Madde kısa ve açıktır. m.5/1: "Yayın hizmetlerinin Türkçe yapılması esastır. Ancak Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabilir. Yayınlar seçilen dilin kurallarına uygun olarak yapılmak zorundadır. Bu yayınlara ilişkin usul ve esaslar Üst Kurulca yönetmelikle belirlenir."
Üç cümle, üç kural
| Cümle | Kural | Anlamı |
|---|---|---|
| 1 | Türkçe esastır | Kural budur, ama mutlak bir tekel değildir |
| 2 | Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabilir | Açık izin; ayrıca bir istisna gerekmez |
| 3 | Yayınlar seçilen dilin kurallarına uygun olmak zorundadır | Hangi dil seçilirse seçilsin, o dilin kurallarına uyulur |
| 4 | Usul ve esaslar Üst Kurulca yönetmelikle belirlenir | Ayrıntı ikincil düzenlemededir |
Üçüncü cümle sık atlanır. "Seçilen dilin kurallarına uygunluk" ifadesi, Türkçe dışı yayınlarda da dil kalitesi yükümlülüğü olduğunu gösterir; bu, yalnız Türkçe için geçerli bir beklenti değildir.
Türkçe kullanımı: m.8/1-m
Türkçe yayınlarda ayrıca genel yayın ilkeleri arasındaki bir bent işler. m.8/1-m uyarınca yayın hizmetleri "Türkçenin, özellikleri ve kuralları bozulmadan doğru, güzel ve anlaşılır şekilde kullanılmasını sağlamak zorundadır; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilemez."
m.5 ile m.8/1-m farklı sorulara cevap verir: m.5 hangi dilde yayın yapılabileceğini, m.8/1-m Türkçenin nasıl kullanılacağını düzenler.
İzin değil, uygunluk rejimi
Maddenin lafzı Türkçe dışı yayın için ayrı bir izin şartı öngörmez; "yayın yapılabilir" der. Ancak son cümle usul ve esasların Üst Kurul yönetmeliğine bırakıldığını söyler. Dolayısıyla pratikte uygulanacak kurallar — bildirim, altyazı, süre veya program türü gibi ayrıntılar varsa — yürürlükteki yönetmelikten okunur.
TRT bakımından
2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanununun 5. maddesindeki genel yayın esasları arasında (g) bendi "Kolayca anlaşılabilir, doğru, temiz ve güzel bir Türkçe kullanmak" yükümlülüğünü getirir. Ayrıca 6112 m.45/1 uyarınca 6112'nin 8. maddesindeki yayın ilkeleri ile ticarî iletişimi düzenleyen hükümleri TRT yayınları hakkında da uygulanır — yani m.8/1-m TRT için de geçerlidir.
Yaptırım
| İhlal | Fıkra | Oran | Not |
|---|---|---|---|
| m.5 (yayın dili usul ve esaslarına aykırılık) | m.32/2 | %1 – %3 | "Kanunun diğer maddelerinde belirlenen ilke, yükümlülük veya yasaklar" kapsamında |
| m.8/1-m (Türkçenin kullanımı, argo) | m.32/2 | %1 – %3 | Ağır grupta değildir |
| Üst Kurulca belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi | m.32/2 | %1 – %3 | Yönetmelikle getirilen yükümlülükler de kapsamdadır |
Her iki hâlde de idarî para cezası, radyo kuruluşları için 1.000 TL'den, televizyon kuruluşları ve isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcıları için 10.000 TL'den az olamaz. m.32/8 uyarınca m.32/2 kapsamındaki her bir ihlal için bir defaya mahsus uyarı verilmesi mümkündür.
Seçim döneminde dil
Seçim dönemlerinde yayınlara ilişkin usul ve esaslar m.30/1 uyarınca Yüksek Seçim Kurulu tarafından düzenlenir; Üst Kurul bu yayınları YSK kararları doğrultusunda izler ve denetler (m.30/2). Seçim dönemi yayınlarında dil kullanımına ilişkin özel bir YSK kararı bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Türkçe kullanımı ve argo yasağını argo yazısında, TRT rejimini TRT yazısında ele aldık.