Reklam, sponsorluk ve ürün yerleştirmenin ortak çatısı ticarî iletişim kavramıdır. 9. madde bunun genel esaslarını kurar.
Ticarî İletişimin Uyması Gereken Esaslar
m.9, ticarî iletişimin şu şartlara uymak zorunda olduğunu sayar:
| Bent | Esas |
|---|---|
| b | Irk, renk, dil, din, tabiiyet, cinsiyet, felsefî inanç veya siyasî düşünce, engellilik, yaş ve herhangi bir ayrımcılığı içermemek veya teşvik etmemek |
| c | Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek |
| ç | Çocukların fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar vermemek; deneyimsizliklerini veya saflıklarını istismar ederek çocukları bir ürün veya hizmeti satın almaya veya kiralamaya doğrudan yönlendirmemek; çocukları ebeveynlerini veya başkalarını ikna etmeye doğrudan teşvik etmemek; çocukların ebeveynlerine, öğretmenlerine veya diğer kişilere duyduğu güveni istismar etmemek; sebepsiz olarak çocukları tehlikeli durumlarda göstermemek |
| d | Kadınların istismarına yönelik olmamak |
| e | Sağlık, çevre ve güvenliğe zarar verecek davranışa teşvik etmemek |
Çocuklara Yönelik Beş Ayrı Yasak
Gıda Reklamlarında Özel Sınır
Aynı maddenin bir fıkrası: Genel beslenme diyetlerinde aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen gıda ve maddeler içeren yiyecek ve içeceklerin ticarî iletişimine, çocuk programlarıyla birlikte veya bu programların içinde yer verilemez.
Ses Seviyesi Kuralı
Gizli Ticarî İletişim
Kanunun 3. maddesi gizli ticarî iletişimi tanımlar: reklam yapmak maksadıyla veya kamuyu yönlendirebilecek şekilde; mal veya hizmet üreticisinin faaliyetinin, markasının, adının, hizmetinin ve ürününün reklam kuşakları dışında ve reklam yapıldığına ilişkin açıklayıcı bir ses veya görüntü bulunmaksızın programlarda tanıtılması.
Ayrıntısını tanımlar yazısında ele aldık.
Ticarî İletişimin Üç Biçimi
| Biçim | Madde | Yazı |
|---|---|---|
| Reklam ve tele-alışveriş | m.10 | Reklam süresi ve reklam kuşağı |
| Program desteklemesi (sponsorluk) | m.12 | Sponsorluk |
| Ürün yerleştirme | m.13 | Ürün yerleştirme |
| Belirli ürünlerin ticarî iletişimi | m.11 | Alkol ve sigara reklamı |
Program İçeriğiyle İlişkisi
m.9 ticarî iletişime, m.8/1 ise program içeriğine uygulanır. Bazı ilkeler ikisinde de tekrarlanır:
| Konu | Program — m.8/1 | Ticarî iletişim — m.9 |
|---|---|---|
| Ayrımcılık | (e) bendi | (b) bendi — yaş da sayılır |
| Çocuk | (ğ) istismar; m.8/2 zaman dilimi | (ç) — beş ayrı yasak |
| Kadın | (s) bendi | (d) bendi |
| Sağlık ve çevre | (l) bendi | (e) bendi |
Sorumluluk
m.6/4: medya hizmet sağlayıcılar, ticarî iletişim ile üçüncü şahıslar tarafından üretilenler de dâhil olmak üzere, yayınlanan tüm yayın hizmetlerinin içeriğinden ve sunumundan sorumludur. Reklamı başkası üretmiş olsa da sorumluluk yayıncıdadır.
Yaptırım
Ticarî iletişim hükümlerine aykırılık m.32/2 kapsamındadır: bir önceki aydaki brüt ticarî iletişim gelirinin %1–3'ü. m.32/5: ticari iletişimi düzenleyen hükümlerinden herhangi birini bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal eden kuruluşun yayını beş güne kadar durdurulur.
Sonuç
6112 sayılı Kanunun 9. maddesi, ticarî iletişimin yanıltıcı olmamasını ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemesini, ayrımcılık içermemesini, çocukların gelişimine zarar vermemesini ve kadınların istismarına yönelik olmamasını zorunlu kılar. Çocuklara yönelik yasaklar tek bentte beş ayrı biçimde sayılmıştır. Ticarî iletişim yayınlarının ses seviyesi diğer bölümlerle aynı olmak zorundadır.