Kısa cevap: evet, ama koşullu. 6112 m.31/1: "Medya hizmet sağlayıcılar, Yüksek Seçim Kurulu tarafından ilân edilen seçim döneminde, yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar siyasî parti ve aday reklamları yayınlayabilir."
İki sınır: dönem ve saat
| Sınır | Kural | Anlamı |
|---|---|---|
| Dönem | YSK tarafından ilân edilen seçim dönemi | Seçim dönemi dışında siyasî reklam yayınlanamaz |
| Saat | Yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar | Yasak başladıktan sonra reklam durur |
Birinci sınır sık gözden kaçar: siyasî reklam, seçim dönemine özgü bir imkândır. Kanun bunu "yayınlayabilir" diye izin biçiminde yazar ve izni seçim dönemiyle sınırlar. Seçim dönemi dışındaki siyasî içerikli tanıtımlar bu maddenin kapsamında değildir.
İki uygunluk şartı
m.31/2: "Siyasî reklamlar, bu Kanunda yer alan hükümlere ve Yüksek Seçim Kurulunca belirlenen usul ve esaslara uygun olmak zorundadır."
Yani siyasî reklam iki ayrı denetimden geçer. Birincisi 6112'nin kendi hükümleridir; ikincisi YSK'nın o seçim için belirlediği kurallardır. İkisinden birine aykırılık yeterlidir.
6112 tarafında hangi hükümler işler
- m.10/1: Reklam, sesli ve/veya görüntülü bir uyarıyla açıkça fark edilebilecek ve program hizmetinin diğer unsurlarından kolaylıkla ayırt edilebilecek biçimde düzenlenir.
- m.10/2: Reklam oranı, bir saat başından bir sonraki saat başına kadarki yayın içinde yüzde yirmiyi aşamaz.
- m.8/1-k: Yayın hizmetleri siyasî partiler ve demokratik gruplar ile ilgili tek yönlü veya taraf tutar nitelikte olamaz.
- m.8/1-b, d, ç: Kin ve düşmanlığa tahrik, terörü övme, kişileri eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler yasağı reklam metni için de geçerlidir.
Denetim yetkisi: YSK ve seçim kurulları
6112 m.30/1 uyarınca seçim dönemi yayınlarına ilişkin usul ve esasları YSK düzenler; m.30/2 uyarınca Üst Kurul bu yayınları YSK kararları doğrultusunda izler, denetler ve değerlendirir.
298 sayılı Kanunun 55/A maddesi denetimi ikiye ayırır: ülke çapında yayın yapan özel radyo ve televizyonlar için Yüksek Seçim Kurulu, bunun dışında yayın yapanlar için yayının yapıldığı yer ilçe seçim kurulları görevli ve yetkilidir. İlçe seçim kurullarının kararlarına karşı yirmidört saat içinde il seçim kurullarına itiraz edilebilir ve il seçim kurulu kararları kesindir.
Reklam ile program katılımı farklı sürelere tabi
| Faaliyet | Süre sınırı | Dayanak |
|---|---|---|
| Siyasî parti ve aday reklamı | Seçim döneminde, yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar | 6112 m.31/1 |
| Açık oturum, röportaj, panel katılımı | Seçimin başlangıcından oy verme gününden önceki 24 saate kadar | 298 m.55/A/2 |
| Açık veya kapalı yer toplantısının canlı yayını | Aynı süre | 298 m.55/A/2 |
| Seçim ve sonuçlarıyla ilgili haber, tahmin, yorum | Seçim günü 18.00'e kadar yasak | 298 m.80 |
Reklam kabul sürecinde ne kontrol edilmeli
- YSK'nın o seçime ilişkin kararı ve varsa reklam formatı, süre ve içerik sınırları
- Reklamın seçim dönemi içinde ve yasak saatinden önce yayınlanacağı
- Saat başına yüzde yirmilik reklam oranının aşılmayacağı
- Reklam kuşağı ayrımının m.10/1'e uygun yapıldığı
- Metnin m.8/1 ilkelerine aykırı ifade içermediği
- Reklamın kim adına yayınlandığının açıkça anlaşıldığı
Yaptırım
m.31 ihlali m.32/2 kapsamındadır: ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idarî para cezası; radyo için 1.000 TL, televizyon ve isteğe bağlı hizmetler için 10.000 TL'den az olamaz. m.32/5'in ikinci kolu, ticarî iletişimi düzenleyen hükümlerden herhangi birinin bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal edilmesi hâlinde yayın durdurma merdivenini başlatır.
Ayrıca yayın yasağına aykırı yayın söz konusuysa m.7/4 devreye girer: yayın bir gün durdurulur; bir yıl içinde tekrarda beş güne kadar, ikinci tekrarda onbeş güne kadar durdurulur, üçüncü tekrarda yayın lisansı iptal edilir.
Seçim günü saatlerini yasak saatleri yazısında, genel reklam oranını reklam süresi yazısında ele aldık.