Bir ürünü satın aldıran şey çoğu zaman yalnızca işlevi değil, görünüşüdür. Özgün bir ambalaj, dikkat çeken bir mobilya hattı veya ayırt edici bir desen, bir işletmenin en değerli varlıklarından biri olabilir. İşte bu görsel değeri koruyan hak tasarım tescilidir. Bu yazıda tasarım tescilinin ne olduğunu, neleri koruduğunu ve koruma süresini açıklıyoruz.
Tasarım Tescili Nedir?
Tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının görünümüdür. Bu görünüm; çizgi, renk, şekil, doku, malzeme ve süsleme gibi özelliklerden oluşur. Tasarım tescili, bu görünümü sahibine münhasır hak olarak verir ve başkalarının aynı veya belirgin biçimde benzer tasarımı izinsiz kullanmasını engeller. Türkiye'de tasarımlar 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında TÜRKPATENT tarafından tescil edilir.
Tasarım Tescili İçin Gerekli Şartlar
- Yenilik: Aynı tasarım, başvuru tarihinden önce kamuya sunulmamış olmalıdır.
- Ayırt edicilik: Tasarım, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde mevcut tasarımlardan farklı bir genel izlenim bırakmalıdır.
Bu iki şart tasarım korumasının temelidir. Piyasada zaten var olan veya ortalama bir kullanıcının ayırt edemeyeceği kadar benzer bir görünüm tescil edilemez.
Hangi Ürünler Tasarım Tesciliyle Korunur?
- Ambalaj ve kutu tasarımları
- Mobilya, aydınlatma ve ev eşyaları
- Tekstil desenleri ve giyim modelleri
- Mücevher ve aksesuar formları
- Elektronik cihaz gövdeleri
- Grafik semboller ve arayüz görselleri
Tasarım Koruma Süresi
Tescilli tasarım koruması 5 yıllık dönemler halinde yenilenir ve toplam 25 yıla kadar sürdürülebilir. Yani her 5 yılda bir yenileme yaparak korumanızı en fazla 25 yıl boyunca canlı tutabilirsiniz. Süre sonunda tasarım kamuya mal olur. Bu yönüyle tasarım, süresiz yenilenebilen markadan ayrılır; marka ile diğer hakların karşılaştırması için fikri mülkiyet rehberi yazısına bakabilirsiniz.
| Hak | Koruma süresi |
|---|---|
| Tasarım | 5+5 dönemler, toplam 25 yıla kadar |
| Marka | 10 yıl, süresiz yenilenebilir |
| Patent | En çok 20 yıl |
| Faydalı model | 10 yıl |
Başvuru ve Maliyet
Tasarım başvurusu, tasarımın görsellerini ve ürün bilgisini içeren bir dosyayla TÜRKPATENT'e yapılır. Birden fazla tasarımı tek başvuruda toplamak mümkün olabilir. Başvuru, yenileme ve diğer işlem ücretleri her yıl TÜRKPATENT tarifesiyle güncellenir, bu nedenle güncel tutarlar için resmi tarifeyi kontrol edin. Teknik yeniliklerinizi korumak için faydalı model seçeneğini de değerlendirebilirsiniz.
Tescilli ve Tescilsiz Tasarım
Tasarımlar için iki tür korumadan söz edilebilir. Tescilli tasarım, TÜRKPATENT nezdinde tescil edilerek güçlü ve ispatı kolay bir koruma sağlar. Tescilsiz tasarım ise tasarımın kamuya ilk sunulduğu andan itibaren daha sınırlı ve kısa süreli bir koruma sunar. Tescilsiz korumada hakkınızı ispatlamak ve ihlale karşı dava açmak çok daha zordur; bu nedenle ürün görünümünüze gerçekten değer veriyorsanız tescil yoluna gitmek en güvenli seçenektir.
Tasarım Hakkının İhlali Halinde Ne Yapılır?
Tescilli tasarımınız izinsiz kullanılırsa, haklarınızı korumak için hukuki yollara başvurabilirsiniz. Tescil belgesi, hakkınızın varlığını ve başlangıç tarihini ispatlayan en güçlü dayanaktır.
- İhtar: İhlalin durdurulması için karşı tarafa resmi uyarı gönderilir.
- İhlalin durdurulması: Mahkemeden taklit üretim ve satışın durdurulması talep edilir.
- Tazminat: Uğradığınız maddi ve manevi zararların tahsili istenebilir.
- Gümrükte önlem: Taklit ürünlerin ithalat veya ihracatına karşı tedbir alınabilir.
Teknik yeniliklerinizi ve markanızı da aynı anda korumak istiyorsanız patent ve marka sınıfları yazıları yol gösterir.
Tasarım, Marka ve Patenti Birlikte Kullanmak
Güçlü bir fikri mülkiyet stratejisi, çoğu zaman tek bir hakka değil, bunların birlikte kullanımına dayanır. Bir ürünün görünümünü tasarımla, adını ve logosunu markayla, teknik işleyişini ise patent veya faydalı modelle korumak, rakiplerin ürünü her açıdan taklit etmesini zorlaştırır. Bu katmanlı yaklaşım, özellikle yeni bir ürünü pazara sunan işletmeler için değerlidir; görünümü kopyalanamaz, ismi kullanılamaz, teknolojisi taklit edilemez. Hangi varlığınızı hangi hakla koruyacağınızı netleştirmek için fikri mülkiyet rehberi rehberine göz atabilirsiniz.
Sık Sorulanlar
Tasarım tescili ile patent arasındaki fark nedir?
Tasarım ürünün görünümünü, patent ise teknik işleyişini korur. Aynı ürün hem tasarım hem patentle farklı yönleriyle korunabilir. Ayrıntı için patent nedir yazısına bakın.
Tasarımım kaç yıl korunur?
Tescilli tasarım 5 yıllık dönemler halinde yenilenerek toplam 25 yıla kadar korunabilir. Yenileme yapılmazsa koruma sona erer.
Logomu tasarım olarak mı tescil etmeliyim?
Bir işletme adı veya logosu için uygun yol genellikle marka tescilidir. Tasarım tescili daha çok ürün görünümlerini korumak için kullanılır.