Bir çocuk haberinde en sık yapılan hata, adın gizlenmesinin yeterli sanılmasıdır. Kanunun ölçütü çok daha geniştir.
Yasağın Metni — 5187 m.21
Kimliğin açıklanmaması başlıklı 21. madde, süreli yayınlarda üç grup kişi için yasak getirir:
| Bent | Kim |
|---|---|
| a | 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununa göre evlenmeleri yasaklanmış olan kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili haberlerde bu kişilerin |
| b | Ceza kanununda sayılan belirli cürümlere ilişkin haberlerde mağdurların |
| c | Onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının |
Bu kişilerin kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapanlar para cezasıyla cezalandırılır.
Ölçüt: "Tanınmalarına Yol Açacak Şekilde"
(c) Bendi Hem Faili Hem Mağduru Kapsar
Metinde "suç faili veya mağdurlarının" yazar. Yani 18 yaşından küçük bir şüpheli veya sanık da bu korumadan yararlanır — yalnızca mağdurlar değil.
Ceza
m.21: bu şekilde yayın yapanlar birmilyar liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda ve internet haber sitelerinde onmilyar liradan az olamaz.
Komşu Hüküm: m.20
Cinsel saldırı, cinayet ve intihara özendirme başlıklı 20. madde: bu olaylar hakkında haber vermenin sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu tür fiillere özendirebilecek nitelikte olan yazı ve resim yayımlayanlar aynı ceza aralığıyla cezalandırılır.
Yayıncılıkta Karşılığı — 6112
Radyo ve televizyonda çocuk koruması 6112 sayılı Kanunun yayın hizmet ilkelerindedir. m.8/2: çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel veya ahlakî gelişimine zarar verebilecek türde içerik taşıyan programlar bunların izleyebileceği zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullanılsa dahi yayınlanamaz.
Aynı maddedeki bir başka ilke haberciliği doğrudan ilgilendirir: suçlu olduğu yargı kararı ile kesinleşmedikçe hiç kimse suçlu ilân edilemez veya suçluymuş gibi gösterilemez.
6112 rejimini RTÜK yönergesinde ele aldık.
Anayasal Zemin
Anayasa m.41 (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/4 md.): Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır. m.26/2 ise sınırlama sebepleri arasında başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının korunmasını sayar.
Ayrıntısını m.41 yazısında ve çatışma yazısında ele aldık.
Redaksiyon Kontrol Listesi
- Haberde 18 yaşından küçük fail veya mağdur var mı?
- Ad, soyad ve baş harfler dahil kimlik bilgileri temizlendi mi?
- Okul, sınıf, mahalle, iş yeri gibi konum bilgileri kaldırıldı mı?
- Ebeveyn ve yakın akraba isimleri haberde geçiyor mu?
- Fotoğraf ve videoda yüz, siluet, kıyafet, ev ve plaka tanınabilir mi?
- Ses kaydı varsa ses değiştirildi mi?
- Haber özendirici bir anlatım içeriyor mu? (m.20)
- Yayın hizmetiyse zaman dilimi ve koruyucu sembol uygun mu?
Sonuç
5187 sayılı Basın Kanununun 21. maddesi, süreli yayınlarda onsekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapılmasını yasaklar. Yasak yalnızca ad vermeyi değil, tanınmayı sağlayacak her ayrıntıyı kapsar. Ceza, yaygın süreli yayınlar ve internet haber siteleri için daha yüksek bir tabana bağlanmıştır.