Evet, ses, renk, hareket ve üç boyutlu şekiller de marka olarak tescil edilebilir. SMK m.4'e göre marka, kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir. Şart ikidir: işaret mal veya hizmetlerinizi başkalarınınkinden ayırt etmeli ve korumanın konusu açık ve kesin anlaşılacak şekilde sicilde gösterilebilmelidir. Başvuruda türü formda açıkça belirtir, Yönetmeliğin 7. maddesinin istediği gösterimi sunarsınız: ses için dinlenebilir elektronik kayıt, renk için renk görseli ve renk kodu, üç boyutlu marka için en fazla altı açıdan görünüm, hareket markası için görüntü dizisi veya kayıt.
Gösterimin kabul edilmesi tescil anlamına gelmez. Kurum ayrıca ayırt edicilik ve diğer mutlak ret nedenlerini inceler; Kurumun inceleme kılavuzuna göre özellikle tek renkten oluşan markaların ayırt edici olduğunu söylemek oldukça zordur, koku ve tat markalarının ise bugünkü teknolojiyle sicilde gösterilmesi mümkün görülmemektedir. Bu yazı geleneksel olmayan marka türlerine odaklanır; başvurunun genel adımları için marka tescili rehberimize bakabilirsiniz.
SMK m.4: Marka olabilecek işaretler ve iki şart
SMK m.4'teki sayım örnekleyicidir; “her tür işaret” ifadesi kullanılmıştır. Bir işaretin marka olabilmesi için iki şartı birlikte karşılaması gerekir:
- Ayırt etme: İşaret, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerinkinden ayırt etmeyi sağlamalıdır.
- Sicilde gösterilebilme: Marka sahibine sağlanan korumanın konusu, sicilde açık ve kesin olarak anlaşılacak şekilde gösterilebilmelidir.
İkinci şart geleneksel olmayan markalarda belirleyicidir. SMK m.4 kapsamında marka olamayan işaretler tescil edilmez (SMK m.5/1-a). Marka İnceleme Kılavuzu'na göre işaret bu koşulları sağlamıyorsa başvuru diğer mutlak ret nedenlerine göre incelenmez; bu engel kullanım yoluyla da aşılamaz (İnceleme Kılavuzu başlık 1.3). Kullanımla kazanılan ayırt edicilik yalnızca m.5/1'in (b), (c) ve (d) bentleri için bir istisnadır (SMK m.5/2).
Ortak kural: Türü formda açıkça belirtin (Yön. m.7)
Sözcük, şekil, harf, sayı veya ambalaj biçimi gibi görme duyusuyla algılanan işaretlerde marka örneği başvuru formuyla sunulur (Yön. m.7/1). Ses, üç boyutlu, renk ve hareket markalarında ise ek kurallar vardır. Hepsi için geçerli ortak noktalar şunlardır:
- Başvurunun hangi tür marka olarak yapıldığı formda açıkça belirtilir (Yön. m.7/2-5).
- Zorunlu gösterime ek olarak işaretin gösterimine ilişkin yazılı açıklama sunabilirsiniz; bu isteğe bağlıdır (Yön. m.7/7).
- Kurum, gösterimi yeterince açık, kesin ve anlaşılır bulmazsa her türlü bilgi, belge ve açıklama isteyebilir (Yön. m.7/8).
- Gösterim şartları karşılanmazsa veya sunulan bilgi, gösterim ve açıklamalar birbiriyle uyumsuzsa iki ay eksiklik süresi verilir. Bu durumda başvuru tarihi, eksikliği gideren belgenin Kuruma ulaştığı tarih, saat ve dakikada kesinleşir; süre içinde giderilmezse başvuru işlemden kaldırılır (Yön. m.7/9).
Tür tür gösterim kuralları
| Tür | Başvuruda sunulan | Dikkat edilecek nokta | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ses | Dinlemeye ve saklamaya elverişli elektronik kayıt; nota isteğe bağlı | Her başvuruda tek ses kaydı; nota ile kayıt uyuşmazsa kayıt esas alınır | Yön. m.7/2; İK başlık 1.2.3 |
| Üç boyutlu | Tek yönden veya farklı açılardan görünüm (çizim, resim, fotoğraf) | En fazla 6 açı, markanın bütünlüğünü bozmamalı | Yön. m.7/3; İK başlık 1.2.1 |
| Renk | Renk görseli ve Kurumun kabul ettiği renk kodu | Sınırları belli bir şekil, figür veya kelime içindeki renk, renk markası sayılmaz | Yön. m.7/4; İK başlık 1.2.2 |
| Hareket | Hareketi gösteren görüntü veya hareketsiz ya da hareketli görüntü dizisi | Kayıt ile görüntü dizisi birbirine tam karşılık gelmeli | Yön. m.7/5; İK başlık 1.2.4 |
| Pozisyon | Korunan konumun ve tescil dışı unsurların gösterimi (kesik veya noktalı çizgi) | Açıklama gösterimin yerine geçmez | İK başlık 1.2.5 |
| Desen | Düzenli tekrar eden deseni gösteren örnek | Tarif gösterimle uyumlu olmalı, kapsamı genişletmemeli | İK başlık 1.2.6 |
| Multimedya | Ses ve görüntüyü birlikte içeren kayıt | Ses markası görüntü, hareket markası ses içermez; içerirse multimedya sayılır | İK başlık 1.2.3, 1.2.4; Yön. m.7/6 |
| Hologram ve diğerleri | Görüntü, şekil, çizgi, karakter, elektronik kayıt veya yazılı açıklama | Ayrı hüküm yok; m.7 niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır | Yön. m.7/6 |
| Koku ve tat | Şu an sicilde gösterim mümkün görülmüyor | Kimyasal formül, sözlü tarif, ikisi birlikte veya numune yeterli değil | İK başlık 1.2.7, 1.2.8 |
Tablodaki “İK” kısaltması Kurumun Marka İnceleme Kılavuzu anlamına gelir. Kurumun Geleneksel Olmayan Marka Türleri sayfası de ses, üç boyutlu, renk ve hareket markaları için aynı kuralları özetler.
Ses markası
Formda başvurunun ses markası olduğu açıkça yazılır ve sesin elektronik ortamda dinlemeye ve saklamaya elverişli kaydı sunulur (Yön. m.7/2). Nota ile gösterim mümkünse ayrıca sunulabilir ama zorunlu değildir. İnceleme Kılavuzu'na göre nota sunulmuşsa kayıtla tam örtüşmelidir; uyumsuzlukta ses kaydı esas alınır. Her başvuru için yalnızca bir ses kaydı sunulabilir, her farklı ses için ayrı başvuru gerekir. Kayıtta görüntü de varsa işaret ses markası değil multimedya markası olarak değerlendirilir.
Renk markası: tek renk ve renk kombinasyonu
Renk markası, belirli bir dış hattı (konturu) olmayan renk veya renklerdir; korumanın konusu bizzat renktir. Formda talep açıkça belirtilir, renk görseli sunulur ve Kurumun kabul ettiği renk kodu yazılır (Yön. m.7/4). Kurumun sitesine göre kabul edilen kodlar Pantone sorgusuyla elde edilen kodlardır. Kılavuz, yalnızca bilgisayar ortamında renk örneği sunulmasının kesinlik ve dayanıklılık bakımından yetersiz kaldığını, bu eksikliğin uluslararası kabul gören bir renk koduyla giderilebileceğini açıklar.
Renk kombinasyonlarında renkleri önceden belirlenmiş ve yeknesak biçimde birleştiren sistematik bir düzen gerekir. Marka örneğinden anlaşılmıyorsa her rengin konumunu ve dağılım oranını yazılı olarak belirtmeniz koruma kapsamının tespiti için önemlidir. Açıklama gösterimle uyumlu olmalı ve kapsamı genişletmemelidir. Kılavuzdaki bir örnekte, renk blokları arasında kalan beyaz şeritlerin korumaya dâhil olup olmadığı belirsiz olduğu için açıklama istenmiş; başvuru sahibinin beyaz alan için de renk kodu vermesi veya yeni bir örnek sunması hâlinde başvurunun yeni başvuru tarihiyle devam edeceği, aksi tercihte işaretin şekil markası olarak değerlendirileceği belirtilmiştir.
Logonuzdaki renkler renk markası değildir: renkler sınırları belli bir şekil, figür, resim veya kelime içinde kullanılıyorsa işaret renk markası sayılmaz, olağan marka örneği kuralı uygulanır (Yön. m.7/4). Bu konu logo tescili yazımızda ayrıca ele alınıyor.
Üç boyutlu marka
Üç boyutlu şekli gösteren çizim, resim veya fotoğraf sicilde gösterim için yeterli kabul edilir. Koruma konusu kuşkuya yer bırakmayacak kadar açıksa tek açı yeterli olabilir; aksi hâlde en fazla altı farklı açıdan görünüm sunulması tavsiye edilir (Yön. m.7/3; İK başlık 1.2.1). Görünümlerden biri farklı bir üç boyutlu şekle aitse Yön. m.7/9 uyarınca eksiklik bildirilir.
Hareket markası
Hareket markası, görüntülerin hareketi veya unsurların konumundaki değişiklik yoluyla ayırt etme sağlayan işarettir. Hareketi gösteren elektronik kayıt, numaralandırılmış hareketsiz görüntü dizisi veya ikisi birlikte sunulabilir (Yön. m.7/5; İK başlık 1.2.4). Yazılı açıklama verecekseniz görüntünün neyi gösterdiğini, neyin değiştiğini, dizide kaç görüntü olduğunu ve sıralamanın nasıl olduğunu açıkça yazın. Kayıt ile görüntü dizisi birbirine tam karşılık gelmezse iki aylık eksiklik süresi verilir.
Multimedya, hologram, koku ve tat
Yönetmelik multimedya ve hologram markaları için ayrı bir fıkra içermez; sayılanlar dışındaki işaretlerde m.7 hükümleri niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır ve başvuru sahibi görüntü, şekil, çizgi, karakter, elektronik kayıt veya yazılı açıklama gibi uygun gördüğü gösterimi sunar (Yön. m.7/6). Koku ve tat markaları için ise Kılavuz, kimyasal formülün, sözlü tarifin, ikisinin birlikte kullanılmasının veya numunenin sicilde gösterim şartını karşılamadığını belirtir.
Gösterim kabul edildi: Ayırt edicilik nasıl değerlendirilir?
Gösterim şartını karşılayan işaret, diğer markalar gibi SMK m.5'teki mutlak ret nedenleri yönünden incelenir. İnceleme Kılavuzu'nun bu türler için verdiği ölçütler şunlardır:
- Tek renk: Ayırt edici olduğunu söylemek oldukça zordur; kullanım sonucu ayırt edicilik yeterli delille ispatlanmadıkça ayırt edici nitelikten yoksun kabul edilir. Mal üzerinde kullanımı zorunlu veya işlevsel renkler (Kılavuzdaki örnekle yangın söndürme tüpü için kırmızı), sektörde yaygın renkler (limon aromalı ürünlerde sarı, naneli ürünlerde yeşil) ve boya gibi doğası gereği renkli mallar için renk ayırt edici sayılmaz (İK başlık 2.2.9.1).
- Renk kombinasyonu: Ayırt edicilik gücü tek renge göre daha yüksektir; sektörde yaygın kullanım, işlevsellik ve renklerin yalnızca dekoratif algılanıp algılanmadığına bakılır (İK başlık 2.2.9.2).
- Ses: Çok kısa ve basit ses dizileri, ürünün çalışmasının doğal sonucu olan sesler (Kılavuzdaki örneklerle elektrikli süpürge sesi, motor sesi, kapak açılma sesi) ve bir müzik eserinin bütünü veya marka olarak algılanamayacak kadar uzun bölümü ayırt edici bulunmaz. Bebek ürünleri için bebek gülmesi tanımlayıcı (m.5/1-c), ambulans hizmetleri için siren sesi herkesçe kullanılan işaret (m.5/1-d) olarak reddedilebilir (İK başlık 2.2.10).
- Hareket: Her somut olayda hareketin ilgili tüketici tarafından ticari kaynak gösteren bir işaret olarak algılanıp algılanmadığına bakılır (İK başlık 2.2.11).
- Üç boyutlu şekil: Malın kendi şekli veya ambalajı ancak sektörün norm ve geleneklerinden önemli ölçüde uzaklaşıyorsa ayırt edici kabul edilir (İK başlık 2.2.8). Ayrıca malın doğasından doğan, teknik bir sonuç için zorunlu olan veya mala asli değerini veren şekiller tescil edilmez (SMK m.5/1-e) ve bu engel kullanımla aşılmaz.
Başvurudan önce kullanılarak ayırt edicilik kazanmış işaretler (b), (c) ve (d) bentlerine göre reddedilemez (SMK m.5/2). Kılavuz, renk markaları bölümünde kullanım delillerinin başvuruyla birlikte veya karara itiraz aşamasında sunulabileceğini belirtir. Mutlak ret nedenlerinin tamamı için marka ret nedenleri yazımıza bakabilirsiniz.
Ücret: Marka türüne göre ayrı ücret var mı?
2026 Ücret Tebliği'nin marka cetvelinde ses, renk, hareket veya üç boyutlu marka için ayrı bir ücret satırı yoktur; olağan başvuru ücretleri uygulanır. Tek sınıflı başvuru ücreti (02.01.01) 541,33 TL, ikinci sınıf (02.01.02) 541,33 TL, üçüncü ve sonraki her sınıf (02.01.28) 816,33 TL'dir. Kurumun ücret sayfasında tek sınıflı başvuru için site toplamı 2.820,00 TL olarak gösterilir. Tutarlar 2026 Ücret Tebliği'ndeki rakamlardır, KDV ve varsa harç hariçtir ve yalnızca 2026 yılı için geçerlidir. “Site toplamı” olarak verilen rakamlar Kurumun ücret sayfasında KDV ve harç eklenmiş toplamlardır. Ödemeden önce EPATS'te oluşan tahakkuku kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Koku markası tescil ettirebilir miyim?
Kurumun inceleme kılavuzuna göre bugünkü teknolojiyle koku markalarının sicilde açık ve kesin biçimde gösterilmesi mümkün görülmemektedir; formül, sözlü tarif veya numune bu şartı karşılamaz. Aynı değerlendirme tat markaları için de geçerlidir.
Ses markası için nota sunmak zorunlu mu?
Hayır. Zorunlu olan, sesin dinlemeye ve saklamaya elverişli elektronik kaydıdır. Nota mümkünse ek olarak sunulabilir (Yön. m.7/2).
Başvurudan sonra ses kaydını veya görseli değiştirebilir miyim?
Marka örneğinde değişiklik içeren düzeltme talepleri kabul edilmez (Yön. m.21/2). Kurumun Yön. m.7/9 kapsamında eksiklik bildirdiği durumda yeni gösterim sunulabilir, ancak başvuru tarihi yeni belgenin alındığı tarihte kesinleşir. Ayrıntı için başvuruda değişiklik sınırları yazımıza bakın.
Renk markam ayırt edici bulunmadı. Ne yapabilirim?
Kurum kararına bildirimden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli itiraz edebilirsiniz; gerekçe ve ücret de bu sürede sunulmalıdır (SMK m.20/2). Kullanım sonucu kazanılmış ayırt edicilik iddiası varsa delilleri bu aşamada sunabilirsiniz. Süreç için karara itiraz yazımıza bakın. Süre veya hak kaybı riski olan somut bir dosyada bir marka vekili ya da fikri mülkiyet alanında çalışan bir avukattan destek almanızı öneririz.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Marka tescili nasıl yapılır · Marka ret nedenleri · Logo tescili · Karara itiraz · Marka başvurusunda sık hatalar