Rüçhan Hakkı Nedir? Patent, Marka ve Tasarımda Paris Rüçhanı

Rüçhan süreleri ve talep kuralları

Süre ilk başvurunun yapıldığı tarihten başlar, başvuru günü süreye dahil edilmez (Paris m.4/C-2; tasarım için Yön. m.56/5). Belge süresinde verilmezse rüçhan talebi yapılmamış sayılır; başvurunuz devam eder ama erken tarih kaybolur (SMK m.13/1, 63/1, 94/1).

Rüçhan, "usulüne uygun" ilk başvuruya dayanır: sonucu ne olursa olsun başvuru tarihi almaya yeterli başvuru yeterlidir (SMK m.93/3; Paris m.4/A-3). Aynı ülkede aynı konuda yapılan sonraki bir başvuru, önceki başvuru kamuya açılmadan, geride hak bırakmadan geri çekilmiş, geri çekilmiş sayılmış veya reddedilmiş ve rüçhana dayanak olmamışsa ilk başvuru sayılabilir (SMK m.93/4, 62/3; Paris m.4/C-4). Paris veya DTÖ üyesi olmayan bir ülkedeki başvuru da karşılıklılık şartıyla rüçhan doğurabilir (SMK m.93/5, 12/2, 62/2).

Rüçhan nasıl talep edilir?

• Başvuru formunda rüçhanın doğduğu başvurunun ülkesi, tarihi ve numarası yazılır (Yön. m.84/1; marka Yön. m.15/4; tasarım Yön. m.56/7).
• Her rüçhan için ayrı ücret ödenir (Yön. m.84/3, 15/5). Farklı ülkelerden birden çok rüçhan talep edilebilir; patentte süreler en erken rüçhan tarihinden işler (SMK m.94/2).
• Patentte rüçhan belgesi; sicil sayfası, tarifname, istemler ve varsa resimleri içerir. Belge yabancı dildeyse sicil sayfasının Türkçe çevirisi eklenir (Yön. m.84/4).
• Marka ve tasarımda belgenin aslı ile yeminli tercümanca onaylı Türkçe tercümesi istenir (Yön. m.6/1-a, 56/2).
• Rüçhan başvurusu Kuruma daha önce verilmişse belge sunulmuş sayılır; PCT ulusal aşamasında belge erişilebilir durumdaysa sunulmuş kabul edilir (Yön. m.84/2, 84/4).
• Patentte rüçhanın geçerliliği patentlenebilirlik için önemliyse Kurum, bildirimden itibaren 2 ay içinde rüçhan başvurusunun Türkçe çevirisini veya "tamamen aynıdır" beyanını ister (Yön. m.84/5).

Rüçhan yalnız ilk başvurunun içerdiği unsurları kapsar. Bir unsur ilk başvurunun istemlerinde olmasa bile, başvuru bir bütün olarak onu açıkça belirtiyorsa rüçhan o unsur için de kabul edilir (SMK m.94/3-4; Paris m.4/H). Markada rüçhan aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için doğar (SMK m.12/1).

Rüçhan talep ücretleri (2026)

Tutarlar 2026 Ücret Tebliği cetvellerinden alındı; Tebliğ tutarına KDV ve varsa harç dahil değildir (Tebliğ m.1/1). "Site toplamı" sütunu TÜRKPATENT ücret sayfasında yayımlanan, KDV ve harç dahil tutardır. Tutarlar yalnız 2026 yılı için geçerlidir; ödemeden önce EPATS’ta oluşan tahakkuku kontrol edin.

Sergi rüçhanı

Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergilerde ya da Paris Sözleşmesi tarafı ülkelerde açılan resmî veya resmî olarak tanınan uluslararası sergilerde ürününü teşhir eden kişi de rüçhandan yararlanır. Süre teşhir tarihinden itibaren patent ve faydalı modelde 12 ay (SMK m.93/6), marka ve tasarımda 6 aydır (SMK m.12/3, 62/5). Ürün resmî açılıştan önce görünür şekilde sergilenmişse süre ürünün sergiye konulduğu tarihten başlar (SMK m.12/4, 62/6).

• Patent ve faydalı model: Ürünü açık ve eksiksiz gösteren en az bir fotoğraf ile ürünün teknik özelliklerini, sergiye konulduğu tarihi ve resmî açılış tarihini gösteren, sergiyi düzenleyen kuruluşça onaylı belge (Yön. m.84/6).
• Marka: Markayı ve fotoğraflarını, resmî açılış ve teşhir tarihini gösteren sergi rüçhanı belgesi ile markanın tasdikli örneği (Yön. m.15/2-3).
• Tasarım: Ürünü gösteren fotoğraflı, ürünün çeşidini, sergiye konulduğu tarihi ve resmî açılış tarihini belirten belge (Yön. m.56/3-4). Sergi rüçhanı, 6 aylık başvuru rüçhanı süresini uzatmaz (SMK m.63/4).

Türkiye’den yurt dışına: rüçhan hakkı belgesi

TÜRKPATENT’e yaptığınız başvuruyu yurt dışında rüçhan olarak kullanacaksanız Kurumdan rüçhan hakkı belgesi istersiniz. Belge talep ve ücret üzerine düzenlenir; patentte sicil sayfasını ve başvurunun onaylı suretini içerir (Yön. m.85; marka Yön. m.16; tasarım Yön. m.58). EPATS adımı "Başvuru Sonrası İşlemler > Rüçhan Hakkı Belgesi Düzenlenmesi İşlemi"dir (Patent Başvuru Kılavuzu 2026).

TÜRKPATENT 1 Haziran 2022’den beri WIPO’nun Dijital Erişim Servisi’ne (DAS) katılıyor. Kurum, patent, faydalı model, marka ve tasarım başvuruları için talep edilen rüçhan belgelerini DAS’a yükler ve başvuru sahibine bir erişim kodu iletir; DAS’a katılan ofisler belgeyi bu kodla alır (TÜRKPATENT WIPO DAS duyurusu).

Tutarlar 2026 Ücret Tebliği cetvellerinden alındı; Tebliğ tutarına KDV ve varsa harç dahil değildir (Tebliğ m.1/1). "Site toplamı" sütunu TÜRKPATENT ücret sayfasında yayımlanan, KDV ve harç dahil tutardır. Tutarlar yalnız 2026 yılı için geçerlidir; ödemeden önce EPATS’ta oluşan tahakkuku kontrol edin. Yurt dışında hangi yolu seçeceğiniz için PCT ve Avrupa patenti yazısına, Madrid Protokolü yazısına ve Lahey sistemi yazısına bakabilirsiniz.

Rüçhan süresi kaçarsa

Marka ve tasarımda SMK, kaçırılan 6 aylık rüçhan süresi için bir telafi yolu öngörmez; süre içinde kullanılmayan rüçhan hakları düşer (SMK m.12/1, 62/1). Bu durumda başvuru yine yapılabilir, ancak kendi başvuru tarihini alır.

Patent ve faydalı modelde 12 aylık rüçhan süresi için "işlemlerin devam ettirilmesi" istenemez (SMK m.107/4; Yön. m.114/2-a). "Hakların yeniden tesisi" ise, şartların gerektirdiği özen gösterilmesine rağmen sürenin kaçırıldığı durumlar içindir ve ücreti 01.01.57 satırıdır: 13.883,33 TL, site toplamı 16.660,00 TL.

Paris Sözleşmesi, rüçhan süresinin son günü resmî tatile veya ofisin başvuru almadığı bir güne denk gelirse sürenin izleyen ilk iş gününe uzayacağını söyler (Paris m.4/C-3). Patent Başvuru Kılavuzu 2026 da patent işlemlerinde aynı kuralı yazar. Marka ve tasarım işlemleri için SMK ve Yönetmelikte genel bir "izleyen iş günü" hükmü yoktur; başvurunuzu son günden önceki bir iş gününde yapmanızı öneririz. Süre hesabı için tebligat ve süre hesaplama yazısına bakın.

Sık Sorulan Sorular

Markada rüçhan süresi kaç ay?

6 ay. Tasarımda da 6 ay, patent ve faydalı modelde 12 aydır (SMK m.12/1, 62/1, 93/1; Paris m.4/C-1).

Rüçhan belgesini başvuruyla birlikte vermek zorunda mıyım?

Hayır. Belge başvuru tarihinden itibaren 3 ay içinde verilebilir (SMK m.13/1, 63/1, 94/1). Patentte rüçhan talebinin kendisi de başvurudan sonra 2 ay içinde yapılabilir; markada ve tasarımda talep başvuruyla birlikte yapılmalıdır.

Faydalı model başvurusuna dayanarak tasarım için rüçhan isteyebilir miyim?

SMK m.62/1, tasarım veya faydalı model başvurusuna dayanarak tasarım için 6 aylık rüçhan tanır. Paris m.4/E-1 de bu durumda sürenin tasarım süresi olacağını söyler.

Madrid başvurusunda ayrı rüçhan belgesi gerekir mi?

Madrid Protokolü kapsamındaki uluslararası tescilde rüçhan, Paris m.4/D formalitelerine tabi olmadan talep edilir (Protokol m.4/2). Türkiye’ye doğrudan yapılan marka başvurusunda ise belge 3 ay içinde verilir (SMK m.13/1).

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · PCT ve Avrupa patenti · Madrid Protokolü · Lahey sistemi · Marka tescili nasıl yapılır · Tasarım tescili nedir