5187 sayılı Basın Kanunu bir yayının tek mevzuatı değil. Bir gazete ya da haber sitesi işletirken derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, reklam ve tazminat mevzuatı da devreye giriyor. Bu harita, basın mevzuatının dışında kalan ama basını doğrudan bağlayan düzenlemeleri 29 başlıkta topluyor.
Bir Yayının Üstüne Binen Mevzuat
| Alan | Mevzuat | Ne getiriyor |
|---|---|---|
| Yayın | 5187 Basın Kanunu | Beyanname, künye, sorumlu müdür, teslim, arşiv |
| Çalışan | 5953 Basın İş Kanunu | Sözleşme, ücret, izin, kıdem |
| Radyo-TV | 6112 | Lisans, yayın ilkeleri, ticarî iletişim |
| Resmî ilan | 195 ve BİK kararları | Mevkute niteliği, kadro, ilan dağıtımı |
| Arşivleme | 6279 Derleme Kanunu | Kütüphanelere zorunlu nüsha |
| Baskı | 5681 Matbaalar Kanunu | Matbaa beyannamesi |
| Seçim | 298 | Yayın yasakları, anket kuralları |
| Bandrol | 3093 TRT Gelirleri | Bandrol ücretleri |
| İletim | 5809 Elektronik Haberleşme | Frekans ve yetkilendirme |
| Tebligat | Tebligat mevzuatı | İlanen tebligatın gazetede yayımı |
1. Derleme: Kütüphanelere Zorunlu Nüsha
6279 sayılı Çoğaltılmış Fikir ve Sanat Eserlerini Derleme Kanunu (Kabul: 22/2/2012; RG 29/2/2012-28219), Basın Kanunu m.10'daki teslimden ayrı bir nüsha yükümlülüğü getirir.
- Derleme Kanunu: yayınların zorunlu nüsha yükümlülüğü
- Derleme mükellefi kimdir?
- Kaç derleme nüshası, hangi kütüphaneye gönderilir?
- Derleme yükümlülüğüne uymamanın idari para cezası
- Derleme nüshası maliyeti gider yazılabilir mi?
- Basın Kanunu m.10 ile Derleme Kanunu farkı
| Yükümlülük | Adet | Süre | Nereye | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Başsavcılığa teslim | 2 imzalı | Aynı gün | Mahallin Cumhuriyet Başsavcılığı | 5187 m.10 |
| Derleme | 6 — yerel/bölgesel gazetede 2 | 15 gün | Derleme kütüphaneleri | 6279 m.8, m.9 |
| Bölge müdürlüğü | 1 | 5 gün | Bölge müdürlüğü + DES | Basın Kartı Yön. m.15/g |
2. Matbaa
- Matbaalar Kanunu: matbaa açmanın şartları
- Dijital baskı makinesi matbaa sayılır mı?
- Gazete matbaada mı basılmak zorunda?
- Gazete yayın yerinde mi basılmalı?
Baskı tarafındaki iki BİK Genel Kurul Prensip Kararı belirleyicidir: 176 (11.08.2006, RG 26262) masa üstü dijital baskı makinelerinin matbaa baskı makinesi sayılamayacağını, 141 (16.08.1996, RG 22735) baskı yeri şartının hangi hâllerde esnetileceğini belirler.
3. Seçim Dönemi
- Seçim döneminde radyo ve televizyon yayınları
- Seçim günü yayın yasağı: saat 18.00 kuralı
- Seçim yasaklarına aykırı yayının cezası
- Anket ve kamuoyu yoklaması yayınlarında yasak dönem
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Radyo-TV propagandası | Oy verme gününden önceki 7. günden önceki gün saat 18.00'e kadar | 298 m.52 |
| Anket ve araştırma yayını | Oy verme gününden önceki on gün yasak | 298 m.55/B |
| Anket yayınında zorunlu bilgi | Kuruluş + denek sayısı + finansman | 298 m.55/B |
| E-posta ve telefon mesajıyla propaganda | Yasak — partilerin kendi üyelerine gönderdikleri serbest | 298 m.55/B |
| Yasağa aykırı yayın | 3 aydan 1 yıla kadar hapis | 298 m.151 |
| Denetim | Ülke çapında yayın yapanlar YSK, diğerleri ilçe seçim kurulları — itiraz 24 saat | 298 m.55/A |
4. Zorunlu İlanlar ve Tebligat
BİK Genel Kurulu'nun 126 sayılı Prensip Kararı (14.05.1993, RG 21604) resmî ilan tanımının genişliğini gösterir: 195 sayılı Kanun sadece kamu kurumlarının ilanlarını değil, "Kanun, tüzük ve yönetmeliklerle yayınlanması mecburi olan" bütün ilanları (özel hukuk tüzel kişilerine ait olsalar dahi) resmî ilan saymıştır. Kanun yalnız özel derneklerin ilanlarını dışarıda bırakmıştır.
5. TRT ve İletim Altyapısı
Yetki paylaşımı: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu elektronik haberleşme hizmetlerini yetkilendirir; RTÜK yayın hizmetleri yönünden lisans ve yayın iletim yetkisi verir. 6112 m.29, BTK'ca yetkilendirilen platform ve altyapı işletmecilerinin yayın hizmetleri yönünden 6112'ye tabi olduğunu söyler.
6. Meslek Kuruluşları
7. İdari Para Cezaları ve İtiraz
- Kabahatler Kanunu ve idari para cezalarına itiraz
- RTÜK kararına itiraz nereye yapılır?
- RTÜK cezası nasıl hesaplanır?
| Ceza | Veren merci | Türü |
|---|---|---|
| 5953 ihlalleri | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü | İdarî |
| Derleme ihlali | En büyük mülki amir | İdarî |
| Yayın ilkeleri ihlali | RTÜK | İdarî |
| 5187 ihlalleri | Mahkeme | Adlî para cezası |
8. Yargı ve Olay Yeri
- Duruşmada kayıt ve yayın yasağı
- Kapalı duruşma kararı ve haber yapma sınırı
- Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde basın mensubunun konumu
Olay yerindeki temel güvenceler: 5187 m.3 (bilgi edinme hakkı), Anayasa m.30 (basın araçları suç aleti gerekçesiyle zapt edilemez), 5187 m.12 (haber kaynağını açıklamaya ve tanıklığa zorlanamama) ve 5187 m.22 (basılmış eserlerin yayımını, dağıtımını veya satışını şiddet veya tehditle engelleme — iki yıla kadar hapis).
9. Mevzuatı Okumak
- Resmî Gazete nedir? Mevzuatın yürürlük tarihi nasıl okunur?
- Mevzuat kaynakları: resmî metinlere nereden ulaşılır?
- Basın mevzuatı kronolojisi: 1950'den bugüne
- Hangi kanun hangi yayın türüne uygulanır?
| Not | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| (Değişik: ...) | Değiştirilmiş | 5187 m.1 — 7418/1 |
| (Ek: ...) | Sonradan eklenmiş | 5187 m.4 — 7418/3 |
| (Mülga: ...) | Yürürlükten kaldırılmış | 5953 m.22 Sendika — 274/33 |
| (İptal: ...) | AYM kararıyla iptal — metin konsolide metinde yer almaz | 5953 m.20 — E.1992/36, K.1993/4 |
10. Reklam
11. Sorumluluk ve Yeni Teknolojiler
- Basın yoluyla kişilik hakkı ihlalinde tazminat
- Yapay zekâ ile üretilen haber içeriğinde sorumluluk
- Deepfake ve manipüle görüntünün hukuki karşılığı
- Yapay zekâ görseli haberde kullanılabilir mi?
5187 m.13, basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisini müştereken ve müteselsilen sorumlu tutar; tüzel kişi şirketse anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici şirketle birlikte sorumludur.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, izin, ihbar ve kıdem — 50 soru |
| Yayın Kurma Soruları | Beyanname, künye, sorumlu müdür, teslim, arşiv, lisans — 47 soru |
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, komisyon, kontenjanlar, iptal — 52 soru |
| RTÜK ve Yayıncılık Soruları | 6112 rejimi: yayın ilkeleri, cezalar, itiraz yolları |
| Haberde Telif, Kişisel Veri ve Bilgi Edinme | İktibas, kaynak gösterme, okur verisi ve bilgi edinme başvurusu — 30 başlık |
| Haber Ajansları ve Destek Mevzuatı | Ajans şartları, Anadolu Ajansı, Tanıtma Fonu ve 2018 uyum paketi — 14 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu ve saha izinleri — 18 başlık |