Kısa cevap: Türkiye’de bir bilgisayar programı “olarak”, yani programın kendisi, kaynak kodu veya nesne kodu patentle korunmaz; SMK m.82/2-c bilgisayar programlarını buluş sayılmayan konular arasında sayar. Ancak aynı fıkra, dışlamanın yalnızca bu konuların “kendisi” için geçerli olduğunu söyler. Teknik bir problemi çözen bir yöntemi gerçekleştiren program veya bu programı içeren cihaz, Patent Başvuru Kılavuzu 2026’ya göre patentle korunabilir. Kısacası soru “yazılım mı?” değil, “teknik bir problemi teknik bir yolla çözüyor mu?” sorusudur.
Bu yazı yazılım geliştiriciler, SaaS girişimleri ve ürününde gömülü yazılım bulunan şirketler için hazırlandı. Kanunun dışlama kuralını, Kurumun kılavuzundaki örnekleri, TÜRKPATENT eğitim sunumunda anlatılan “teknik karakter” yaklaşımını, araştırma aşamasında yazılım başvurularına ne olduğunu ve patent uygun değilse başvurulabilecek diğer koruma yollarını anlatıyoruz. Patentin genel tanımı ve başvuru adımları için patent nedir, nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.
SMK m.82/2 ne diyor: “buluş sayılmayanlar” ve “kendisi” kaydı
SMK m.82/1’e göre teknolojinin her alanındaki buluşlara, yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir. Hemen ardından m.82/2, aşağıdakileri “buluş niteliğinde sayılmaz” diye sayar:
- Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler (m.82/2-a)
- Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler (m.82/2-b)
- Bilgisayar programları (m.82/2-c)
- Estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri (m.82/2-ç)
- Bilginin sunumu (m.82/2-d)
Kritik cümle fıkranın girişindedir: başvuru bu konularla ilgili olduğunda, “sadece bu konu veya faaliyetlerin kendisi” patentlenebilirliğin dışında kalır. Yani bir başvurunun içinde yazılım bulunması onu otomatik olarak kapsam dışına itmez. Kapsam dışı olan, teknik bir katkısı olmayan program, iş yöntemi veya algoritmanın kendisidir. Konu buluş sayıldıktan sonra yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ayrıca değerlendirilir (SMK m.83).
Patent Başvuru Kılavuzu 2026 hangi yazılımları kapsam dışı sayıyor?
Kurumun 2026 kılavuzu, “Buluş Niteliğinde Sayılmadığı için Patent Verilemeyecek Konular” başlığında bilgisayar programları için şu ayrımı yapar: zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemleri gerçekleştiren bilgisayar programları ile kaynak ve nesne kodları teknik karakter olarak kabul edilmediğinden buluş sayılmaz. Buna karşılık teknik bir problemi çözen yöntemi gerçekleştiren bilgisayar programı veya bilgisayar programını içeren cihaz patentle korunabilir.
| Örnek (Patent Başvuru Kılavuzu 2026) | Kılavuzdaki değerlendirme |
|---|---|
| Muhasebe programı | Buluş sayılmaz |
| Açık artırma yöntemini gerçekleştiren program | Buluş sayılmaz |
| Kaynak kodu ve nesne kodu | Teknik karakter kabul edilmez |
| İki mobil cihaz arasında daha hızlı veri iletişimi sağlayan yöntemi gerçekleştiren program | Patentle korunabilir |
| İşletim sisteminde kaynak dağılımını gerçekleştiren program | Patentle korunabilir |
| Veri şifrelemesini sağlayan program | Patentle korunabilir |
Kılavuz matematiksel yöntemler için de benzer bir örnek verir: bölme işlemi için bir kısa yol metodu buluş değildir, ancak bu metoda göre çalışan bir hesap makinesi buluş olabilir. İş yöntemi tarafında da dil öğrenme yöntemi veya bir işletmeyi organize etme planı buluş değildir, ama bu planı uygulamak için yeni bir cihaz buluş olabilir.
Teknik karakter ve teknik etki: Kurumun eğitim sunumunda neler var?
İncelediğimiz kaynaklarda patent için yayımlanmış ayrı bir “inceleme kılavuzu” bulunmuyor. Kurumun yaklaşımını en ayrıntılı anlatan belge, TÜRKPATENT Sınai Mülkiyet Danışma Birimi eğitim dokümanları arasında yer alan 18.12.2023 tarihli “Yapay Zeka ve Metaverse Buluşlarının Patentlenebilirliği” sunumudur. Bu bir mevzuat metni değil, Kurum uzmanının hazırladığı eğitim sunumudur; yaklaşımı anlamak için faydalıdır, ama kesin bir kural gibi okunmamalıdır. Sunumda bilgisayar tabanlı buluşlar için şunlar anlatılır:
- Bir buluşun patentle korunabilmesi için teknik karakter içermesi gerekir. “Teknik” kelimesi Kanunda ve Yönetmelikte tanımlanmamıştır; SMK m.82/2 teknik sayılmayan konuları sayarak sınır çizer.
- Teknik karakterin işaretleri: teknolojinin bir alanına dahil olmak, teknik bir problemi çözmek, istemlerde en az bir teknik unsur bulunması.
- Program bir bilgisayarda çalıştığında işlemci ve bellekte fiziksel değişiklik doğurur; ancak bu her program için geçerli olduğundan, patent için bu sıradan etkinin ötesinde bir “ileri teknik etki” aranır.
- Teknik etki örnekleri olarak ABS kontrolü, röntgen gibi cihazların kontrolü, programlanabilir çamaşır veya bulaşık makinesi, işletim sisteminde kaynak dağılımı ve veri şifreleme; teknik olmayan örnekler olarak açık artırma düzenleri, maaş hesaplama, satış ve rezervasyon işleri sayılır.
Karışık istemler nasıl değerlendiriliyor?
Sunuma göre istemde hem teknik hem teknik olmayan unsurlar varsa önce teknik unsurlar belirlenir ve buluş basamağı değerlendirmesinde bunlar dikkate alınır. Teknik olmayan kısım (örneğin bir iş kuralı) teknik unsurlarla etkileşmiyor veya teknik çözüme katkı sağlamıyorsa buluş basamağında hesaba katılmaz. Bilgisayar, cep telefonu, ağ, veritabanı, sunucu, işlemci, bellek gibi bilinen unsurlar sadece teknik olmayan bir işi yürütmek için kullanılıyorsa, tekniğin bilinen durumundan genel bir doküman bulmak yeterli görülür. İsteme “cihaz”, “modül”, “birim” gibi kelimeler eklemek, bunlar yalnızca bir iş yöntemini uyguluyorsa, isteme teknik karakter kazandırmaz.
Araştırma aşamasında yazılım başvurusuna ne olur?
Patent başvurusunda araştırma talebi başvuruyla birlikte veya bildirim beklenmeden başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde yapılır (SMK m.96/1). Kurum, başvuru konusunun SMK m.82/2-3 kapsamına girdiği sonucuna varırsa araştırma raporu düzenlemez ve başvuru sahibinden bildirim tarihinden itibaren 3 ay içinde itiraz veya değişiklik sunmasını ister. İtiraz yapılmazsa ya da itiraz veya değişiklik kabul edilmezse başvuru reddedilir (SMK m.96/3; Yön. m.99/1). İstemlerin bir kısmı kapsam dışı değilse rapor o istemler için düzenlenir (Yön. m.99/2).
Eğitim sunumu, istemde yalnızca teknik olmayan unsurlar bulunduğu halde tarifnamede teknik unsurlar varsa, Kurumun tarifnamedeki teknik özelliklerin istemlere alınmasını tavsiye edebileceğini anlatır. Bu yüzden teknik ayrıntıların başvuru anında tarifnamede bulunması önemlidir: değişiklikler başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşamaz ve yalnız tarifname verilip istemler sonradan verilirse, tarifnamede olmayan teknik özellik sonradan eklenemez (Yön. m.72/4, m.76/8). Araştırma ve inceleme sürecinin ayrıntısı için patent araştırma ve inceleme raporu yazısına bakın.
Faydalı model yazılım için uygun mu?
Faydalı modelde SMK m.82/2 ve m.82/3’teki dışlamalar aynen geçerlidir; ayrıca usuller ve usullerle elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar faydalı model ile korunmaz (SMK m.142/3-ç). Bu nedenle “yöntem” olarak tanımlanan bir yazılım buluşu faydalı modele uygun değildir. Yazılım içeren bir cihaz bu istisnaya girmez, ancak yine de buluş sayılması, yeni olması ve sanayiye uygulanabilir olması gerekir. Faydalı modelin genel farkları için faydalı model nedir yazısına bakabilirsiniz.
Patent uygun değilse: diğer koruma yolları
- Telif hakkı (FSEK): 5846 sayılı Kanun m.2/1, her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını ve program sonucu doğurması koşuluyla hazırlık tasarımlarını ilim ve edebiyat eseri sayar. Bu koruma TÜRKPATENT tesciline bağlı değildir; ayrıntı için telif hakkı nedir ve telif ihlalinde tazminat yazılarına bakın.
- Marka: Yazılımın adı ve logosu marka ile korunur; bu, işlevi değil ticari kimliği korur. Bkz. marka tescili nasıl yapılır ve marka ve patent farkı.
- Tasarım: SMK m.55/2, tasarım hukukundaki “ürün” tanımından bilgisayar programlarını açıkça hariç tutar. Program, tasarım tescilinin konusu değildir.
Genel bir ayrım olarak telif, programı bir eser olarak korur; patent ise kanuni şartları taşıyorsa programın gerçekleştirdiği teknik çözümü korur. İkisi birbirinin yerine geçmez, aynı ürün için birlikte düşünülebilir.
Başvurudan önce kontrol listesi
- Ön araştırma yapın. Kılavuz, TÜRKPATENT patent araştırma ekranı ile Espacenet ve PATENTSCOPE gibi ücretsiz veritabanlarını önerir.
- Buluşu yayımlamadan, demo veya açık kaynak olarak paylaşmadan önce başvurun; 12 aylık etkisiz açıklama kuralının sınırları için buluşu yayınladım, patent alabilir miyim yazısına bakın.
- Teknik problemi, çözümü ve elde edilen teknik etkiyi tarifnamede örneklerle anlatın; istem yazımı için patent istemleri ve tarifname rehberini kullanın.
- Ücreti planlayın: patent başvuru ücreti 01.01.01 kodu ile 81,42 TL (site toplamı 620,00 TL), araştırma raporu 01.01.49 ile 4.316,67 TL (site toplamı 5.180,00 TL); gerçek kişiler aynı yıl e-Devlet üzerinden 10 adede kadar talepte indirimli 01.01.48 satırından 2.108,33 TL öder (site toplamı 2.530,00 TL; Tebliğ m.3/5). KOBİ ilk başvuru indirimi için TÜRKPATENT ücret indirimleri, ayrıntılı hesap için patent ücreti 2026 yazısına bakın.
Ücretler 2026 Ücret Tebliği tutarlarıdır; Tebliğ tutarlarına KDV ve harç dahil değildir (Tebliğ m.1/1). “Site toplamı” diye belirttiğimiz rakamlar, Kurumun ücret sayfasında KDV ve harç eklenmiş ödenecek toplamdır. Tutarlar yalnızca 2026 yılı için geçerlidir; ödeme yapmadan önce EPATS’ta oluşan tahakkuku kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Mobil uygulamamı patentleyebilir miyim?
Uygulamanın kendisi, kodu veya yalnızca bir iş modelini yürüten akışı SMK m.82/2 kapsamında buluş sayılmaz. Uygulama, cihazla birlikte teknik bir problemi çözüyorsa (örneğin veri iletişimini hızlandırıyor veya cihaz kaynaklarını yönetiyorsa) bu teknik çözüm için başvuru yapılabilir. Eğitim sunumunda “mobil uygulama + iş metodu” istemi yalnız belli koşullarda, “mobil uygulama + cep telefonu + iş metodu” istemi ise teknik karakterli sayılır; ancak teknik karakter, buluş basamağının da bulunduğu anlamına gelmez.
Algoritma patentlenir mi?
Matematiksel yöntemler buluş sayılmaz (SMK m.82/2-a). Algoritmanın belirli bir teknik uygulamada kullanılması, örneğin bir cihazı kontrol etmesi, durumu değiştirebilir. Kılavuzdaki “bölme işlemi için kısa yol metodu buluş değildir, bu metoda göre çalışan hesap makinesi buluş olabilir” örneği bu farkı gösterir.
Kaynak kodumu TÜRKPATENT’e tescil ettirebilir miyim?
Hayır. Kaynak kodu patent konusu değildir ve incelediğimiz metinlerde Kurumun eser tescili yetkisi yoktur. Bilgisayar programı FSEK kapsamında eser olarak korunur.
Patent başvurusu yaparsam kodumu açıklamam gerekir mi?
SMK m.92/1, buluşun teknik alandaki uzmanın uygulayabileceği açıklıkta tarif edilmesini ister. Bu, kaynak kodunun tamamını vermek anlamına gelmez; ama teknik çözümün uzman tarafından uygulanabilecek kadar anlatılması gerekir. Yetersiz açıklama, verilme kararına itiraz ve hükümsüzlük nedenidir (SMK m.99/1-b, m.138/1-b).
Yurt dışında da koruma istersem ne olur?
Bu yazı yalnız Türkiye’deki kuralları anlatır. Yazılım buluşlarına yaklaşım ülkeden ülkeye değişebilir. Uluslararası yollar için PCT ve Avrupa patenti ile rüçhan hakkı yazılarına bakın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Patent nedir · Yapay zekâ buluşu için patent · Patent istemleri nasıl yazılır · Telif hakkı nedir