Sınai mülkiyet uyuşmazlıklarında görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir; bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar (SMK m.156/1). TÜRKPATENT'in kararlarına karşı davalar yalnızca Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde görülür (SMK m.156/2) ve Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi (YİDD) Kurulu kararına karşı dava süresi kararın bildiriminden itibaren 2 aydır (5000 m.15/C).
Bu yazıda iki ayrı yolu ayırıyoruz: Kurum kararlarına karşı iptal davası ve hak sahibinin taklitçiye karşı açtığı tecavüz davası. Talepleri, ihtiyati tedbiri, delillerin tespitini, zamanaşımını ve hangi mahkemenin yetkili olduğunu madde madde anlatıyoruz. Kaynaklarımızda mahkeme kararı ve içtihat bulunmadığı için burada karar örneği verilmez; her somut uyuşmazlıkta bir avukat veya patent/marka vekili ile çalışmanızı öneririz.
Kurum kararından mahkemeye: üç basamak
TÜRKPATENT'in bir dairesinin verdiği karar (ret, itirazın reddi, tescil gibi) doğrudan mahkemeye götürülmez. Önce Kurum içinde itiraz edilir, itirazı YİDD bünyesindeki Kurul inceler, Kurul kararı Kurumun nihai kararıdır ve ancak bundan sonra dava açılır.
| Basamak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Marka kararına itiraz | Bildirimden 2 ay | SMK m.20/2 |
| Coğrafi işaret ve GÜA ret kararına itiraz | Bildirimden 2 ay | SMK m.40/1 |
| Tasarım ret kararına itiraz | Bildirimden 2 ay | SMK m.67/1 |
| Patent kararlarına itiraz | Bildirimden 2 ay | SMK m.100/1 |
| Kurul kararında maddi hata düzeltmesi | Kurul talebi havaleden itibaren 1 ayda karara bağlar | Kurullar Yön. m.8/2 |
| Kurul kararına dava | Karar ve varsa maddi hata düzeltme kararının bildiriminden 2 ay | 5000 m.15/C; Kurullar Yön. m.8/3 |
Kurul kararları Kurumun nihai kararlarıdır ve Kurum nezdinde yeniden itiraz edilemez; taraflar yalnızca maddi hataların düzeltilmesini isteyebilir (Kurullar Yön. m.8/1). Marka itirazları için karara itiraz rehberine, yayıma itiraz için yayıma itiraz rehberine bakın.
Kurul kararına karşı dava: süre ve mahkeme
Dava süresi SMK'da değil, 5000 sayılı Kanunun 6769 sayılı Kanunla eklenen m.15/C hükmünde yazılıdır: YİDD kararlarına karşı kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Kurullar Yönetmeliği bu süreyi "kararın ve varsa maddi hataların düzeltilmesine ilişkin kararın bildiriminden" başlatır (Kurullar Yön. m.8/3). SMK m.156/2 ise Kurumun bütün kararlarına karşı davalarda görevli ve yetkili mahkemenin Ankara FSHHM olduğunu söyler.
Kurul kararlarının iptaline veya hükümsüzlüğe ilişkin davalarda verilen kararlar, ilamın ferileri dâhil, kesinleşmedikçe icra edilemez (SMK m.162/1; 5000 m.15/C). Bu ilamlara ilişkin zamanaşımı kararın kesinleşme tarihinden başlar (5000 m.15/C). Kurumun taraf olduğu davalarda Kurumdan teminat aranmaz (5000 m.25/3).
Hangi mahkeme yetkili?
| Dava | Yetkili mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| Kurum kararlarına karşı ve Kurum aleyhine davalar | Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi | SMK m.156/2 |
| Hak sahibinin üçüncü kişiye açtığı hukuk davası | Davacının yerleşim yeri, fiilin gerçekleştiği veya etkilerinin görüldüğü yer | SMK m.156/3 |
| Davacının Türkiye'de yerleşim yeri yoksa | Sicildeki vekilin işyeri; vekil kaydı silinmişse Kurum merkezi | SMK m.156/4 |
| Üçüncü kişinin hak sahibine açtığı dava | Davalının yerleşim yeri; hak sahibi yurt dışındaysa m.156/4 | SMK m.156/5 |
| Marka suçları | Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi, yoksa asliye ceza | SMK m.30, 156/1 |
Tecavüz davası: kim açar, neyi ister?
Tecavüz sayılan fiiller her hak türü için ayrı düzenlenmiştir: marka m.29, coğrafi işaret m.53, geleneksel ürün adı m.54, tasarım m.81, patent ve faydalı model m.141. Hak sahibi mahkemeden şunları isteyebilir (SMK m.149/1):
- a) fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti,
- b) muhtemel tecavüzün önlenmesi,
- c) tecavüz fiillerinin durdurulması,
- ç) tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini,
- d) tecavüz ürünlerine ve münhasıran bunların üretiminde kullanılan araçlara elkonulması,
- e) elkonulanlar üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınması (değeri tazminattan düşülür, m.149/2),
- f) şekil değiştirme, markanın silinmesi veya kaçınılmazsa imha gibi tecavüzü önleyici tedbirler (masraf tecavüz edene aittir),
- g) haklı sebep veya menfaat varsa kesinleşmiş kararın ilanı veya tebliği; kesinleşmeden sonra 3 ay içinde talep edilmezse ilan hakkı düşer (m.149/3).
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adlarında manevi tazminat istenemez (SMK m.149/4). Tazminatın nasıl hesaplandığını tazminat hesabı rehberinde ayrıca anlattık.
Davayı kimler açabilir?
- Hak sahibi (SMK m.149).
- İnhisari lisans alan: sözleşmede aksi yoksa kendi adına açar (SMK m.158/1).
- İnhisari olmayan lisans alan: önce hak sahibinden dava açmasını ister; kabul edilmez veya bildirimden itibaren 3 ay içinde dava açılmazsa bildirimi ekleyerek kendi adına açar (SMK m.158/2). Ciddi zarar tehlikesinde süre dolmadan tedbir isteyebilir (SMK m.158/3).
- Coğrafi işaret ve GÜA kullanıcıları: tescil ettirene noterle bildirir; 3 ay içinde dava açılmazsa kendileri açar (SMK m.53/2, 54/2).
- Paydaşlar: paylı tasarım ve patentte her paydaş dava açabilir ve diğerlerine bir ay içinde bildirir (SMK m.70/2-c, 112/1-ç).
Başvuru aşamasındaki haklar için de dava mümkündür: marka başvurusu yayımlandıktan sonraki fiiller için tazminat davası açılabilir ama mahkeme tescil yayımlanmadan karar veremez (SMK m.7/4); patent ve faydalı modelde başvurunun m.97'ye göre yayımından itibaren dava açılabilir (SMK m.141/3).
Kime karşı dava açılamaz?
Tecavüz ürününü kişisel ihtiyacı ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişilere ve hak sahibine tazminat ödemiş kişiden ürünü edinip kullanan kişilere karşı SMK'daki hukuk davaları açılamaz, ceza şikâyetinde de bulunulamaz (SMK m.153).
Tecavüz etmediğinin tespiti davası
Bir ürünü piyasaya sürmeden önce risk görüyorsanız ters yönden dava mümkündür. Menfaati olan herkes, giriştiği veya gireceği faaliyetin hakka tecavüz oluşturup oluşturmadığı konusunda hak sahibinden görüş isteyebilir. Talebin tebliğinden itibaren 1 ay içinde cevap verilmezse veya cevap kabul edilmezse hak sahibine karşı tespit davası açılabilir. Bildirim dava şartı değildir; kendisine karşı tecavüz davası açılmış kişi bu davayı açamaz (SMK m.154/1). Dava hükümsüzlük davasıyla birlikte açılabilir (SMK m.154/3).
İhtiyati tedbir (SMK m.159)
Dava açma hakkı olanlar, kullanımın ülke içinde haklarına tecavüz oluşturacak şekilde gerçekleştiğini veya bunun için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat ederek, verilecek hükmün etkinliğini sağlamak için ihtiyati tedbir isteyebilir (SMK m.159/1). Tedbirler özellikle şunları kapsar (SMK m.159/2):
- tecavüz oluşturan fiillerin önlenmesi ve durdurulması,
- tecavüz ürünlerine ve münhasıran üretimlerinde kullanılan vasıtalara, Türkiye sınırları içinde veya gümrük, serbest liman veya bölge gibi alanlar dâhil bulundukları her yerde elkonulması ve saklanması,
- herhangi bir zararın tazmini için teminat verilmesi.
SMK'da hüküm bulunmayan konularda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır (SMK m.159/3). Tedbirden sonra davanın ne kadar sürede açılacağı gibi usul kuralları HMK'dadır ve bu yazının kaynakları arasında yer almaz; bu nedenle bir avukatla süre planı yapın. Gümrükteki ürünler için gümrükte taklit ürün durdurma rehberine bakın.
Delillerin tespiti
SMK'da ayrı bir delil tespiti maddesi yoktur. Doğrudan dayanak SMK m.150/3'tür: hak sahibi, tazminat davası açmadan önce delillerin tespiti veya açılmış davada zarar miktarının belirlenmesi için, hakkın kullanılmasıyla ilgili belgelerin tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulmasına karar verilmesini isteyebilir. Delil tespitinin usulü HMK'dadır.
Pratikte tecavüzü gösteren ürün örneklerini, faturaları, ekran görüntülerini ve tarihli kayıtları erken toplamak, sonraki tedbir ve tazminat aşamalarını kolaylaştırır. Hangi delilin nasıl tespit ettirileceğine avukatınızla karar verin.
Zamanaşımı
Sınai mülkiyet hakkı veya geleneksel ürün adından doğan özel hukuk taleplerinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun zamanaşımı hükümleri uygulanır (SMK m.157). SMK kendi içinde bir süre rakamı vermez ve TBK bu yazının kaynakları arasında yer almaz; bu nedenle burada süre belirtmiyoruz. Tecavüzü öğrendiğiniz andan itibaren hukuki destek almanız en güvenli yoldur.
Zamanaşımından farklı olarak bazı hak düşürücü süreler SMK'da yazılıdır: ilan talebi için kesinleşmeden itibaren 3 ay (m.149/3), inhisari olmayan lisans alanın bekleme süresi 3 ay (m.158/2), coğrafi işaret kullanıcısının bekleme süresi 3 ay (m.53/2).
Hükümsüzlük davaları ve ceza davası
Bir hakkın geçersizliğini ileri sürmek ayrı bir dava türüdür: marka m.25, tasarım m.77-78, patent m.138, faydalı model m.144, coğrafi işaret ve GÜA m.50. Coğrafi işaret hükümsüzlük davası sicildeki tescil ettirene karşı açılır ve Kurum taraf gösterilmez (SMK m.50/3). Patent için patent hükümsüzlük davası rehberine, tasarım için tasarım itiraz ve hükümsüzlük rehberine bakın.
Ceza yolu yalnızca marka için vardır: SMK m.30 hapis ve adli para cezası öngörür, soruşturma şikâyete bağlıdır ve markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5-6). Patent, tasarım, faydalı model, coğrafi işaret ve GÜA tecavüzünde SMK'da ceza hükmü yoktur; yol hukuk davasıdır. Marka suçları için marka taklidi cezası yazısına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Kurul kararına itiraz etmeden dava açabilir miyim?
Kurum kararlarına karşı dava, Kurumun nihai kararı olan Kurul kararına karşı açılır (5000 m.15/C; Kurullar Yön. m.8). İtiraz aşamasını atlamak, dava hakkınızı riske atar.
Dava süresi tebliğden mi, kararın tarihinden mi başlar?
Kararın ve varsa maddi hata düzeltme kararının bildiriminden (Kurullar Yön. m.8/3; 5000 m.15/C).
Kazandığım iptal kararı hemen sicile işlenir mi?
Hayır. Kurul kararlarının iptaline ilişkin kararlar kesinleşmedikçe icra edilemez (SMK m.162/1).
Taklit ürünü satan küçük bir dükkâna da dava açılabilir mi?
Ticari amaçla satış tecavüz fiilleri arasındadır (örneğin SMK m.29, m.81). Kişisel ihtiyacı ölçüsünde elinde bulunduran tüketiciye ise dava açılamaz (SMK m.153/1). Marka davalarında taklit malı satan kişinin malı nereden aldığını bildirerek üreticinin ortaya çıkmasını sağlaması hâlinde cezaya hükmolunmaz (SMK m.30/7).
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Tecavüzde tazminat hesabı · Gümrükte taklit ürün durdurma · Marka taklidi cezası · Karara itiraz · Marka vekili zorunlu mu?