Marka tescilinde ret nedenleri ikiye ayrılır: mutlak ret nedenleri (SMK m.5) Kurumun her başvuruda kendiliğinden incelediği engellerdir; nispi ret nedenleri (SMK m.6) ise yalnızca önceki hak sahibinin itirazı üzerine uygulanır. Ayırt edici olmayan, malı tanımlayan veya yanıltıcı bir işaret itiraz olmasa da reddedilir; başkasının markasıyla karıştırılma ihtimali gibi engeller ise ancak itiraz gelirse gündeme gelir.
Bu yazıda SMK m.5'in bentlerini ve m.6'nın fıkralarını sade bir dille, Marka İnceleme Kılavuzu içindeki genel örneklerle açıklıyoruz. Örnekler Kılavuzdan alınmıştır; kendi markanız hakkında kesin bir sonuç çıkarmak için kullanılmamalıdır, karar Kuruma aittir.
Mutlak ve nispi ret arasındaki fark
| Mutlak ret (SMK m.5) | Nispi ret (SMK m.6) | |
|---|---|---|
| Kim inceler | Kurum kendiliğinden (SMK m.16/1) | Yalnızca itiraz üzerine |
| Ne zaman | Başvurunun incelenmesi sırasında; ayrıca yayıma itiraz ve üçüncü kişi görüşüyle | Bültende yayımdan itibaren 2 ay içindeki itirazla (SMK m.18) |
| Kimin korunması | Kamu yararı, tüketici, önceki kayıtlar (ç bendi) | Önceki marka veya hak sahibi |
| Aşma yolları | Kullanımla ayırt edicilik (5/2, yalnız b, c, d), muvafakat (5/3, yalnız ç) | İtirazın geri çekilmesi, uzlaşma, kullanım ispatı (yalnız 6/1) |
Ret, başvurudaki mal ve hizmetlerin tamamı veya yalnızca bir kısmı için verilebilir (SMK m.16/1). Kısmi retten sonra kalan kısım Bültende yayımlanır.
Mutlak ret nedenleri (SMK m.5/1)
(a) Marka olamayacak işaretler
SMK m.4'e göre bir işaretin marka olabilmesi için mal veya hizmetleri ayırt edebilmesi ve korumanın konusunun açık ve kesin anlaşılacağı şekilde sicilde gösterilebilmesi gerekir. Bu şartları karşılamayan işaretler (a) bendiyle reddedilir. İnceleme Kılavuzu, "." veya "/" gibi işaretlerin hiçbir mal için soyut ayırt ediciliğe sahip olmadığını belirtir. Koku ve tat markaları için de Kılavuz, sicilde gösterimin şu an mümkün görülmediğini ifade eder.
(b) Ayırt edici niteliği olmayan işaretler
Değerlendirme, başvurudaki mal ve hizmetler ile makul düzeyde bilgili ve dikkatli ortalama tüketicinin algısı üzerinden yapılır. Kılavuzun genel örnekleri: tek başına bir il veya bilinen bir yer adı kural olarak bu bentle reddedilir; yalnızca ülke adından oluşan başvurular (Kılavuzdaki örnekler: TÜRKİYE, İTALYA, FRANSA, ÇİN) kural olarak ayırt edicilikten yoksun sayılır. Sloganlara aynı ölçüt uygulanır; ancak klişe tanıtım ifadelerinin ticari köken olarak algılanması zordur. Tek bir rengin ayırt edici sayılması da oldukça zordur.
(c) Tanımlayıcı işaretler
Cins, çeşit, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak, üretim zamanı gibi özellikleri münhasıran veya esas unsur olarak içeren işaretler reddedilir. Kılavuzdaki genel örnekler şöyledir:
- Tanımlayıcı bir ibareyle "en iyi", "best" gibi övgü sıfatlarının birlikte kullanılması: "Best Shoes", "En İyi Avukat" gibi örnekler ilgili mal ve hizmetler için tanımlayıcı sayılır.
- Yazım hatası farkı ilk bakışta anlaşılmıyorsa ibare doğru yazılmış gibi değerlendirilir; Kılavuz "Makine" yerine "Makina" yazımını örnek verir.
- Diyez (#) işareti veya ".com", "www" eklemek ayırt edicilik katmaz; geri kalan kelimenin tanımlayıcı olup olmadığına bakılır.
- İngilizce başta olmak üzere ticarette sık kullanılan dillerdeki tanımlayıcı anlamlar da dikkate alınır.
(ç) Önceki markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler
Aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için önceden tescil edilmiş ya da başvurusu yapılmış bir markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler reddedilir. Bu şartlar varsa Kurum ayrıca karıştırılma ihtimali aramaz. Bu bent, önceki marka sahibinin noter onaylı muvafakatnamesiyle aşılabilen tek mutlak ret nedenidir (SMK m.5/3; bkz. muvafakatname). Başvurudan önce benzer marka sorgulaması yapmak bu riski görmenizi sağlar.
(d) Ticarette herkesçe kullanılan işaretler
Ticaret alanında herkesin kullandığı veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret grubunu ayırt etmeye yarayan işaretleri münhasıran veya esas unsur olarak içeren işaretler reddedilir. Kılavuza göre burada ölçüt, ilgili sektördeki fiilî yaygın kullanımdır; (c) bendindeki gibi gelecekte kullanılma ihtimali araştırılmaz.
(e) Malın doğasından gelen, teknik veya asli değer veren şekiller
Malın doğası gereği ortaya çıkan, teknik bir sonuç için zorunlu olan veya mala asli değerini veren şekil ya da özelliği münhasıran içeren işaretler reddedilir. Kılavuzun örneği yalındır: muz şekli, muzlar için tescil edilebilir bir şekil değildir. Bu engel kullanımla aşılamaz.
(f) Halkı yanıltan işaretler
Malın niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltacak işaretler reddedilir. Kılavuzdaki örnekte "chicken" (tavuk) ibaresi içeren bir başvuru, listedeki etli, domuz etli ve balıklı sandviçler için yanıltıcı bulunmuş; tavuklu sandviçleri de kapsayan genel "sandviçler" ifadesi için ise bu bentle ret verilmemiştir. Başvuru sahibinin kastına bakılmaz; işaret ile malın özelliği arasında açık bir çelişki aranır.
(g) ve (ğ) Devlet işaretleri ve halka mal olmuş işaretler
(g) bendi, Paris Sözleşmesinin 6ter maddesi kapsamındaki devlet armaları, bayraklar, resmî kontrol ve garanti işaretleri ile uluslararası hükümetlerarası örgüt amblemlerini kapsar. Kılavuza göre ülke adları bu bendin kapsamında değildir. (ğ) bendi ise kamuyu ilgilendiren, tarihî ve kültürel değer olarak halka mal olmuş işaretler ile izin verilmemiş arma, nişan ve adlandırmalar içindir. Kılavuz bu bende örnek olarak bir kamu kurumuna ait "POLİS amblemi" nedeniyle verilen reddi gösterir.
(h) Dinî değerler, (ı) kamu düzeni ve genel ahlak
Dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler ile kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler reddedilir. Kamu düzeni değerlendirmesinde başvuru sahibinin niyetine değil, işaretin bütün olarak verdiği mesaja bakılır; Kılavuz bir ifadenin anlamının zamanla değişebileceğini de not eder.
(i) Tescilli coğrafi işaretler
Tescilli bir coğrafi işaretten oluşan veya onu içeren işaretler reddedilir. Kılavuzdaki örnekte, tescilli "Malatya Kayısısı" coğrafi işaretinden ibaret bir başvuru tüm mal ve hizmetler için reddedilir; ayırt edici başka unsurlar eklenmişse liste coğrafi işarete uygun şekilde sınırlandırılabilir. Coğrafi işaretler için coğrafi işaret rehberimize bakabilirsiniz.
İki önemli istisna: kullanım ve muvafakat
- Kullanımla kazanılan ayırt edicilik (SMK m.5/2): Başvuru tarihinden önce kullanılmış ve bu kullanımla ilgili mal/hizmetler için ayırt edici nitelik kazanmış bir marka, (b), (c) ve (d) bentlerine göre reddedilemez. Diğer bentler için bu istisna yoktur.
- Muvafakat (SMK m.5/3): Önceki marka sahibinin açık muvafakatini gösteren noter onaylı belge yalnızca (ç) bendine dayalı reddi önler; m.6 itirazlarına etkisi yoktur.
Nispi ret nedenleri (SMK m.6)
Bu nedenler yalnızca itiraz üzerine uygulanır. İtiraz, başvurunun Bültende yayımından itibaren 2 ay içinde yapılır (SMK m.18/1).
| Fıkra | Engel | Kim itiraz eder |
|---|---|---|
| 6/1 | Önceki markayla aynılık/benzerlik ve mal-hizmet aynılığı/benzerliği nedeniyle, ilişkilendirme dâhil karıştırılma ihtimali | Önceki marka sahibi |
| 6/2 | Ticari vekil veya temsilcinin izinsiz ve haklı sebepsiz kendi adına başvurusu | Marka sahibi |
| 6/3 | Başvurudan önce hak kazanılmış tescilsiz marka veya ticarette kullanılan işaret | İşaret sahibi |
| 6/4 | Paris Sözleşmesi 6bis anlamında tanınmış markayla aynı/benzer, aynı/benzer mal-hizmet | Tanınmış marka sahibi |
| 6/5 | Türkiye'de tanınmışlık düzeyine ulaşmış markadan haksız yarar, itibara zarar veya ayırt edici karakterin zedelenmesi; mal-hizmet farklı olsa da | Önceki tarihli marka sahibi |
| 6/6 | Başkasına ait kişi ismi, ticaret unvanı, fotoğraf, telif veya başka fikri mülkiyet hakkı | Hak sahibi |
| 6/7 | Yenilenmeyen ortak veya garanti markasının sona ermesinden itibaren 3 yıl içinde yapılan aynı/benzer başvuru | Önceki hak sahibi |
| 6/8 | Yenilenmeyen markanın sona ermesinden itibaren 2 yıl içinde yapılan aynı/benzer başvuru; bu 2 yılda markanın kullanılmış olması şartıyla | Önceki marka sahibi |
| 6/9 | Kötüniyetle yapılan başvuru | İtiraz eden (SMK m.18/1: ilgili kişiler) |
Karıştırılma ihtimali (6/1) değerlendirmesinde mal ve hizmet benzerliği, tüketicinin dikkat düzeyi, önceki markanın ayırt edici gücü ve işaretlerin görsel, işitsel ve kavramsal benzerliği birlikte ele alınır. Bu ölçütleri benzer marka sorgulama yazımızda özetledik. Tanınmış marka fıkraları için tanınmış marka nedir yazısına bakın. Kötüniyet (6/9) için incelediğimiz resmî kılavuzlarda ayrıntılı ölçüt bulunmadığını da belirtelim.
5/1-ç ile 6/1 arasındaki fark
| SMK m.5/1-ç | SMK m.6/1 | |
|---|---|---|
| İnceleme | Kendiliğinden veya itirazla | Yalnızca itirazla |
| İşaret | Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer | Aynı veya benzer |
| Mal/hizmet | Aynı veya aynı tür | Aynı veya benzer |
| Karıştırılma ihtimali | Ayrıca aranmaz | Aranır |
| Kullanım ispatı talebi | Yapılamaz | Şartları varsa yapılabilir (SMK m.19/2) |
Ret kararı gelirse ne olur?
Kurumun ret veya kısmi ret kararına karşı, kararın bildiriminden itibaren 2 ay içinde yazılı ve gerekçeli itiraz edebilirsiniz (SMK m.20/2). İtirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Dairesi bünyesindeki Kurul inceler (SMK m.21). Süreç, ücret ve seçenekler karara itiraz rehberimizde anlatılıyor. Süre veya hak kaybı riski olan somut bir dosyada bir marka vekili ya da fikri mülkiyet alanında çalışan bir avukattan destek almanızı öneririz.
Sık Sorulan Sorular
Kurum benzer markayı neden kendiliğinden reddetti?
Önceki marka aynı veya aynı tür mallar için kayıtlıysa ve işaretler aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerse SMK m.5/1-ç bir mutlak ret nedenidir; Kurum bunu itiraz beklemeden uygular.
Daha önce benzer kelimeler tescil edilmiş, benim başvurum neden reddedildi?
İnceleme Kılavuzu, benzer işaretlerin önceden tescil edilmiş olmasının yeni başvurunun da tescilini gerektirmediğini, her başvurunun güncel koşullara göre değerlendirildiğini açıkça belirtir.
Üçüncü kişiler mutlak ret nedeni bildirebilir mi?
Evet. Yayımdan tescile kadar herkes, (ç) bendi dışındaki mutlak ret nedenleri için yazılı ve gerekçeli görüş sunabilir; ancak işlemlere taraf olamaz (SMK m.17).
Tanımlayıcı bir kelimeyi uzun süredir kullanıyorum, yine de reddedilir mi?
Başvurudan önceki kullanımla ayırt edicilik kazanıldığı ispatlanırsa (b), (c) ve (d) bentlerine göre ret verilemez (SMK m.5/2). Bunun için yaygın ve yoğun kullanımı gösteren deliller gerekir.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Benzer marka sorgulama · Yayıma itiraz · Ret kararına itiraz · Muvafakatname · Sık yapılan hatalar · Marka tescili nasıl yapılır