Kısa cevap: hayır. Koruyucu sembol koymak, uygunsuz saatte yayınlanan bir içeriği meşrulaştırmaz. Bu, 6112'nin 2017'de değiştirilen en kritik cümlelerinden biridir ve sektörde hâlâ eski hâliyle biliniyor.
Değişiklikten önce ve sonra
| Dönem | m.8/2'nin ibaresi | Sonuç |
|---|---|---|
| 2017 öncesi | "...zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılmadan yayınlanamaz" | Sembol koyarsanız yayınlayabilirsiniz |
| 2017 sonrası | "...zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz" | Sembol koysanız da yayınlayamazsınız |
Değişiklik 17/4/2017 tarihli ve 690 sayılı KHK'nin 60. maddesiyle yapılmış, 1/2/2018 tarihli ve 7077 sayılı Kanunun 50. maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. Tek kelimelik bir değişiklik, hükmün mantığını tersine çevirmiştir.
Fıkranın bugünkü hâli
m.8/2: "Radyo ve televizyon yayın hizmetlerinde, çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar verebilecek türde içerik taşıyan programlar bunların izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz."
Hükümde iki değişken vardır ve ikisi birlikte değerlendirilir: içeriğin niteliği ve zaman dilimi. Sembol bu iki değişkenin hiçbirini değiştirmez.
Sembol ne işe yarar öyleyse
Sembolün işlevi ortadan kalkmamıştır; yalnız yeri değişmiştir. m.24/1 uyarınca sembol, izleyicileri program hizmetinin içeriği hakkında bilgilendirmek içindir. Yani:
- Uygun saat diliminde yayınlanan bir içerikte sembol, izleyiciyi bilgilendirir ve zorunludur.
- Uygun olmayan saat diliminde sembol hiçbir şeyi çözmez; yayın zaten yapılamaz.
- Sembolün eksikliği ayrı bir ihlaldir (m.24), içeriğin uygunsuz saatte yayını ayrı bir ihlaldir (m.8/2). İkisi birlikte gerçekleşebilir.
Peki hangi saat dilimi uygun
Kanun saat vermez. "Çocuk ve gençlerin izleyebileceği zaman dilimleri" ifadesi, sınırı Üst Kurulun ikincil düzenlemesine ve somut olayın değerlendirmesine bırakır. m.24/2 ve m.37/1-ğ, koruyucu sembol sisteminin usul ve esaslarını belirleme yetkisini Üst Kurula verir. Bu yüzden yayın akışı planlanırken kanunun metni değil, yürürlükteki Üst Kurul düzenlemesi esas alınmalıdır.
İsteğe bağlı hizmetlerde sembol değil erişim kontrolü
m.8/3, isteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcılarına farklı bir ölçüt getirir: zararlı içeriğin, çocuk ve gençlerin "bu tür hizmetleri normal şartlar altında duymayacakları ve görmeyecekleri şekilde" sunulmasını sağlamak. Burada saat dilimi yoktur, çünkü isteğe bağlı hizmette saat kavramı yoktur. Beklenen şey, içeriğin çocuğun karşısına kendiliğinden çıkmamasıdır — profil ayrımı, erişim kilidi, katalogda ayrıştırma gibi.
| Hizmet türü | Ölçüt | Dayanak |
|---|---|---|
| Radyo ve televizyon | Zaman dilimi + koruyucu sembol (sembol yasağı kaldırmaz) | m.8/2, m.24 |
| İsteğe bağlı yayın hizmeti | Normal şartlar altında duyulmayacak ve görülmeyecek şekilde sunum | m.8/3 |
Yaptırım tarafı
m.8/2 ihlali m.32/2 kapsamındadır: brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde biri ile yüzde üçü arasında idarî para cezası, radyo için 1.000 TL, televizyon ve isteğe bağlı hizmetler için 10.000 TL alt sınırla. Ayrıca m.32/5'in ikinci kolu uyarınca, m.8/1'in (a), (b), (d) bentleri dışındaki hükümler ile m.8/2 bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal edilirse yayın beş güne kadar durdurulur; tekrarlarda süre artar ve ikinci tekrarda lisans iptaline kadar gider.
İçeriğin m.8/1-ğ (çocukların istismarı) veya m.8/1-n (müstehcenlik) kapsamına da girmesi hâlinde tablo değişir; bu bentler m.32/1'in ağır grubundadır ve oran yüzde iki ile yüzde beş arasına çıkar.
Sembol sisteminin kanundaki yerini akıllı işaretler yazısında, saat dilimi yasağını çocuk saati yazısında anlattık.