Türk basın hukukunun temel kanunu 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunudur. 2022'de 7418 sayılı Kanunla internet haber siteleri ve basın kartı kapsama alındı. Bu yönerge, Kanunu madde madde 47 başlıkta ele alıyor.
Kanunun İskeleti
| Bölüm | Maddeler | Konu |
|---|---|---|
| Genel hükümler | m.1–3 | Amaç ve kapsam, tanımlar, basın özgürlüğü |
| Yayın kurma | m.4–10 | Künye, sorumlu müdür, yayın sahibi, beyanname, hakkın kaybı, teslim ve muhafaza |
| Sorumluluk | m.11–13 | Cezaî sorumluluk, haber kaynağı, hukukî sorumluluk |
| Cevap hakkı | m.14 | Düzeltme ve cevap |
| Cezalar | m.15–24 | Künye, durdurulan yayın, teslim, cevap, özendirme, kimlik, engelleme, dağıtım, yeniden yayım |
| Usul | m.25–29 | El koyma, dava süreleri, görevli mahkeme, çevirme yasağı, tebligat |
| Basın kartı | Ek m.1–8 | 2022'de eklendi |
| Geçici | Geçici m.1–4 | Uyum süreleri |
1. Kanunun Çerçevesi
- Basın Kanunu neyi kapsar? Amaç ve kapsam
- Basın Kanunu tanımları: süreli yayın, yaygın, bölgesel, yerel
- İnternet haber sitesi tanımı: hangi site süreli yayın sayılır?
- Basın özgürlüğü: Kanunun 3. maddesi ne diyor?
- Basılmış eser, süresiz yayın, süreli yayın: tanım farkları
- 7418 sayılı Kanun (dezenformasyon yasası) Basın Kanununda neyi değiştirdi?
Madde 3: Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir. Sınırlama ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak ve maddede sayılan sebeplerle mümkündür.
2. Künye ve Sorumlu Müdür
- Künye zorunluluğu: gazetede bulunması gereken bilgiler
- İnternet haber sitesinde künye nasıl olmalı?
- Sorumlu müdür atama zorunluluğu
- Sorumlu müdürde aranan şartlar
- Süreli yayın sahibi kimdir? Aranan nitelikler
| Şart | Sorumlu müdür — m.5/2 |
|---|---|
| a | Onsekiz yaşını bitirmiş olmak |
| b | Türkiye'de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak |
| c | En az ortaöğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak |
| d | Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak |
| e | Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak |
| f | T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu |
3. Beyanname ve Teslim
- Süreli yayın beyannamesi nasıl verilir?
- İnternet haber sitesi beyannamesi: zorunlu mu, nasıl verilir?
- Beyannamenin incelenmesi ve eksiklik hâlinde ne olur?
- Süreli yayın sahibi hakkını hangi hâllerde kaybeder?
- Zorunlu nüsha teslimi: kime, kaç adet, ne zaman?
- Zorunlu nüshalar nereye gönderilir?
- İnternet haber sitelerinde içerik muhafaza yükümlülüğü
Madde 10: basımcı, bastığı her türlü yayının imzalı iki nüshasını, dağıtım veya yayımın yapıldığı gün mahallin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmekle yükümlüdür. (Ek fıkra: 7418) İnternet haber sitelerinde yayınlanan içerikler, doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl süreyle muhafaza edilir.
4. Sorumluluk
- Basında cezai sorumluluk zinciri: eser sahibi, sorumlu müdür, yayın sahibi
- Haber kaynağını açıklamama hakkı
- Basında hukuki sorumluluk: tazminat kime karşı açılır?
Madde 12: Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
5. Cevap ve Düzeltme Hakkı
- Cevap ve düzeltme hakkı: tam rehber
- Düzeltme ve cevap metni nasıl yazılır? Şekil şartları
- Cevap ve düzeltme süresi: kaç gün içinde talep edilir?
- İnternet haber sitesinde cevap hakkı nasıl kullanılır?
- Sulh ceza hâkimliği cevap kararı: süreç ve itiraz
- Cevap metni ne kadar uzun olabilir?
- Cevap metni hangi sayfada yayımlanır?
| Aşama | Basılı süreli yayın | İnternet haber sitesi |
|---|---|---|
| Talep süresi | İki ay — mirasçıda üç ay | İki ay |
| Yayımlama | Günlükte üç gün; diğerlerinde üç günden sonraki ilk nüsha | Bir gün — URL bağlantısıyla |
| İçerik kaldırılmışsa | — | İlk 24 saat ana sayfada, bir hafta süreyle |
| Hâkime başvuru | On beş gün | On beş gün |
| Hâkim kararı | Üç gün — duruşma yapmaksızın | Üç gün |
| İtiraz | Acele itiraz — yetkili makam üç gün, kararı kesin | Aynı |
6. Ceza Maddeleri
- Künyesiz yayının cezası
- Durdurulan yayına devam etmenin cezası
- Teslim yükümlülüğüne uymamanın cezası
- Cevap ve düzeltmeyi yayımlamamanın cezası
- Yargıyı etkileme yasağı: devam eden davada ne yazılamaz?
- Cinsel saldırı, cinayet ve intihara özendirme yasağı
- Kimliği açıklanamayacak kişiler: mağdur haberciliği
- Çocuk haberciliğinde kimlik kuralları
- Basılmış eseri engelleme, tahrip ve bozma suçu
- Süreli yayınların dağıtımı ve dağıtım yükümlülüğü
- Kaynak göstermeden yeniden yayım cezası
- 5187 yaptırım tablosu: hangi ihlale hangi ceza?
7. Usul Hükümleri
- El koyma, toplatma ve dağıtım yasağı hangi hâllerde verilir?
- Basın davalarında süre: kısa zamanaşımı ve muhakeme şartı
- Basın davalarında görevli mahkeme ve yargılama usulü
- Basın suçlarında hapis cezasına çevirme yasağı
- Basın davalarında tebligat usulü
- Gazete kapatma ve yayın durdurma bugün mümkün mü?
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Dava açma süresi | Günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri: dört ay; diğer basılmış eserler: altı ay — muhakeme şartı | m.26 |
| Sürenin başlangıcı | Basılmış eserde savcılığa teslim; internet haber sitesinde suç ihbarı tarihi | m.26/2 |
| Görevli mahkeme | Ağır ceza işleri ağır ceza, diğerleri asliye ceza | m.27 |
| Birden fazla daire | İki numaralı mahkeme | m.27/2 |
| Nitelik | Acele işlerden sayılır | m.27/3 |
| Tebligat | Yönetim yeri yerleşim yeri sayılır | m.29 |
8. İnternet Haber Siteleri
- İnternet haber sitesi açmak: yasal yükümlülükler
- İnternet haber sitesi uyum kontrol listesi
- YouTube kanalı internet haber sitesi sayılır mı?
m.2/m (Ek: 7418): İnternet ortamında, belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayın.
9. Basın Kartı — Kanun Metni
- Basın kartı ek maddeleri: kanun düzeyindeki dayanak
- Basın kartı alabilecek kişiler ve kart türleri
- Basın kartı başvuru şartları
- Yabancı medya mensuplarında aranan şartlar
- Basın Kanunu geçici maddeleri ve uyum süreleri
Ek Madde 1: Basın kartı, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir. Beş türü vardır: göreve bağlı, süreli, geçici, serbest ve sürekli. Ek Madde 5: Basın Kartı Komisyonu on dokuz üyeden oluşur; üyelerin görev süresi iki yıldır.
Anayasal Zemin
| Anayasa maddesi | Kanundaki karşılığı |
|---|---|
| m.28/1 — Basın hürdür, sansür edilemez | m.3 — Basın özgürdür |
| m.29/1–2 — Önceden izin yasağı; bilgi ve belgelerin verilmesi yeterli | m.7 — Beyanname verilmesi yeterlidir |
| m.29/3 — Yayımı zorlaştırıcı şart konulamaz | m.23 — Dağıtım yükümlülüğü |
| m.30 — Basın araçlarının korunması | m.22 — Engelleme, tahrip ve bozma suçu |
| m.32 — Düzeltme ve cevap hakkı | m.14 — Düzeltme ve cevap |
| m.28/6 — Yayım yasağı ancak hâkim kararıyla | m.19 mülga — 6352 sayılı Kanun |
| m.28/8 — Mahkûmiyet hâlinde geçici kapatma | Kanunda kapatma yaptırımı yok |
Ayrıntısını anayasal dayanak yönergesinde ele aldık.
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsamı |
|---|---|
| Yayın Kurma Soruları | Aynı alanın uygulama odaklı soru-cevap yönergesi — 47 soru |
| Haber Yazarken Hukuki Sınırlar | Kimlik, masumiyet, kayıt, doğruluk, cevap hakkı — 65 başlık |
| Basın Kartı Soruları | Kart türleri, şartlar, komisyon, kontenjanlar, iptal — 52 soru |
| Gazeteci Özlük Hakları ve Basın İş Kanunu | 5953 rejimi: sözleşme, ücret, izin, ihbar ve kıdem — 50 soru |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25–32, 41, 90, 133 ve 148 — 18 başlık |
| RTÜK Mevzuatı: 6112 Sayılı Kanun Rehberi | 24 yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, yaptırım, Üst Kurul — 73 başlık |
| TRT Mevzuatı: 2954 Sayılı Kanun Rehberi | Yayın esasları, cevap hakkı, sorumluluk, bandrol — 20 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış, çocuk haberciliği — 18 başlık |
| Haberde Telif, Kişisel Veri ve Bilgi Edinme | İktibas, kaynak gösterme, okur verisi ve bilgi edinme — 30 başlık |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim, reklam — 29 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER — 23 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu, gümrük — 18 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları — 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları — 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı: Şartlar, Kategoriler ve Kontenjan | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan — 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları — 47 başlık |
| Basın ve Medyada Meslekler: Mevzuattaki 90 Unvanın Tam Listesi | Basın Kartı Yönetmeliği m.19–27: dokuz yayın türünde unvanlar ve kontenjanlar — 93 başlık |