartı var mı?
- Fal ve astroloji programı yayınlanabilir mi?
- Yayında yarışma ve çekiliş yapılabilir mi?
| Bent | Konu | Yaptırım bandı |
|---|---|---|
| m.8/1-ı | Tarafsızlık, doğruluk, efekt ve müzik yasağı, arşiv ve kaynak belirtme | m.32/2 (%1–%3) |
| m.8/1-m | Türkçenin doğru kullanımı; düzeysiz, kaba ve argo dil yasağı | m.32/2 |
| m.8/1-p | Anket ve kamuoyu yoklamalarında noter nezareti | m.32/2 |
| m.8/1-r | Fal veya batıl inançlar yoluyla istismar yasağı | m.32/2 |
| m.8/1-ö | Bilgi iletişim araçlarıyla yarışma, lotarya ve ikramiye yasağı | m.32/1 (%2–%5) |
| m.8/4 | Sağlık beyanlı tanıtım, arkadaşlık hatları, katma değerli numaralar | m.32/1 (%2–%5) |
5. Seçim Dönemi
Seçim dönemi, yayıncılıkta yetkinin el değiştirdiği tek dönemdir. m.30/1 uyarınca usul ve esasları Yüksek Seçim Kurulu düzenler; Üst Kurul yayınları YSK kararları doğrultusunda izler ve denetler.
- Seçim döneminde yayın kuralları neler?
- Seçim günü kaça kadar yayın yasağı var?
- Siyasi reklam yayınlanabilir mi?
| Saat / süre | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Seçim günü 18.00'e kadar | Seçim ve seçim sonuçlarıyla ilgili haber, tahmin ve yorum yasak | 298 m.80 |
| 18.00 – 21.00 | Yalnız radyolarda YSK'nın verdiği haber ve tebliğler | 298 m.80 |
| 21.00'den sonra | Bütün yayınlar serbest | 298 m.80 |
| Oy verme gününden önceki 24 saate kadar | Açık oturum, röportaj, panel katılımı ve toplantıların canlı yayını | 298 m.55/A |
| Yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar | Siyasî parti ve aday reklamı | 6112 m.31/1 |
6. Sorumluluk ve Kadro
6112 sorumluluğu tek kişiye yüklemez; zincir hâlinde kurar ve kuruluşun sorumluluğunu ayrıca saklı tutar. Tazminat tarafında ise m.18/6 kuruluş ile yapımcıyı müteselsilen sorumlu tutar.
- Canlı yayında hakaret olursa kim sorumlu?
- Yayından doğan sorumluluk kime aittir?
- Radyo-TV'de sorumlu müdür zorunlu mu?
- Haber biriminde çalışacaklarda şart var mı?
| Sorumluluk | Kim | Dayanak |
|---|---|---|
| Yayından doğan sorumluluk | Yayını yöneten veya programı yapan + sorumlu müdür; kuruluşun sorumluluğu saklı | m.46/1 |
| Yayın kararı sorumlu müdürden geçmemişse | Şirketi idare ve temsile yetkili kişiler | m.46/2 |
| Kişilik hakkı ihlalinde tazminat | Kuruluş + programın yapımcısı, müşterek ve müteselsil | m.18/6 |
| Yayın kaydı suçları | Sorumlu müdür | m.33/3, m.33/4 |
| Lisanssız yayın suçu | Gerçek kişiler; tüzel kişilerde yönetim kurulu üyeleri ve genel müdür | m.33/1 |
| Program durdurmada program yasağı | Fiilden sorumlu yapımcı veya sunucu — aynı veya farklı kuruluşta | m.32/4 |
7. Yayın Hakları, Kota, Logo ve Yeniden İletim
Bu bölüm, içerik değil hak ve teknik kimlik düzenler: başkasının görüntüsünü ne kadar kullanabileceğiniz, hangi olayları şifresiz vermek zorunda olduğunuz, kota, logo ve yeniden iletim.
- Spor müsabakasından kaç saniye görüntü kullanılabilir?
- Kısa gösterim hakkı ücretsiz mi?
- Şifresiz yayınlanması zorunlu olaylar hangileri?
- Avrupa eserleri kotası nedir?
- Logo kullanımında kural var mı?
- Yeniden iletim serbest mi?
- Olağanüstü hâlde yayın kısıtlanabilir mi?
| Konu | Sayı veya kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kısa gösterim süresi | En çok 90 saniye, yalnız haber programında, kaynak belirtilerek | m.16/3 |
| Kısa gösterim bedeli | Bedeli karşılığında; âdil, makul ve eşitlikçi temelde | m.16/1 |
| Görüntüyü seçme hakkı | Talep eden yayıncıya aittir | m.16/2 |
| Önemli olaylar | Üst Kurul listeyi hazırlar; ülke geneline şifresiz ve ücretsiz | m.17/1, m.17/2 |
| Avrupa eserleri kotası | En az %50; bağımsız yapımcı eserleri %10 | m.15/1 |
| Logo | Üst Kurul nezdinde tescil zorunlu; değişiklik izne tabi | m.21/1 |
| Yeniden iletim | Serbest; 5846 sayılı Kanun hükümleri saklı | m.4/1, m.4/3 |
| Yayın yasağına aykırılık | 1 gün → 5 güne kadar → 15 güne kadar → lisans iptali | m.7/4 |
8. TRT Rejimi
TRT, 6112'nin yayın ilkelerine ve ticarî iletişim hükümlerine tabidir (m.45/1) ama yaptırım rejimi farklıdır: Üst Kurul para cezası kesmez; ihlalin niteliğini açıkça belirterek uyarır ve gereğinin yerine getirilmesini ilgili Bakanlığa bildirir (m.45/2). Cevap hakkı ve gelirler ayrı kanunlarda düzenlenir.
- TRT hangi kurallara tabi?
- TRT bandrol ücreti kimden alınır?
- TRT'de cevap hakkı nasıl kullanılır?
- Millî güvenlik gerekçesiyle yayın durdurulabilir mi?
| Konu | TRT | Özel yayıncı |
|---|---|---|
| Yayın ilkeleri | 6112 m.8 uygulanır (m.45/1) | 6112 m.8 |
| Yaptırım | Üst Kurulca uyarı + Bakanlığa bildirim (m.45/2) | İdarî para cezası ve idarî tedbir (m.32) |
| Cevap ve düzeltme | 2954 m.27 — talep 7 gün, yayın 3 gün | 6112 m.18 — talep 60 gün, yayın 7 gün |
| Koruyucu sembol | Uygulanır (m.24/3) | Uygulanır (m.24) |
| Millî güvenlik gerekçeli men | 2954 m.23 | 6112 m.7/1 (seçim döneminde ayrıca 2954 m.23 — 298 m.55/A) |
| Bandrol | 3093 m.3, m.4 — imalatçı ve ithalatçıdan, KDV matrahı üzerinden | — |
Sık Karıştırılan Beş Ayrım
| Karıştırılan | Fark |
|---|---|
| Program durdurma / yayın durdurma | Program durdurma kez ile ölçülür ve beş kezle sınırlıdır (m.32/1); yayın durdurma gün ile ölçülür ve tekerrür merdiveninde yer alır (m.32/5, m.32/6, m.7/4). |
| Şikâyet / cevap ve düzeltme hakkı | Şikâyet yayıncıya yaptırım uygulanmasını hedefler; cevap ve düzeltme hakkı kişiye ekranda karşılık verme imkânı sağlar (m.18). |
| Kısa gösterim / şifresiz yayın zorunluluğu | m.16 diğer yayıncılara bedeli karşılığında 90 saniye verir; m.17 kamuya şifresiz ve ücretsiz erişim sağlar. |
| Sorumlu müdür / izleyici temsilcisi | Sorumlu müdür yayından doğan sorumluluğu taşır (m.46/3); izleyici temsilcisi şikâyeti değerlendirip yayın kuruluna sunar ve en az on yıllık meslekî tecrübe ister (m.22). |
| Kaynak belirtmek / kullanım hakkı almak | m.8/1-ı kaynak belirtmeyi zorunlu kılar; bu, 5846 sayılı Kanundan doğan izin ve bedel yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. |
Yayıncı İçin Kontrol Listesi
Aşağıdaki maddeler, bir denetimde en sık eksik çıkan yükümlülüklerdir. Hepsi kanunda yazılıdır ve hiçbiri isteğe bağlı değildir.
- İzleyici temsilcisi görevlendirildi, kamuoyuna duyuruldu ve Üst Kurula bildirildi mi? (m.22)
- Sorumlu müdür atandı mı, kanunî şartları taşıyor mu? (m.46/3)
- Yayın kaydı bir yıl saklanıyor mu, soruşturma konusu kayıtlar ayrı tutuluyor mu? (m.25)
- Koruyucu sembol her programa etiketlenmiş mi, kuşak saati içeriğe göre mi seçiliyor? (m.8/2, m.24)
- Reklam sayacı saat başına sıfırlanıyor mu, program tanıtımı ayrı sayılıyor mu? (m.10/2, m.10/3)
- Sponsorluk bildirimi dört anda da yapılıyor mu — başta, kuşak girişinde, kuşak çıkışında ve sonda? (m.12/1)
- Arşiv ve canlandırma ibaresi ile kaynak alanları zorunlu alan mı? (m.8/1-ı)
- Logo tescilli sürümle aynı mı, reklam kuşağında farklılaştırılıyor mu? (m.21)
- KEP adresi güncel mi, günlük kontrol ediliyor mu? (m.32/10)
- Haber birimi kadrosu Üst Kurulun belirlediği asgarî sayının üzerinde mi? (m.23)
Bu maddelerin bir bölümü teknik olarak çözülebilir: yayın akışında zorunlu alanlar, saat başına sıfırlanan reklam sayacı, arşiv etiketi ve kaynak alanı, zaman damgalı kayıt arşivi. Kadro şartı ve izleyici temsilcisi ise kurumsal kararlardır; yazılım bunları çözmez, yalnız takip eder.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Resmî İlan Soruları | Hak kazanma, bekleme süresi, kadro, içerik ve trafik eşikleri, gösterge, kontenjan, bedel, yaptırım ve denetim — 50 soru |
| Dijital Yayıncılık Soruları | Telif, içerik kaldırma, KVKK, reklam ve internet haber sitesi yükümlülükleri — 44 soru |
| Basın Mevzuatı Araç ve Şablonları | Sözleşme ve künye şablonları, hesaplayıcılar, kontrol listeleri, sözlük ve kronoloji |