Türkiye'de yayıncılığın temel kanunu 15/2/2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanundur. Kapsam maddesi, kanunun kimlere uygulanacağını beş fıkrada ayrıntılı olarak belirler.
Amaç — m.1
Bu Kanunun amacı; radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi, ifade ve haber alma özgürlüğünün sağlanması, medya hizmet sağlayıcılarının idarî, malî ve teknik yapıları ve yükümlülükleri ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kuruluşu, teşkilâtı, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam — m.2/1
Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin yargı yetkisi altında, her türlü teknik, usul ve araçlarla ve her ne isim altında olursa olsun elektromanyetik dalgalar veya diğer yollarla yapılan radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetleriyle ilgili hususları kapsar.
Kim "Türkiye'de Yerleşik" Sayılır? — m.2/2
Temel kural (a) bendindedir: medya hizmet sağlayıcı, şirket merkezinin Türkiye'de bulunması ve yayın hizmetlerine ilişkin editoryal kararların Türkiye sınırları içinde alınıyor olması durumunda Türkiye'de yerleşik kabul edilir.
İki unsur ayrıştığında karmaşık kurallar devreye girer:
| Durum | Sonuç | Bent |
|---|---|---|
| Merkez Türkiye'de ama editoryal karar Avrupa Sınır Ötesi Televizyon Sözleşmesine taraf başka ülkede (veya tersi) | Yayın hizmeti faaliyetini yürüten işgücünün önemli bir kısmının bulunduğu ülkede yerleşik | b |
| İşgücü her iki ülkede de var, yoğunluk tespit edilemiyor | Şirket merkezinin bulunduğu ülkede yerleşik | b/1 |
| İşgücü hiçbirinde yoğun değil | Türkiye'de daha önce başlamış olmak ve Türkiye ekonomisi ile istikrarlı ve etkili bağlantı varsa Türkiye'de yerleşik | b/2 |
| Editoryal karar veya merkez Sözleşmeye taraf olmayan ülkede | İşgücünün önemli bir kısmı Türkiye'de ise Türkiye'de yerleşik | c |
Uydu Kuralı — m.2/3
İkinci fıkra uygulanamıyorsa, şunlar Türkiye Cumhuriyeti Devletinin yargı yetkisi altında kabul edilir:
- (a) Türkiye sınırları içinde konuşlandırılmış uydu bağlantısını kullanan medya hizmet sağlayıcılar,
- (b) Bu bağlantıyı kullanmasa da Türkiye'ye ait uydular üzerinde kapasite kullanan medya hizmet sağlayıcılar.
2017 Eklemesi: Türkçe Yayın Kuralı — m.2/4
2954 ile İlişkisi
TRT de bir medya hizmet sağlayıcıdır ve 6112'nin yükümlülüklerine tabidir. Madde 45 bunu ayrıca düzenler. TRT'nin kendi kanunu olan 2954 sayılı Kanunu TRT yönergesinde ele aldık.
Anayasal Dayanak
Anayasa m.26/1 son cümle: Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir. m.133/1: Radyo ve televizyon istasyonları kurmak ve işletmek kanunla düzenlenecek şartlar çerçevesinde serbesttir.
Ayrıntısını Anayasa m.133 yazısında ele aldık.
Sonuç
6112 sayılı Kanun, radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini düzenler ve denetler; amacı arasında ifade ve haber alma özgürlüğünün sağlanması da sayılıdır. Kapsam, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin yargı yetkisi ölçütüne dayanır: şirket merkezi ve editoryal kararların yeri esastır; bunlar ayrıştığında işgücü yoğunluğu ve uydu kullanımı devreye girer. 2017'de eklenen fıkra ile Türkiye'ye yönelik Türkçe yayın yapan kuruluşlar diğer testlere bakılmaksızın kapsama alınmıştır.