Kısa cevap: hayır. 6112 m.13/1 kuralı tersinden kurar — ürün yerleştirme serbest olup bazı programlarda yasak değildir; yasaktır, yalnız sayılan programlarda serbesttir.
İzin verilen dört tür
m.13/1: "Sinema ve televizyon için yapılmış filmler, diziler ile spor ve genel eğlence programları haricinde, yayınlarda ürün yerleştirmeye yönelik uygulamalara yer verilemez. Ürün yerleştirme uygulamaları ticarî iletişimle ilgili düzenlemelere tabidir."
| Program türü | Ürün yerleştirme |
|---|---|
| Sinema için yapılmış filmler | Serbest |
| Televizyon için yapılmış filmler | Serbest |
| Diziler | Serbest |
| Spor programları | Serbest |
| Genel eğlence programları | Serbest |
| Haber bültenleri | Yasak (m.13/4) |
| Çocuk programları | Yasak (m.13/4) |
| Dinî programlar | Yasak (m.13/4) |
| Belgesel, tartışma, eğitim ve diğer tüm programlar | Yasak (m.13/1) |
Ücretsiz verilen ürünler de ürün yerleştirmedir
m.13/2 çok gözden kaçan bir hüküm içerir: "Üst Kurul tarafından belirlenecek şartlarda, belirli mal ve hizmetlerin ücretsiz olarak program içine dâhil edildiği durumlarda da ürün yerleştirmeye izin verilebilir."
Bunun pratik anlamı şudur: bir markadan para almadan, yalnız ürünü bedelsiz temin ederek programda kullanmak da ürün yerleştirme rejimine girebilir. "Para almadık, o yüzden reklam değil" savunması kanunun bu fıkrası karşısında sonuç vermez. Ancak izin, Üst Kurulca belirlenecek şartlara bağlıdır.
Üç davranış yasağı
İzin verilen program türlerinde bile ürün yerleştirme serbest değildir. m.13/3 üç sınır koyar:
- Editoryal bağımsızlık. "Ürün yerleştirmenin, medya hizmet sağlayıcının editoryal bağımsızlığını ve sorumluluğunu etkilemesine izin verilmez."
- Doğrudan teşvik yasağı. "Ürün veya hizmetlerin kiralanması veya satın alınması doğrudan teşvik edilemez."
- Aşırı vurgu yasağı. "Ürüne aşırı vurgu yapılamaz."
İzleyicinin bilgilendirilmesi zorunludur
m.13/3'ün son cümlesi bildirim anlarını tek tek sayar: "İzleyiciler, programın başında, sonunda ve reklam arası sonrasında program başladığında, ürün yerleştirmenin varlığı hakkında açıkça bilgilendirilir."
| An | Bilgilendirme |
|---|---|
| Programın başında | Zorunlu |
| Her reklam arasından programa dönüşte | Zorunlu |
| Programın sonunda | Zorunlu |
Yani iki reklam arası olan bir dizide bilgilendirme dört kez yapılır: başta, iki dönüşte ve sonda.
Ticarî iletişimi yasak ürünler yerleştirilemez
m.13/5: "Ticarî iletişimi yasaklanmış ürünlerin ürün yerleştirmede kullanılmasına izin verilmez." Bu, m.11'e yapılan bir atıftır. m.11/1 uyarınca alkol ve tütün ürünleri için hiçbir şekilde ticarî iletişime izin verilmez; m.11/2 uyarınca reçeteye tabi ilaçlar ve tedaviler hakkında ticarî iletişim yapılamaz. Dolayısıyla bu ürünler bir dizide veya eğlence programında ürün yerleştirme yoluyla da gösterilemez.
Reklam oranına dâhil değildir
m.10/3 uyarınca ürün yerleştirme, saat başına yüzde yirmilik reklam oranına dâhil değildir. Bu bir muafiyet değil, farklı bir rejime tabi olmanın sonucudur: ürün yerleştirmenin süre sınırı yoktur ama içerik ve bildirim sınırları vardır.
Yaptırım
Ürün yerleştirme hükümlerinin ihlali m.32/2 kapsamındadır: brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idarî para cezası, radyo için 1.000 TL, televizyon ve isteğe bağlı hizmetler için 10.000 TL alt sınırla. Ancak m.32/5'in ikinci kolu ticarî iletişim hükümlerini özel olarak anar: bu hükümlerden herhangi biri bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal edilirse yayın beş güne kadar durdurulur; tekrarlarda süre artar ve ikinci tekrarda lisans iptaline gidilir.
Haber programlarındaki mutlak yasağı haber yazısında, sponsorlukla farkını sponsorluk yazısında anlattık.