Türkiye'de yayıncılık mevzuatı üç dönemde okunur: tekel dönemi, 3984 dönemi ve 6112 dönemi. Bugünkü metni anlamak için üçünü de bilmek gerekir.
Üç Dönem
| Dönem | Temel metin | Özelliği |
|---|---|---|
| 1983–1993 | 2954 sayılı TRT Kanunu | Devlet tekeli — 2954 m.4/a: yayın Devletin tekelindedir |
| 1994–2011 | 3984 sayılı Kanun | Özel yayıncılık serbest; Radyo ve Televizyon Üst Kurulu kuruldu |
| 2011– | 6112 sayılı Kanun | Medya hizmet sağlayıcı kavramı; isteğe bağlı yayın hizmetleri kapsama girdi |
Anayasa Değişikliği Önce Geldi
Serbestliğin kaynağı kanun değil Anayasadır. Anayasa m.133, 8/7/1993 tarihli ve 3913 sayılı Kanunla değiştirilerek şu hükmü getirmiştir: Radyo ve televizyon istasyonları kurmak ve işletmek kanunla düzenlenecek şartlar çerçevesinde serbesttir.
3984'ün 2954 Üzerindeki Etkisi
Bu yüzden 2954 sayılı Kanunun metninde hâlâ geçen "Radyo ve Televizyon Yüksek Kurulu" ibarelerinin bugün bir karşılığı yoktur. Ayrıntısını mülga maddeler yazısında ele aldık.
6112'nin Kaldırdığı Hükümler — m.48
Yürürlükten kaldırılan ve uygulanmayacak hükümler başlıklı 48. madde, 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunu yürürlükten kaldırmıştır.
Kavramsal Kırılma: Cihazdan Hizmete
| Konu | 2954 / 3984 dönemi | 6112 |
|---|---|---|
| Düzenlemenin öznesi | Yayın kuruluşu ve istasyon | Medya hizmet sağlayıcı — editoryal sorumluluk ölçütü |
| Yayın biçimi | Akış hâlinde yayın | Akış ve isteğe bağlı yayın hizmeti (katalog) |
| Yargı yetkisi ölçütü | Ağırlıkla frekans ve tesis | Şirket merkezi + editoryal karar + işgücü + uydu |
| Çocuk koruma aracı | Genel ilkeler | Koruyucu sembol sistemi |
| Ticarî iletişim | Reklam odaklı | Reklam, sponsorluk, ürün yerleştirme, gizli ticarî iletişim |
Bugün Hâlâ Yürürlükte Olan Eski Metin
Metin Okurken Dikkat
- Eski kararlarda ve içtihatta 3984 sayılı Kanun madde numaraları geçer; bunların 6112'deki karşılığı farklıdır.
- 2954 sayılı Kanun metninde geçen "Radyo ve Televizyon Yüksek Kurulu" ibaresinin bugünkü karşılığı Radyo ve Televizyon Üst Kuruludur.
- 6112'nin birçok hükmü kanun hükmünde kararnameyle değiştirilip sonradan aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır; dipnotlar bu zinciri gösterir.
Resmî metin okuma yöntemini Resmî Gazete yazısında ele aldık.
Sonuç
Yayıncılıkta serbestlik, 1993'te Anayasa m.133'ün 3913 sayılı Kanunla değiştirilmesiyle başlamış, 1994'te 3984 sayılı Kanunla çerçevesi kurulmuştur. 3984 sayılı Kanun, 2954 sayılı Kanunun Radyo ve Televizyon Yüksek Kuruluna ilişkin hükümlerini kaldırmıştır. 2011'de 6112 sayılı Kanun 3984'ü yürürlükten kaldırmış ve düzenlemeyi medya hizmet sağlayıcı ile isteğe bağlı yayın hizmeti kavramları üzerine yeniden kurmuştur.