Bu soruda dürüst cevap şudur: 6112 sayılı Kanunda "RTÜK'e şikâyet" başlıklı bir usul maddesi yoktur. Kanun, izleyici ve dinleyici şikâyetlerini adı geçen tek yerde — m.22'de — kuruluşun kendi bünyesindeki izleyici temsilcisine bağlar. Üst Kurulun devreye girmesi ise şikâyetten bağımsız bir yetkiye, izleme ve denetim yetkisine dayanır. Aşağıda hangi yolun neyi çözdüğünü ayırıyoruz.
Kanunun kurduğu ilk basamak: izleyici temsilcisi
m.22/1 uyarınca medya hizmet sağlayıcılar; ortak denetim ile öz denetim mekanizmalarının oluşturulması, izleyici ve dinleyicilerden ulaşan şikâyetlerin değerlendirilip kuruluşun yayın kuruluna sunulması ve sonuçlarının takip edilmesi amacıyla en az on yıllık meslekî tecrübeye sahip bir izleyici temsilcisi görevlendirir. Belirlenen temsilci uygun vasıtalarla kamuoyuna duyurulur ve Üst Kurula bildirilir.
Bu hüküm izleyici için pratik bir hak doğurur: her medya hizmet sağlayıcının bir izleyici temsilcisi olmak ve bunu ilan etmek zorundadır. Şikâyetin doğal ilk muhatabı budur.
Üst Kurulun yetkisi şikâyete bağlı değildir
m.37/1-e uyarınca Üst Kurul, Türkiye Cumhuriyeti topraklarında yerleşik medya hizmet sağlayıcılarının yayın hizmetlerini Kanuna ve uluslararası andlaşmalara uygunluğu açısından izlemek ve denetlemekle görevlidir. m.37/1-g uyarınca bunun için gerekli izleme ve kayıt sistemlerini, gerektiğinde yayıncı stüdyolarına da cihaz yerleştirerek kurar. m.37/1-h ise aykırılık tespit edilmesi hâlinde gerekli müeyyideleri uygulama görevini verir.
Yani Üst Kurul bir yayını, kimse şikâyet etmese de denetleyip yaptırım uygulayabilir. Şikâyet, denetimin şartı değil, tetikleyicilerinden biridir.
| Yol | Ne için | Dayanak | Sonucu |
|---|---|---|---|
| İzleyici temsilcisi | Kuruluş içi değerlendirme ve öz denetim | 6112 m.22 | Şikâyet yayın kuruluna sunulur, sonuç takip edilir |
| Üst Kurula bildirim | İhlalin denetim ve yaptırım süreci başlatılması | m.37/1-e, g, h | İdarî para cezası veya idarî tedbir |
| Cevap ve düzeltme hakkı | Kişinin kendisi hakkındaki gerçeğe aykırı yayın | m.18 | Metnin yedi gün içinde yayınlanması |
| Sulh ceza hâkimliği | Cevap ve düzeltme yayınlanmazsa | m.18/2 | Yayınlanmasına karar verilmesi |
| İdare mahkemesi | RTÜK kararının kendisine karşı | m.32/9 | Kararın iptali |
Şikâyet ile cevap ve düzeltme hakkını karıştırmayın
İkisi farklı sonuç doğurur. Şikâyet, yayıncıya yaptırım uygulanmasını hedefler ve sizin lehinize bir yayın yapılmasını sağlamaz. Cevap ve düzeltme hakkı ise kişiye özgü bir haktır ve doğrudan ekranda karşılık verilmesini sağlar.
m.18/1 uyarınca gerçek ve tüzel kişiler, kendileri hakkında şeref ve haysiyetlerini ihlâl edici veya gerçeğe aykırı yayın yapılması hâlinde, yayın tarihinden itibaren altmış gün içinde düzeltme ve cevap yazısını ilgili medya hizmet sağlayıcıya gönderir. Kuruluş, hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde, cevaba konu yayının yapıldığı saatte ve programda yayınlar.
Şikâyette ne yazmak işe yarar
Kanun bir form dayatmaz; ama denetim yapılabilir bir şikâyet, yayının kimliğini kesin olarak belirtir. Kuruluşlar yayın kaydını bir yıl saklamakla yükümlü olduğundan (m.25/1), tarih ve saatin doğru verilmesi kaydın bulunmasını sağlar.
- Kuruluşun adı ve kanal/frekans bilgisi
- Yayın tarihi ve saati (dakika bilgisiyle)
- Program adı
- Şikâyete konu bölümün somut tarifi
- İhlal edildiğini düşündüğünüz ilke veya yükümlülük
- Varsa kayıt, ekran görüntüsü veya bağlantı
Yayıncı tarafında ne yapılmalı
Şikâyet alan bir kuruluş için üç yükümlülük eş zamanlı işler: izleyici temsilcisinin değerlendirmesi (m.22), ilgili kişiden düzeltme ve cevap talebi gelmişse yedi günlük yayınlama süresi (m.18) ve Üst Kurul kayıt talebi gelirse tebliğden itibaren on gün içinde kaydı ulaştırma yükümlülüğü (m.25/2). Bu üç süre birbirinden bağımsız işler ve hiçbiri diğerini beklemez.
İzleyici temsilcisinin şartlarını temsilci yazısında, kayıt sürelerini yayın kaydı yazısında ayrıntılı anlattık.