TÜRKPATENT, tam adıyla Türk Patent ve Marka Kurumu, Türkiye'de marka, patent, faydalı model, tasarım, coğrafi işaret, geleneksel ürün adı ve entegre devre topoğrafyası başvurularını alan, inceleyen ve tescil eden kamu kuruluşudur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği olan, özel bütçeli bir kuruluştur ve merkezi Ankara'dadır (4 s. CBK m.358). Halk arasında hâlâ kullanılan "TPE" (Türk Patent Enstitüsü) adı, Kurumun eski adıdır.
Bu sayfa, Kurumun hukuki yapısını, görevlerini, hangi hakları tescil ettiğini ve hangilerini tescil etmediğini özetler. Koruma ve itiraz sürelerini tek tabloda toplar. Sonundaki "Rehber haritası" bölümünde marka, patent, tasarım, coğrafi işaret, uluslararası koruma ve usul konularındaki tüm ayrıntılı rehberlerimize ulaşabilirsiniz.
TÜRKPATENT'in hukuki yapısı
Kurumun kuruluş, görev ve teşkilat hükümleri bugün 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Türk Patent ve Marka Kurumu bölümündedir (CBK m.358-383). Kuruluş amacı, Türkiye'nin teknolojik ilerlemesine katkı, serbest rekabet ortamı ve araştırma geliştirme faaliyetlerinin gelişmesi için sınai mülkiyet haklarının tesisi, korunması ve bu konudaki bilgi ve dokümantasyonun kamunun kullanımına sunulmasıdır (CBK m.358/1). Kısa adı resmi olarak "TÜRKPATENT"tir.
Eskiden Kurumun kuruluş kanunu olan 5000 sayılı Kanunun büyük kısmı yürürlükten kalkmıştır. Ayakta kalan önemli hükümler; Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi kararlarına karşı dava süresini düzenleyen m.15/C ile patent ve marka vekilliğini düzenleyen m.30 ve m.30/A'dır (5000 s. Kanun). Hakların esasını ise 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve SMK Uygulama Yönetmeliği belirler. SMK, mevzuattaki "Türk Patent Enstitüsü" atıflarının Kuruma yapılmış sayılacağını söyler (SMK m.190).
| Organ | Yapı | Dayanak |
|---|---|---|
| Yönetim Kurulu | En yüksek yönetim ve karar organı; 7 üye: Adalet ve Hazine ve Maliye Bakanlıklarından birer, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının belirlediği 3 üye, Kurum Başkanı ve bir Başkan Yardımcısı. Ücret tarifelerini hazırlar. | CBK m.362-363 |
| Danışma Kurulu | Bakanlık, meslek kuruluşları ve üniversite temsilcileri; düşünce ve tavsiye bildirir, karar organı değildir | CBK m.364-365 |
| Başkanlık | Başkan ve iki Başkan Yardımcısı; Başkan Kurumun en üst amiridir ve Kurumu temsil eder | CBK m.366 |
Kurumun görevleri
CBK m.360/1, Kurumun görevlerini sayar. Uygulamada en çok karşılaşacağınız başlıklar şunlardır:
- Patent, faydalı model, marka, coğrafi işaret, geleneksel ürün adı, tasarım ve entegre devre topoğrafyalarının tescili ve bu hakların korunmasına ilişkin işlemler (m.360/1-a).
- Zorunlu lisans işlemlerinde arabuluculuk ve mahkemelerde bilirkişilik (m.360/1-b).
- Lisans ve devir anlaşmalarının tescil ve kaydı (m.360/1-c).
- Buluşların kullanımının takibi ve teknoloji transferi (m.360/1-ç).
- Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşlarla ilişkiler, uluslararası anlaşmaların uygulanması (m.360/1-d, e, f).
- Dokümantasyon merkezleri, yayınlar, kamuyu bilgilendirme ve eğitim (m.360/1-g, ğ, h, ı).
Hizmet birimleri
Başvurularınızı hangi birimin incelediğini bilmek, yazışmaları ve itiraz yolunu anlamayı kolaylaştırır:
| Birim | Ana işi | Dayanak |
|---|---|---|
| Patent Dairesi Başkanlığı | Patent ve faydalı model kayıt, araştırma, inceleme, tescil, lisans, devir, sicil | CBK m.369 |
| Markalar Dairesi Başkanlığı | Marka başvuru ve tescil işlemleri, lisans, devir, sicil | CBK m.370 |
| Tasarımlar Dairesi Başkanlığı | Tasarım başvuru ve tescil işlemleri | CBK m.371 |
| Coğrafi İşaretler Dairesi Başkanlığı | Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı inceleme, tescil, ilan, sicil | CBK m.374 |
| Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi (YİDD) | Dairelerin nihai kararlarına karşı itirazları inceler; doğrudan Kurum Başkanına bağlıdır | CBK m.375 |
| Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi | AB ve uluslararası ilişkiler | CBK m.372 |
| Yenilik ve Tanıtım Dairesi | Sınai mülkiyet varlıklarının değerlendirilmesi, teknoloji transferi, yayın, eğitim | CBK m.373 |
| Bilgi İşlem, Personel, Destek, Strateji, Hukuk Müşavirliği | Kurumun iç hizmetleri | CBK m.376-380 |
TÜRKPATENT hangi hakları tescil eder?
- Marka: Bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan işaret. Başvuru adımları için marka tescili nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
- Patent: Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilen buluşlar için verilen hak. Temel bilgi: patent nedir, nasıl alınır.
- Faydalı model: Buluş basamağı aranmayan, daha kısa süreli koruma. Ayrıntı: faydalı model nedir.
- Tasarım: Ürünün veya bir parçasının dış görünümü. Ayrıntı: tasarım tescili nedir.
- Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı (GÜA): Belirgin niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bir yöreyle özdeşleşmiş ürünü gösteren işaretler ile geleneksel ürün adları (SMK m.34). Ayrıntı: coğrafi işaret nedir ve geleneksel ürün adı nedir.
- Entegre devre topoğrafyası: Çip devre yerleşimi; SMK ile değil 5147 sayılı Kanunla korunur ve Kurum tarafından tescil edilir (5147 m.13). Ayrıntı: entegre devre topoğrafyası nedir.
Marka ile patent arasındaki farkı kısaca görmek isterseniz marka ve patent farkı, tüm fikri haklara genel bakış için fikri mülkiyet rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Koruma süreleri, rüçhan ve itiraz süreleri tablosu
Aşağıdaki süreler SMK ve 5147 sayılı Kanun metninden teyit edilmiştir. "Rüçhan", yurt dışında yapılan ilk başvurunun tarihinden yararlanarak Türkiye'de başvuru yapma hakkıdır (ayrıntı: rüçhan hakkı nedir).
| Hak | Koruma süresi | Rüçhan süresi | Üçüncü kişi itirazı | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Marka | Başvurudan 10 yıl, onar yıllık dönemlerle yenilenir | 6 ay | Bülten yayımından 2 ay (yayıma itiraz) | SMK m.23/1, 12/1, 18/1 |
| Patent | Başvurudan 20 yıl, uzatılamaz | 12 ay | Verilme kararının Bültende yayımından 6 ay | SMK m.101/1, 93/1, 99/1 |
| Faydalı model | Başvurudan 10 yıl, uzatılamaz | 12 ay | Araştırma raporunun yayımından 3 ay (başvuru sahibi itiraz, üçüncü kişi görüş) | SMK m.101/1, 93/1, 143/8 |
| Tasarım (tescilli) | Başvurudan 5 yıl, beşer yıllık yenilemeyle en çok 25 yıl | 6 ay | Tescilin yayımından 3 ay | SMK m.69/1, 62/1, 67/2 |
| Tasarım (tescilsiz) | Kamuya ilk sunulduğu tarihten 3 yıl | Yok (tescil yok) | Yok (tescil yok) | SMK m.69/2 |
| Coğrafi işaret ve GÜA | Belirli bir süreye bağlı değil, yenileme yok | SMK bu kitapta düzenlemez | Bülten yayımından 3 ay | SMK m.40/2; CI ve GÜA Başvuru Kılavuzu 2025 |
| Entegre devre topoğrafyası | Başlangıçtan 10 yıl, onuncu takvim yılının sonunda biter | Bu rehberde ele alınmadı | Yayıma itiraz yok; başvuru sahibi Kurum kararına 2 ay | 5147 m.6, m.30 |
Kurumun verdiği kararlara karşı ilgili taraflar bildirimden itibaren 2 ay içinde itiraz edebilir; itirazları YİDD bünyesindeki Kurullar inceler (CBK m.375/1; SMK m.20/2, 40/1, 67/1, 100/1). Kurul kararına karşı dava süresi bildirimden itibaren 2 aydır ve görevli mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (5000 s. Kanun m.15/C; SMK m.156/2). Süre hesabı ve tebligatın hangi gün yapılmış sayıldığı için tebligat ve süre hesaplama rehberine bakın.
TÜRKPATENT'in işi olmayanlar
Her fikri hak TÜRKPATENT'te tescil edilmez. Yanlış kuruma başvurmak zaman kaybettirir:
| Korumak istediğiniz | Rejim | Yetkili merci |
|---|---|---|
| Eser: kitap, müzik, fotoğraf, yazılım eseri | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) | Kültür ve Turizm Bakanlığı; kayıt hak doğurmaz, ispat kolaylığı sağlar |
| Yeni bitki çeşidi | 5042 sayılı Kanun (ıslahçı hakkı) | Tarım ve Orman Bakanlığı, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü |
| Tecavüz, tazminat, ceza davaları | SMK m.149-157, m.30 | Fikri ve sınai haklar mahkemeleri |
- Telif hakkı (FSEK): Eser sahibinin hakları eserin yaratılmasıyla doğar; FSEK m.13'teki tescil "hak ihdas etmek amacı taşımaksızın" yapılır. Koruma süresi kural olarak eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıldır (FSEK m.27). Ayrıntı: telif hakkı nedir ve telif ihlalinde tazminat.
- Bitki ıslahçı hakkı: Başvuru Bakanlığa yapılır (5042 m.32); koruma tescilden itibaren 25 yıl, ağaç, asma ve patateste 30 yıldır (5042 m.10). Bitki çeşitlerine ise patent verilmez (SMK m.82/3-b). Ayrıntı: bitki ıslahçı hakkı.
- Alan adı ve web sitesi: TÜRKPATENT alan adı tescil etmez. Web sitesiyle ilgili hukuki konular için internet sitesi tescili rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Kurum ayrıca bir başvurunun sonucunu önceden söylemez, karar öngörüsü vermez ve kimseyi belirli bir vekile yönlendirmez. Kurumun kendi Elektronik İletişim Sistemi de karar öngörüsünü kapsam dışı sayar.
TÜRKPATENT ile nasıl iletişim kurulur?
- Resmi site: TÜRKPATENT resmi sitesi. Kurum, bu adres dışındaki .com, .org gibi uzantılı sitelere itibar edilmemesini duyurmuştur.
- Başvuru ve işlemler: Elektronik başvuru sistemi EPATS (EPATS giriş sayfası). Ayrıntı: EPATS nedir.
- Marka ve patent araştırması: TÜRKPATENT araştırma ekranı. Benzer marka olup olmadığına dair yorum için marka araştırması rehberine bakın.
- Bilgi hattı: 0312 303 1 303; EPATS hataları için destek@turkpatent.gov.tr; adres Gazi Mahallesi Hipodrom Caddesi No:13, 06560 Yenimahalle/Ankara.
- Vekil sorgulama: Patent ve Marka Vekili Sorgulama.
Rehber haritası
Aşağıdaki rehberler konu konu ayrıntıya iner. Her biri ilgili SMK maddesine, Yönetmeliğe ve Kurum kılavuzlarına dayanır.
Marka
- Benzer marka sorgulama ve marka araştırması
- Marka tescil ret nedenleri: mutlak ve nispi
- Markaya itiraz nasıl yapılır (yayıma itiraz)
- Marka başvurusu reddedildi: karara itiraz
- Marka kullanım ispatı nedir
- Kullanmama nedeniyle marka iptali
- Tanınmış marka nedir
- Marka muvafakatnamesi nedir
- Marka devri, lisans ve rehin
- Marka başvurusunda sık yapılan hatalar
- Ortak marka ve garanti markası
- Marka tescili nasıl yapılır (temel rehber)
- Marka yenileme süresi (temel rehber)
- Nice sınıfları (temel rehber)
Patent ve faydalı model
- Yazılım patenti alınabilir mi
- Yapay zekâ buluşu için patent başvurusu
- Patent araştırma ve inceleme raporu
- Patent yıllık ücreti ödenmezse ne olur
- Patent istemleri ve tarifname nasıl yazılır
- Buluşumu yayınladım, patent alabilir miyim
- Çalışan buluşu ve üniversite buluşu
- Patent hükümsüzlük davası
- Zorunlu lisans nedir
- TÜRKPATENT ücret indirimi: KOBİ ve muafiyet 2026
- Patent nedir, nasıl alınır (temel rehber)
- Patent ücreti ne kadar (2026) (temel rehber)
- Faydalı model nedir (temel rehber)
Tasarım, topoğrafya ve komşu haklar
- Tasarım tescili itiraz ve hükümsüzlük
- Tescilsiz tasarım koruması
- Entegre devre topoğrafyası nedir
- Bitki ıslahçı hakkı nedir
- Tasarım tescili nedir (temel rehber)
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı
Uluslararası koruma
- Madrid Protokolü ile uluslararası marka tescili
- Lahey Sistemi ile uluslararası tasarım tescili
- PCT ulusal aşama ve Avrupa patentinin Türkiye geçerliliği
- Rüçhan hakkı nedir (Paris Sözleşmesi)
Usul, vekillik ve dava
- EPATS nedir, TÜRKPATENT online başvuru
- TÜRKPATENT tebligat ve süre hesaplama
- Patent ve marka vekili nasıl olunur
- Marka vekili zorunlu mu
- TÜRKPATENT adına dolandırıcılık ve sahte fatura
- Fikri ve sınai haklar mahkemesi ve dava süreleri
- Sınai mülkiyet tecavüzünde tazminat hesabı
- Gümrükte taklit ürün durdurma
- Marka taklidi cezası (SMK m.30)
Genel çerçeve için: fikri mülkiyet rehberi, marka ve patent farkı, telif hakkı nedir, telif ihlalinde tazminat ve internet sitesi tescili.
Rehber haritası: ek konular
Haritadaki yazılara ek olarak aşağıdaki konuları da ayrı yazılarda ele aldık:
- Marka başvurusu: ses, renk ve hareket markaları, logo tescili, slogan tescili, şahıs mı şirket adına mı, bölünme, geri çekme ve değişiklik, Resmi Marka Bülteni ve dosya takibi
- Marka hakları: marka hükümsüzlüğü, hakkın tükenmesi, marka hakkının kapsamı, ticaret unvanı ve alan adı çatışması
- Patent: patent hakkının kapsamı, patentlenemeyen konular, gizli patent, patent ve faydalı model dönüşümü, patent verilmesine itiraz, patent hakkına tecavüz, biyoteknolojik buluşlar, patent araştırması, lisans verme teklifi, PPH
- Tasarım: yedek parça ve onarım, görsel anlatım kuralları, Locarno sınıfları, tasarım yenileme
- Uluslararası ve geçiş hukuku: yurt dışında koruma yolları, KHK döneminden kalan haklar
- Kurum: sicil değişiklikleri, hizmet standartları, iletişim ve resmi IBAN, eğitimler ve destekler
Sık Sorulan Sorular
TPE ile TÜRKPATENT aynı kurum mu?
Evet. 544 sayılı KHK ile kurulan Türk Patent Enstitüsü, 6769 sayılı SMK ile Türk Patent ve Marka Kurumu adını almıştır (Kurum tarihçe sayfası). Mevzuattaki eski "Türk Patent Enstitüsü" atıfları Kuruma yapılmış sayılır (SMK m.190).
TÜRKPATENT'e başvurmak için vekil şart mı?
Türkiye'de yerleşim yeri olan gerçek ve tüzel kişiler kendi adlarına işlem yapabilir (SMK m.160/1). Yerleşim yeri yurt dışında olanlar ise ancak marka veya patent vekiliyle işlem yapabilir; vekilsiz yapılan işlem yapılmamış sayılır (SMK m.160/3). Ayrıntı: marka vekili zorunlu mu.
Telif hakkımı TÜRKPATENT'e tescil ettirebilir miyim?
Hayır. Eserler FSEK kapsamındadır ve kayıt Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yapılır (FSEK m.13). Bilgisayar programları da SMK'ya göre buluş niteliğinde sayılmaz; Kanun, patentlenebilirlik dışında kalanın yalnız bu konunun "kendisi" olduğunu belirtir (SMK m.82/2-c). Bu istisnanın sınırları için yazılım patenti rehberine bakın.
TÜRKPATENT kararına karşı ne yapabilirim?
Önce Kurum içinde, kararın bildiriminden itibaren 2 ay içinde YİDD'ye itiraz edilir (CBK m.375/1). YİDD Kurulunun kararına karşı bildirimden itibaren 2 ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir (5000 s. Kanun m.15/C; SMK m.156/2). Süre kaçırma riski veya somut bir uyuşmazlık varsa sicile kayıtlı bir patent/marka vekilinden ya da avukattan destek almanız yerinde olur.
TÜRKPATENT işlemleri için ne kadar ücret ödenir?
Ücretler her yıl Kurumun ücret tebliğiyle belirlenir; 2026 tutarları için patent ücreti 2026 ve KOBİ ücret indirimi rehberlerine bakın. Tebliğdeki tutarlara KDV ve varsa harç dahil değildir (2026 Ücret Tebliği m.1/1). Ödemeden önce EPATS'ın ürettiği tahakkuk tutarını esas alın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: EPATS nedir · Tebligat ve süre hesaplama · Marka vekili zorunlu mu · TÜRKPATENT adına dolandırıcılık · Fikri mülkiyet rehberi