Avrupa eserleri kotası, ulusal karasal yayın lisansına sahip televizyon yayıncılarının yayın süresinin belirli bir bölümünü Avrupa yapımı eserlere ayırma yükümlülüğüdür. 6112 m.15 iki ayrı oran belirler ve ikisi de aynı hesap tabanı üzerinden işler.
Kim kapsamda
Madde kapsamı açıkça daraltır: "Ulusal karasal yayın lisansına sahip televizyon yayıncılarının". Yani yükümlülük radyo yayıncılarını, yerel ve bölgesel karasal yayıncıları kapsamaz. İsteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcıları için ise farklı ve daha yumuşak bir rejim vardır (aşağıda).
İki kota
| Kota | Oran | Neyin üzerinden | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Avrupa eserleri | En az %50 | Yayın süresi (aşağıdaki düşümlerden sonra) | m.15/1-a |
| Bağımsız yapımcıların ürettiği Avrupa eserleri | %10 | Aynı yayın süresi veya program bütçesi | m.15/1-b |
İkinci kotadaki "veya" bağlacı önemlidir: kanun yayıncıya seçim hakkı tanır — oran ya yayın süresi ya da program bütçesi üzerinden hesaplanabilir.
Hesap tabanından düşülenler
Kotalar toplam yayın süresi üzerinden değil, belirli kalemler düşüldükten sonra kalan süre üzerinden hesaplanır. m.15/1 bu kalemleri sayar:
- Haberler
- Spor olayları
- Yarışmalar
- Reklamlar
- Tele-alışveriş
- Bağlantılı veri yayınları
Yani bir kanalın günlük yayın akışından bu altı kalem çıkarıldıktan sonra kalan sürenin en az yarısı Avrupa eserlerine ayrılmalıdır. Bu düşüm, kotayı pratikte dizi, film ve belgesel gibi program türlerine yöneltir.
m.15/1'in tam metni
"Ulusal karasal yayın lisansına sahip televizyon yayıncılarının; (a) Haberler, spor olayları, yarışmalar, reklamlar, tele-alışveriş ve bağlantılı veri yayınları için ayrılan süre dışında kalan yayın süresinin en az yüzde ellisini Avrupa eserlerine, (b) Haberler, spor olayları, yarışmalar, reklamlar, tele-alışveriş ve bağlantılı veri yayınları için ayrılan süre dışında kalan yayın süresinin veya program bütçesinin yüzde onunu bağımsız yapımcıların ürettiği Avrupa eserlerine ayırmaları zorunludur."
İsteğe bağlı hizmetler: zorunluluk değil teşvik
m.15/2 farklı bir dil kullanır: "İsteğe bağlı yayın hizmeti sağlayıcı kuruluşların Avrupa eserlerinin yapımına ve erişimine destek vermelerini teşvik edecek usul ve esaslar Üst Kurulca belirlenir."
Buradaki fiil "zorunludur" değil "teşvik edecek"tir. İsteğe bağlı hizmetler için kanun doğrudan bir oran koymaz; usul ve esasları Üst Kurula bırakır.
| Hizmet türü | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| Ulusal karasal televizyon | %50 Avrupa eseri + %10 bağımsız yapımcı — zorunlu | m.15/1 |
| İsteğe bağlı yayın hizmeti | Destek verilmesini teşvik edecek usul ve esaslar | m.15/2 |
| Radyo, yerel ve bölgesel televizyon | m.15 kapsamında değil | m.15/1 lafzı |
"Avrupa eseri" ve "bağımsız yapımcı" tanımları
Kanun m.15'te bu iki terimi ayrıca tanımlamaz; tanımlar 6112'nin tanımlar maddesinden ve Üst Kurulun ikincil düzenlemesinden okunur. Kota hesabı yapmadan önce hangi yapımların "Avrupa eseri" sayıldığı ve "bağımsız yapımcı" ölçütünün ne olduğu yürürlükteki düzenlemeden teyit edilmelidir.
Ölçüm dönemi
m.15 bir ölçüm dönemi (gün, ay, yıl) belirtmez. Dönem ve raporlama usulü, kanunun Üst Kurula bıraktığı düzenleme alanındadır. Uygulamada kota raporlaması yıllık dönemler üzerinden yapılır; ancak esas alınacak dönem yürürlükteki düzenlemeden teyit edilmelidir.
Yaptırım
m.15 ihlali m.32/2 kapsamındadır: ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticarî iletişim gelirinin yüzde birinden yüzde üçüne kadar idarî para cezası; radyo için 1.000 TL, televizyon ve isteğe bağlı hizmetler için 10.000 TL alt sınırla. Kota ihlali süreklilik taşıdığı için tekrar riski yüksektir: m.32/5'in ikinci kolu uyarınca bir yıl içinde yirmiden fazla ihlal, yayın beş güne kadar durdurma merdivenini başlatır.
Program satın alma politikasını kota hedefiyle birlikte planlamak, sezon ortasında açık kapatmaya çalışmaktan hem ucuz hem güvenlidir.
Reklam ve tele-alışveriş sürelerini reklam süresi yazısında, lisans şartlarının kaybını lisans iptali yazısında ele aldık.