Türk basın mevzuatı, basın kartı alabilecek unvanları yayın türüne göre ayrı ayrı sayar. Basın Kartı Yönetmeliğinin 19-27. maddeleri, günlük ve haftalık gazetelerden Anadolu Ajansına, TRT'den internet haber sitelerine kadar dokuz ayrı liste içerir. Bu yönerge, mevzuattaki 90 unvanı 93 başlıkta tek tek ele alıyor.
Dokuz Liste, Dokuz Madde
| Madde | Yayın türü | Bent sayısı | Kontenjan ölçütü |
|---|---|---|---|
| m.19 | Günlük siyasi gazeteler | 14 | Yüzölçümü |
| m.20 | Haftalık siyasi gazete ve dergiler | 14 | Gazetede yüzölçümü, dergide sayfa sayısı |
| m.21 | Siyasi olmayan gazete ve dergiler | 12 | Yüzölçümü / sayfa sayısı |
| m.22 | 15 günlük ve daha seyrek yayınlar | 12 | Yüzölçümü / sayfa sayısı |
| m.23 | Anadolu Ajansı | 10 | Kontenjan düzenlenmemiş |
| m.24 | Haber ve fotoğraf ajansları | 13 | Sözleşme ve gazeteci sayısı |
| m.25 | TRT | 4 | Kontenjan düzenlenmemiş |
| m.26 | Radyo ve televizyonlar | 20 | Yayın niteliği |
| m.27 | İnternet haber siteleri | 21 | Sigortalı çalışan sayısı |
1. Yazı İşleri Zinciri
2. Muhabirlik Unvanları
- Muhabir kimdir? Görevleri, hakları ve basın kartı süreci
- Foto muhabiri: tanım, yasal statü ve çekim hakları
- Temsilci muhabir nedir? Bölge ve il temsilcisinden farkı
- Başmuhabir unvanı ve Anadolu Ajansı karşılığı
- Kıdemli muhabir: unvan basamakları ve terfi esası
- Yardımcı muhabir kimdir?
Muhabir, Basın Kartı Yönetmeliğinin bütün yayın türü listelerinde yer alan ve alan şartına tabi olmayan tek çekirdek unvandır.
3. Haber Yönetimi
- Haber müdürü: görevleri ve basın kartı unvan karşılığı
- Editör nedir? Haber editörlüğünün mevzuattaki yeri
- Redaktör kimdir? Editörden farkı nedir?
- Haber şefi ve istihbarat şefi ne iş yapar?
- Haber bölüm şefi: görev tanımı
- Haber koordinatörü kimdir?
- Haber direktörü: Anadolu Ajansı unvan yapısı
- Haber planlama müdürü ne yapar?
m.19/1-g: politika, iç haberler, dış haberler, gündem, ekonomi, finans, magazin, eğitim, spor, kültür sanat, turizm, aile, sağlık, bilim ve teknoloji, çevre, özel haberler, yeni medya haberleri alanlarında çalışmak şartıyla; haber müdürü veya editörü ya da redaktörü veyahut şefi.
4. Üst Yayın Yönetimi
5. Sahiplik ve Yönetim Kurulu
6. Yazarlık ve Temsilcilik
- Başyazar kimdir? Köşe yazarlığından farkı
- Köşe yazarı: basın kartı için aranan periyodik yazı şartı
- Okur temsilcisi (ombudsman) nedir?
- İzleyici temsilciliği: RTÜK zorunluluğu ve görev tanımı
- Bölge temsilcisi ve il temsilcisi nedir?
- Yurt dışı temsilcisi: görev ve basın kartı kontenjanı
- Ajans şube müdürü ve şube müdür yardımcısı
7. Görsel Unvanlar
8. Görüntü ve Kurgu
9. Yayıncılık ve Sunum
- Haber spikeri: görev, sorumluluk ve yayın ilkeleri
- Moderatör nedir? Program sunucusundan farkı
- Haber yorumcusu ve spor yorumcusu
- Prodüktör: yayıncılıkta görev tanımı
- Yönetmen: televizyonda basın kartı hakkı
- Yayıncı ve başyayıncı unvanları
- İşaret dili tercümanı: yayında erişilebilirlik ve basın kartı
10. TRT ve Kamu Görevlileri
- Yayın denetmeni: TRT'de görev tanımı
- Masa sorumlusu nedir? (TRT)
- Kanal koordinatörü ve radyo müdürü
- Enformasyon görevlisi kimdir? Kamu personeline basın kartı
- Basın müşaviri: yurt dışı temsilciliklerde görev
- İletişim uzmanı nasıl olunur? Sınav, tez ve kariyer
- Mihmandar nedir? Yabancı basın ağırlama görevi
11. 17 Haber Alanı
- Politika (parlamento) muhabiri olmak
- İç haberler muhabiri: alan tanımı
- Dış haberler muhabiri ve yurt dışı görevlendirme
- Gündem muhabiri ne iş yapar?
- Ekonomi muhabiri: alan bilgisi ve yasal sınırlar
- Finans muhabiri ve piyasa haberciliğinde sorumluluk
- Magazin muhabiri: özel hayatın gizliliği sınırı
- Eğitim muhabiri alanı
- Spor muhabiri: kısa gösterim hakkı ve yayın kuralları
- Kültür-sanat muhabiri
- Turizm muhabiri
- Aile muhabirliği ve çocuk haberciliğinde kırmızı çizgiler
- Sağlık muhabiri: sağlık beyanı ve reklam yasağı
- Bilim ve teknoloji muhabiri
- Çevre muhabiri
- Özel haber ve araştırmacı gazetecilik: kaynak koruma
- Yeni medya haber editörü: mevzuata giren en yeni unvan
12. Yayın Türüne Göre Tam Listeler
- Günlük siyasi gazetelerde basın kartı alabilecek unvanların tam listesi
- Haftalık gazete ve dergilerde unvan listesi
- Siyasi olmayan gazete ve dergilerde unvanlar
- 15 günlük ve daha seyrek yayınlarda unvanlar
- Haber ve fotoğraf ajanslarında unvan listesi
- Anadolu Ajansında basın kartı alabilecek unvanlar
- TRT'de basın kartı alabilecek unvanlar
- Radyo ve televizyonlarda unvan listesi
- İnternet haber sitelerinde unvan listesi
13. Karşılaştırmalar ve Genel Kurallar
- Sorumlu müdür ile genel yayın yönetmeni arasındaki fark
- Muhabir mi editör mü? Görev, sorumluluk ve ücret karşılaştırması
- Hangi görevlere basın kartı verilmez? (reklam, pazarlama, muhasebe)
- Haber alanında çalışma şartı ne demek?
- Medya mensubu, gazeteci ve fikir işçisi: üç tanım arasındaki fark
- Gazetecilik kariyer basamakları: stajyerlikten genel yayın yönetmenliğine
Hızlı Referans: Yalnızca Tek Listede Bulunan Unvanlar
| Unvan | Yalnızca | Bent |
|---|---|---|
| Başmuhabir, başfoto muhabiri, başkameraman, başgrafiker, başkurgucu, başyayıncı | Anadolu Ajansı | m.23/1-f |
| Kıdemli ve yardımcı ön ekli bütün unvanlar | Anadolu Ajansı | m.23/1-g, h |
| Haber direktörü, direktör, müşavir, yayın danışmanı, haber planlama müdürü | Anadolu Ajansı | m.23/1-c, ç, d |
| Şube müdürü, şube müdür yardımcısı | Haber ve fotoğraf ajansları | m.24/1-f, g |
| Kanal koordinatörü, radyo müdürü, masa sorumlusu, yayın denetmeni, yurt dışı temsilcisi | TRT | m.25/1-b, c |
| Yayın denetleme kurulu başkanı, prodüktör, yönetmen, moderatör, haber/spor yorumcusu, izleyici temsilcisi, işaret dili tercümanı, fotoğrafçı | Radyo ve televizyonlar | m.26/1 |
| Video editörü, sosyal medya editörü | İnternet haber siteleri | m.27/1-s, ş |
Hızlı Referans: Kontenjan Eşikleri
| Yayın | Ölçüt | Kontenjan |
|---|---|---|
| Günlük siyasi gazete | Yüzölçümü 1,20 m²'den fazla | Yurt içinde sınırlama yok |
| Yerel günlük siyasi gazete | 0,80-1,19 m² | Sahip + 8 |
| Yerel günlük siyasi gazete | 0,60-0,79 m² | Sahip + 3 |
| Yerel günlük siyasi gazete | 0,40-0,59 m² | Sahip + 1 |
| Haftalık siyasi gazete | 3,60 m² ve üzeri | Sahip + 25 |
| Haftalık siyasi dergi | 100+ sayfa | Sahip + 25 |
| Siyasi olmayan günlük gazete | 1,20 m² ve üzeri | Sahip + 25 |
| 15 günlük gazete | 1,60 m² ve üzeri | Sahip + 7 |
| 15 günden seyrek dergi | 120+ sayfa | Sahip + 15 |
| Ajans | 10 gazete/5 radyo-TV sözleşmesi + 10 gazeteci | Sınırlama yok |
| Ajans | 250 bin satış veya 2 radyo-TV + 5 gazeteci | Sahip + 18 |
| Ticari-ekonomik ajans | 1.000 abone + 5 gazeteci | Sahip + 13 |
| Ulusal radyo ve televizyon | - | Sınırlama yok |
| Bölgesel televizyon | - | Başkan + 19 |
| Yerel televizyon | - | Başkan + 10 |
| Bölgesel radyo | - | Başkan + 7 |
| Yerel radyo | - | Başkan + 2 |
| İnternet haber sitesi | 4 sigortalı çalışan | Sahip + 4 |
| İnternet haber sitesi | 5-9 sigortalı çalışan | Sahip + 9 |
| İnternet haber sitesi | 10 ve üzeri sigortalı çalışan | Sınırlama yok |
Diğer Ana Yönergeler
| Yönerge | Kapsam |
|---|---|
| Basın Kartı Soruları | Başvuru, şartlar, kontenjan, kart türleri ve iptal hâlleri |
| Gazeteci Özlük Hakları | 5953 sayılı Kanun: sözleşme, ücret, kıdem, fazla mesai, fesih |
| 5187 Sayılı Basın Kanunu: Madde Madde Rehber | Tanımlar, künye, beyanname, sorumluluk, cevap hakkı, cezalar - 47 başlık |
| Resmî İlan Yayımlama Hakkı | Bekleme süresi, kadro, içerik, satış, trafik, gösterge ve kontenjan - 69 başlık |
| Resmî İlan ve Basın İlan Kurumu Rehberi | BİK teşkilatı, resmî ilan tanımı, tarife, hususi ilan, prensip kararları - 47 başlık |
| Basın Hürriyetinin Anayasal Dayanağı | Anayasa m.13, 22, 25-32, 41, 90, 133 ve 148 - 18 başlık |
| RTÜK Mevzuatı: 6112 Sayılı Kanun Rehberi | 24 yayın ilkesi, ticarî iletişim, lisans, yaptırım, Üst Kurul - 73 başlık |
| TRT Mevzuatı: 2954 Sayılı Kanun Rehberi | Yayın esasları, cevap hakkı, sorumluluk, bandrol - 20 başlık |
| Muzır Neşriyat ve Çocuk Koruma Mevzuatı | 1117 sayılı Kanun, Kurul, damga, zarflı satış, çocuk haberciliği - 18 başlık |
| Haberde Telif, Kişisel Veri ve Bilgi Edinme | İktibas, kaynak gösterme, okur verisi ve bilgi edinme - 30 başlık |
| İletişim Başkanlığı: Teşkilat, Görev ve Yetkiler | 14 sayılı CBK, hizmet birimleri, 19 bölge müdürlüğü, CİMER - 23 başlık |
| Türkiye'de Yabancı Gazeteci Olarak Çalışmak | Çalışma izni, ikamet, kart türleri, takdim mektubu, gümrük - 18 başlık |
| Basını İlgilendiren Yan Mevzuat Haritası | Derleme, matbaa, seçim, tebligat, bandrol, iletim, reklam ve tazminat: 5187 dışında kalan ama basını doğrudan bağlayan mevzuat 29 başlıkta, madde… |
| Resmî İlan Soruları: Ana Yönerge | Resmî ilan hakkının 50 sorusu tek sayfada: hak kazanma ve bekleme süresi, kadro, içerik ve trafik eşikleri, gösterge, kontenjan, bedel, yaptırım,… |