Marka kullanım ispatı, bir markanın tescil edildiği mal ve hizmetler için Türkiye'de ciddi biçimde kullanıldığının (ya da kullanılmamasının haklı bir sebebi olduğunun) delillerle gösterilmesidir. En sık karşılaşıldığı yer yayıma itirazdır: karıştırılma ihtimaline (SMK m.6/1) dayalı bir itirazda, dayanak marka en az 5 yıldır tescilliyse başvuru sahibi itiraz sahibinden kullanım ispatı isteyebilir; ispat edilemezse itiraz reddedilir (SMK m.19/2).
Bu kuralın arkasında SMK m.9'daki temel ilke vardır: tescilden itibaren 5 yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına 5 yıl kesintisiz ara verilen marka iptal edilebilir. Aşağıda talebin nasıl yapılacağını, hangi delillerin kabul gördüğünü ve sürelerin nasıl işlediğini Marka Kullanım İspatı Kılavuzu ve Yönetmelik hükümlerine dayanarak anlatıyoruz.
5 yıl kuralı ve "kullanım" sayılan hâller
- Temel kural: Tescilden itibaren 5 yıl içinde ciddi kullanım veya 5 yıl kesintisiz ara verilmemesi (SMK m.9/1).
- Farklı unsurlarla kullanım: Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması kullanım sayılır (SMK m.9/2-a).
- İhracat: Markanın yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlar üzerinde kullanılması kullanım sayılır (SMK m.9/2-b).
- İzinli kullanım: Marka sahibinin izniyle üçüncü kişilerin kullanımı, sahibinin kullanımı kabul edilir (SMK m.9/3). Kılavuza göre izin önceden verilmelidir; lisans sözleşmesi şart değildir.
Kılavuz, Türkiye'nin bir bölgesindeki kullanımın yeterli olabileceğini, serbest bölgelerdeki kullanımın da geçerli kabul edilmesi gerektiğini, buna karşılık yalnızca yurt dışı kullanım delillerinin yetmeyeceğini belirtir. Markanın yalnızca ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılması ise doğrudan markasal kullanım sayılmaz.
Yayıma itirazda kullanım ispatı ne zaman istenebilir?
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| İtiraz gerekçesi | Yalnızca SMK m.6/1 (karıştırılma ihtimali). 5/1-ç ve m.6'nın diğer fıkralarında, tanınmış marka gerekçelerinde istenemez | SMK m.19/2; Kullanım İspatı Kılavuzu |
| Dayanak markanın yaşı | İtiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye'de en az 5 yıldır tescilli | SMK m.19/2 |
| İncelenen dönem | Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 5 yıl | SMK m.19/2 |
| Başvurunun tarihi | 10.01.2017 öncesi başvurulara yapılan itirazlarda uygulanmaz | Kullanım İspatı Kılavuzu; SMK geçici m.1 |
| Kim ister | Başvuru sahibi; Kurum kendiliğinden istemez | SMK m.19/2 |
Talep ve süreç: adım adım
| Adım | Kim | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kullanım ispatı talebi (M116 Karşı Görüş Bildirme Formu) | Başvuru sahibi | Karşı görüş süresi (1 ay) içinde | Yön. m.28/4, m.29/1 |
| Kullanım delillerinin sunulması (M134 formu) | İtiraz sahibi | 1 ay | Yön. m.29/3 |
| Delillere görüş (Kurum gerekli görürse) | Başvuru sahibi | 1 ay | Yön. m.29/4 |
| Bu görüşe cevap | İtiraz sahibi | 1 ay | Yön. m.29/4 |
| Yabancı dildeki delillerin tercümesi (Kurum isterse) | İtiraz sahibi | 2 ay | Yön. m.30/4 |
| Düzensiz delillerin düzeltilmesi | İlgili taraf | 1 ay | Yön. m.30/5 |
- Talebin şekli: Açık, net ve koşulsuz olmalı; kullanım ispatı istenen markaların tescil numaraları açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde talep yapılmamış sayılır (Yön. m.29/1-2).
- Sonradan talep: Yayıma itiraz aşamasında yapılmayan talep, YİDD aşamasında ileri sürülemez (Kullanım İspatı Kılavuzu).
- Erken delil: İtiraz sahibi kullanım delillerini yayıma itiraz formuyla birlikte de sunabilir; yeterliyse ayrıca 1 ay verilmeden incelemeye geçilir (Yön. m.29/6).
- Geri çekme: Başvuru sahibi talebini geri çekebilir; talep yapılmamış sayılır (Yön. m.29/5).
Sonuç ne olur?
İtiraz sahibi süresinde delil sunmazsa veya deliller itirazla ilgili değilse, başka bir itiraz gerekçesi ya da başka bir dayanak marka da yoksa itiraz reddedilir (Yön. m.29/3). Kullanım yalnızca bazı mal ve hizmetler için ispatlanırsa itiraz sadece bunlar esas alınarak incelenir (SMK m.19/2).
Hangi deliller kabul edilir?
Deliller, tarafların başka bilgiye ihtiyaç duymadan değerlendirme yapabileceği şekilde açık, anlaşılır ve güvenilir olmalı; kullanımın niteliği, yeri, zamanı, kapsamı ve şekli hakkında yeterli bilgi içermelidir (Yön. m.30/1).
| Delil türü | Kılavuzdaki değerlendirme |
|---|---|
| Faturalar | Kullanımın en önemli delillerindendir; marka ve mal/hizmet işaretlenmelidir |
| Katalog, fiyat listesi, ürün kodları | Tek başına yetmez; faturaları açıklayan yardımcı delildir, tarihli olanlar ispatı güçlendirir |
| Ürün, ambalaj ve tabela görselleri | Tarih bilgisi içeren görseller kabul edilebilir; ambalaj değişimini gösteren görseller önemlidir |
| Reklam, tanıtım, promosyon, fuar | Markaya yapılan yatırımın göstergesi; ilgili faturalarla birlikte sunulması tavsiye edilir |
| Pazar ve kamuoyu araştırmaları | Dikkate alınacak deliller arasındadır |
| Ciro, satış, bayi ve dağıtım bilgileri | Firma geneline değil, markalı mal veya hizmete bağlanmalıdır |
| Kalite belgeleri ve ödüller | Destekleyici delil |
| İnternet satış sitesi görselleri | Marka ile mal/hizmet bağlantısı açıksa kabul edilir |
| Bağımsız kaynakların beyanları | Ayrıntılı ve somut beyanlar genel beyanlardan daha önemlidir |
- Her vakıanın hangi delille ispatlandığını gösteren ayrıntılı bir delil listesi hazırlayın (Yön. m.30/3).
- Belgelerde markanın kullanıldığı kısmı işaretleyin (Yön. m.30/2).
- Numune yerine renkleri de gösteren yeterli çözünürlükte fotoğraf sunun (Yön. m.30/3).
- Kılavuz, delillerin 100 sayfayı aşmamasını ve her belgenin üstünde ilgili markanın tescil numarasının yer almasını tavsiye eder.
- Süre bittikten sonra sunulan deliller, Kurumun istedikleri dışında dikkate alınmaz (Yön. m.30/4).
"Ciddi kullanım" ne demek?
Kılavuza göre marka haklarını korumak için yapılan sembolik kullanım yeterli değildir; kullanım piyasaya dönük gerçek bir ticari faaliyet olmalıdır. Sabit bir sayısal eşik yoktur, değerlendirme sektöre göre yapılır. Kılavuzun örnekleri bunu iyi gösterir: gofret üreten bir işletmenin 1000 adetlik satışı tek başına yetersiz bulunurken, sektörün niteliği gereği 2 yılda bir uçak satışı yeterli görülebilir. Kullanım ispatı Kurum tarafından kendiliğinden tespit edilmez; tanınmış bir marka da 6/1 itirazında delil sunmak zorundadır.
Haklı sebep
Kullanmamanın haklı sebebi, marka sahibinin iradesi dışındaki ciddi engellerdir. Kılavuz savaş, ekonomik kriz, doğal afet, ithalat kısıtlaması, ambargo veya gerekli iznin verilmemesi gibi örnekler verir. Mali durumun bozulması, moda değişimi veya lisans alanın markayı kullanmaması ise kural olarak haklı sebep sayılmaz.
Kullanım ispatının diğer kullanıldığı yerler
- Kurumda iptal talebi: Kullanmama nedeniyle iptal talebinde ispat yükü marka sahibindedir; Yön. m.30'daki delil kuralları niteliğine uygun olduğu ölçüde uygulanır (Yön. m.30/A/10-11). Bkz. marka iptali.
- Hükümsüzlük davası: 6/1'e dayalı hükümsüzlük davasında SMK m.19/2 def'i olarak ileri sürülebilir; 5 yıllık süre dava tarihine göre belirlenir (SMK m.25/7).
- Tecavüz davası: Aynı def'i tecavüz davalarında da ileri sürülebilir (SMK m.29/2).
Süre veya hak kaybı riski olan somut bir dosyada bir marka vekili ya da fikri mülkiyet alanında çalışan bir avukattan destek almanızı öneririz.
Sık Sorulan Sorular
Markamı tescil ettirdim ama henüz kullanmıyorum, ne kadar sürem var?
Tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde ciddi kullanıma başlamanız gerekir; aksi hâlde iptal talebine açık hâle gelir (SMK m.9/1, m.26/1-a).
Kullanım ispatı talebi için ücret var mı?
2026 Ücret Tebliğinin marka cetvelinde kullanım ispatı talebi için ayrı bir satır yer almıyor; talep karşı görüş formunda yapılır. Güncel durumu EPATS'te kontrol edin.
Logomu biraz değiştirerek kullandım, kullanım sayılır mı?
Ayırt edici karakter değişmediyse farklı unsurlarla kullanım kullanım sayılır (SMK m.9/2-a). Kılavuz, yazı stili, renk veya boyut değişikliklerinin kural olarak kabul edildiğini, markanın algısını değiştiren eklemelerin ise kabul edilmeyebileceğini belirtir.
Sadece yurt dışında satış yapıyorum, kullanım sayılır mı?
Yalnızca yurt dışındaki kullanım delilleri yetmez. Ancak markanın Türkiye'de mal veya ambalaja konularak ihraç edilmesi kullanım sayılır (SMK m.9/2-b).
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Yayıma itiraz · Marka iptali · Tanınmış marka · Marka devri ve lisans · Marka yenileme