Türkiye’deki marka, patent veya tasarım tescili yalnız Türkiye’de korur; yurt dışında koruma için hedef ülkede ayrı bir hak gerekir. Bunun dört temel yolu vardır: ulusal başvuru (her ülkenin ofisine ayrı ayrı), marka için Madrid Protokolü, tasarım için Lahey sistemi, patent için PCT ve Avrupa’da EPC (Avrupa patenti). Hangi yolu seçerseniz seçin, Türkiye’deki ilk başvurudan itibaren rüçhan süresi işler: marka ve tasarımda 6 ay, patent ve faydalı modelde 12 ay (Paris m.4/C).
Bu yazı bir karar rehberidir: hangi hak için hangi yolun, hangi ofise ve hangi süreyle kullanıldığını tek tabloda toplar. Her sistemin ayrıntısı ayrı yazılarda anlatıldı: Madrid Protokolü, Lahey sistemi, PCT ve Avrupa patenti ve rüçhan hakkı.
Hedefe göre yol: özet tablo
| Hedef | Yol | Nereye başvurulur | Kritik süre | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Marka, birkaç Madrid üyesi ülke | Madrid Protokolü | TÜRKPATENT üzerinden WIPO’ya; doğrudan WIPO’ya yapılamaz | Rüçhan 6 ay; temel başvuru veya tescile 5 yıl bağımlılık; dönüşüm 3 ay | Protokol m.2/2, 6/3, 9quinquies; Paris m.4/C |
| Marka, Avrupa Birliği | Madrid’de AB belirlemesi veya AB markası (EUTM) | Madrid için TÜRKPATENT; EUTM için EUIPO veya üye ülke ofisi | Rüçhan 6 ay | Marka Kılavuzu 2026; Paris m.4/C |
| Marka, Madrid üyesi olmayan ülke | Ulusal başvuru | O ülkenin ofisi | Rüçhan 6 ay | Paris m.4/C |
| Tasarım, Lahey üyeleri | Lahey (Cenevre Metni) | WIPO’ya doğrudan veya TÜRKPATENT aracılığıyla; önceki ulusal tescil gerekmez | Rüçhan 6 ay | Cenevre m.4; Tasarım İnceleme Kılavuzu 2026 |
| Tasarım, Lahey dışı ülke | Ulusal başvuru | O ülkenin ofisi | Rüçhan 6 ay | Paris m.4/C |
| Patent veya faydalı model, çok ülke | PCT | TÜRKPATENT (alıcı ofis) veya WIPO | Rüçhan 12 ay; ulusal aşama genelde rüçhandan 30 ay, ülkeden ülkeye değişir | PCT; Paris m.4/C |
| Patent, Avrupa | Avrupa patenti (EPC) veya Euro-PCT | EPO; Türkiye’de Kuruma da yapılabilir | Rüçhan 12 ay; verilmeden sonra ülkelerde geçerlilik işlemleri | EPC m.75, 87; EPC Yön. m.6 |
| Patent, bir veya iki ülke | Ulusal başvuru | O ülkenin ofisi | Rüçhan 12 ay | Paris m.4/C |
Tablodaki süreler TÜRKPATENT’in yayımladığı anlaşma metinleri ve kılavuzlardan alınmıştır. Hedef ülkenin iç süreleri (örneğin PCT ulusal aşama süresi) değişebilir; her ülkenin kendi süresini o ülkenin ofisinden ayrıca kontrol edin.
Yol seçimini belirleyen sorular
Kaç ülkede koruma istiyorsunuz?
Bir veya iki ülke için ulusal başvuru çoğu zaman en doğrudan yoldur: Türkiye’deki başvurunuzu yaptıktan sonra rüçhan süresi içinde o ülkenin ofisine başvurursunuz. Ülke sayısı arttıkça tek başvuruyla birden çok ülkeyi belirlemenizi sağlayan Madrid, Lahey veya PCT yönetimi kolaylaştırır. Bu sistemler tek bir uluslararası başvuru sağlar, ancak hakkın verilip verilmeyeceğine her ülke kendi hukukuna göre karar verir.
Hedef ülke ilgili sisteme taraf mı?
Madrid ve Lahey yalnız taraf ülkelerde koruma sağlar. Madrid’i kullanabilmek için Akit Taraf vatandaşı, yerleşiği veya orada gerçek ve etkin bir sınai ya da ticari kuruluş sahibi olmanız gerekir (Protokol m.2/1). Kaynaklardaki taraf ülke listeleri tarihlidir (örneğin Madrid listesi 31.01.2025, Lahey ülke listesi 2014); güncel listeyi WIPO’dan kontrol edin.
Türkiye’de temel bir başvuru veya tescil var mı?
- Madrid: TÜRKPATENT’e yapılmış bir marka başvurusu veya tescili şarttır ve uluslararası tescil 5 yıl boyunca buna bağlıdır. Temel başvuru bu sürede reddedilir veya iptal edilirse uluslararası tescil o ölçüde düşer; bu durumda 3 ay içinde ilgili ülkelerde ulusal başvuruya dönüşüm istenebilir (Protokol m.6/3, 9quinquies).
- Lahey: Madrid’den farklı olarak önceki bir ulusal veya uluslararası tasarım tesciline dayanmak gerekmez (Tasarım İnceleme Kılavuzu 2026).
- PCT ve EPC: Önceki ulusal başvuru şart değildir; ancak Türkiye’de yapılmış bir başvurudan rüçhan talep etmek yaygın bir yoldur.
Ne kadar zaman kazanmak istiyorsunuz?
PCT’nin pratik etkisi, ülke ülke karar vermeyi ertelemesidir: uluslararası başvuru rüçhan tarihinden itibaren 18 ay sonra yayımlanır ve ulusal aşamaya geçiş genel olarak 30 aya kadar yapılabilir (PCT m.21/2-a; Türkiye için Yön. m.73/1). Bu sürede pazarı ve yatırımcıyı görüp hangi ülkelere gireceğinize karar verebilirsiniz. PCT’nin kendisi patent vermez; her ülkede ayrı ulusal aşama gerekir.
Rüçhan süresi: her yolun ortak takvimi
Paris Sözleşmesine göre bir taraf ülkede usulüne uygun ilk başvuruyu yapan kişi, diğer ülkelerde aynı konu için rüçhan hakkından yararlanır. Süre patent ve faydalı modelde 12 ay, tasarım ve markada 6 aydır (Paris m.4/C). SMK’da da aynı süreler vardır (SMK m.12, 62, 93). Rüçhan talep ettiğiniz yabancı başvuru, Türkiye’deki ilk başvuru tarihinde yapılmış gibi değerlendirilir; aradaki dönemde başkasının yaptığı başvuru veya açıklama sizi etkilemez.
| Hak | Rüçhan süresi | Pratik son adım |
|---|---|---|
| Marka | 6 ay | Madrid başvurusu veya ulusal başvuru bu süre içinde yapılmalı |
| Tasarım | 6 ay | Lahey başvurusu veya ulusal başvuru bu süre içinde yapılmalı |
| Patent, faydalı model | 12 ay | PCT, EPC veya ulusal başvuru bu süre içinde yapılmalı |
Yurt dışı ofisler rüçhan için ilk başvurunun onaylı suretini (rüçhan hakkı belgesi) isteyebilir. Belgenin nasıl alınacağı, WIPO DAS ile paylaşım ve süre kaçarsa ne olacağı rüçhan hakkı yazısında anlatıldı.
Patent için ek kontroller
- Millî güvenlik: Türkiye’de gerçekleştirilen ve millî güvenlik açısından önem taşıyan bir buluş için başka ülkede patent başvurusu yapılamaz; Kuruma yapılan başvuru gizlilik hükümlerine tabiyse yurt dışı başvurusu Millî Savunma Bakanlığının iznine bağlıdır. Buluşu yapan Türkiye’de yerleşikse buluş aksi ispatlanana kadar Türkiye’de yapılmış sayılır (SMK m.124/9-10). Ayrıntı: gizli patent yazısı.
- Avrupa patenti başvurusu Türkiye’den: Bölünmüş başvurular hariç Avrupa patenti başvurusu Kuruma da yapılabilir; konusu ulusal güvenliği ilgilendiren ve Türkiye’de gerçekleştirilen buluşların Avrupa başvurusu doğrudan Kuruma yapılır (EPC Yön. m.6).
- Açıklama yapmadan önce: SMK m.84’teki 12 aylık etkisiz açıklama istisnası her ülkede aynı değildir; yurt dışı koruma düşünüyorsanız başvurudan önce açıklama yapmayın (bkz. buluşu yayımladım).
- Çalışan buluşu: İşveren, çalışanın talebi üzerine patent almak istemediği yabancı ülkeler için buluşu serbest bırakmak ve çalışana bu ülkelerde patent talep etme imkânı sağlamakla yükümlüdür; bu, rüçhan süresi kaçırılmayacak makul bir sürede yapılır (SMK m.116/6). Ayrıntı: çalışan buluşları.
Marka için ek kontroller
- Madrid başvurusu Türkiye’den doğrudan WIPO’ya yapılamaz; menşe ofis olarak TÜRKPATENT aracılığıyla yapılır (Protokol m.2/2). Sonraki belirleme ve yenileme ise doğrudan yapılabilir (Madrid Temel Bilgiler).
- Uluslararası başvuruda mal ve hizmet listesi temel başvuru veya tescilin kapsamını aşamaz; listeyi sonradan genişletemezsiniz (Madrid Temel Bilgiler).
- AB markası tek bir hak olarak tüm üye ülkelerde geçerlidir ve EUIPO’ya doğrudan, üye ülke ofislerine veya Madrid çerçevesinde Kuruma başvurulabilir (Marka Kılavuzu 2026).
- Yurt dışında aynı adın başkası adına kayıtlı olup olmadığını hedef ülkenin veri tabanında araştırın; Türkiye’deki sonuç yurt dışı için bir şey söylemez.
Yurt dışından Türkiye’ye gelen haklar
Ters yönde de aynı sistemler çalışır: Türkiye’nin belirlendiği Madrid tescilleri Kuruma doğrudan yapılmış başvuru gibi sonuç doğurur (SMK m.14/1), PCT başvuruları Türkiye’de ulusal aşamaya girer (Yön. m.73) ve Avrupa patentleri Türkçe çeviriyle Türkiye’de geçerli kılınır (EPC Yön. m.12). Yurt dışında yerleşik kişiler Kurum nezdinde yalnız vekil aracılığıyla işlem yapabilir (SMK m.160/3). Bu süreçlerin ayrıntısı PCT ve Avrupa patenti yazısında ve Madrid yazısında anlatıldı.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’de tescil ettirdiğim marka yurt dışında da korunur mu?
Hayır. Tescil koruması ülkeseldir. Yurt dışında koruma için Madrid Protokolü üzerinden uluslararası başvuru veya hedef ülkede ulusal başvuru gerekir. Tanınmış marka gibi istisnai korumalar ayrı şartlara bağlıdır (bkz. tanınmış marka yazısı).
"Dünya patenti" veya "uluslararası patent" var mı?
Tek bir başvuruyla tüm dünyada geçerli bir patent yoktur. PCT bir uluslararası başvuru tarihi sağlar ama patent vermez; her ülkede ulusal aşama gerekir. Avrupa patenti de verildikten sonra belirlenen ülkelerde ulusal patent gibi etki doğurur (EPC m.64/1).
Önce Türkiye’de mi başvurmalıyım?
Madrid’de Türkiye’de temel başvuru veya tescil şarttır. Lahey, PCT ve EPC’de şart değildir. Ancak Türkiye’de önce başvurup rüçhan süresi içinde yurt dışına gitmek, karar için 6 veya 12 ay kazandırır. Patentte millî güvenlik kapsamındaki buluşlar için SMK m.124/9 sınırını unutmayın.
Rüçhan süresini kaçırdım; yurt dışında hâlâ başvurabilir miyim?
Başvurabilirsiniz, ancak ilk başvuru tarihinden yararlanamazsınız. Arada buluşunuz veya markanız açıklanmışsa ya da başkası başvurmuşsa bu durum yurt dışı başvurunuzu etkileyebilir. Somut durumu bir vekille değerlendirin.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Madrid Protokolü · Lahey sistemi · PCT ve Avrupa patenti · Rüçhan hakkı · PPH patent otoyolu