Entegre Devre Topoğrafyası Nedir, Nasıl Tescil Edilir?

Entegre devre ve topoğrafya nedir?

Koruma, topoğrafyanın dayandığı içeriğe, işlem sürecine, sisteme, tekniğe veya topoğrafyanın kendisi dışında topoğrafyada sabitlenmiş bilgiye uygulanmaz (5147 m.4/1). Başka bir deyişle korunan şey devrenin yerleşim düzenidir; devrenin çalışma fikri ya da üretim tekniği bu yolla korunmaz. Korumadan yararlanmak, topoğrafyayı içeren devrenin bir üründe kullanılıp kullanılmamasına bağlı değildir (5147 m.4/2). 5147 koruması, diğer kanunlardaki korumalardan yararlanmaya da engel değildir (5147 m.1).

Koruma şartı: orijinallik

Topoğrafya, tasarlayıcısının kendi fikrî çabasının sonucuysa ve tasarlandığı sırada entegre devre üreticileri ile topoğrafya tasarlayıcıları arasında bilinmiyorsa orijinal sayılır. Bilinen eleman ve ara bağlantılardan oluşan bir topoğrafya, bütün olarak ele alındığında bir araya getirilmiş şekli bakımından orijinalse yine korunur (5147 m.5).

Kimler başvurabilir, hak kime aittir?

• Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları; Türkiye'de ikametgâhı olan ve sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler; uluslararası anlaşmalar kapsamında başvuru hakkı olanlar (5147 m.3/1).
• Türk vatandaşlarına koruma tanıyan devletlerin uyrukları, karşılıklılık ilkesiyle. Diğer ülkenin Türk vatandaşlarının topoğrafyalarını tescil etmesi veya edeceğini yazılı bildirmesi karşılıklılık sayılır (5147 m.3/2; Yön. m.6).
• Hak tasarlayıcıya veya halefine aittir; birden çok tasarlayıcı varsa aksine sözleşme yoksa müştereken kullanılır (5147 m.7).
• Memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken tasarladıkları topoğrafyada hak, aksine sözleşme yoksa işverenindir; işyeri bilgi ve araçlarıyla görev dışında yapılanlarda da işverenindir, ancak çalışana bedel ödenir (5147 m.8).
• Üniversite öğretim elemanlarının tasarladıklarında hak öğretim elemanınındır; kurum özel harcama yaptıysa yazılı bildirimden itibaren 3 ay içinde kazançtan pay isteyebilir (5147 m.9).
• Hizmet sözleşmesi dışındaki iş görme sözleşmelerinde, aksine anlaşma yoksa hak işi verenindir (5147 m.10).

Koruma ne zaman başlar, ne kadar sürer?

Koruma süresi başlangıçtan itibaren 10 yıldır ve onuncu takvim yılının bitiminde sona erer (5147 m.6/2). 5147'de yenileme hükmü yoktur. Süre dolunca veya hak sahibi vazgeçince hakkın konusu kamu malı sayılır ve bu durum Bültende ilan edilir (5147 m.21).

Hak sahibi neleri engelleyebilir?

Hak sahibi, izni dışında yapılan şu fiilleri önleme konusunda inhisari yetkiye sahiptir (5147 m.11):

• Orijinal olmayan parçaların çoğaltılması hariç, korunan topoğrafyanın bütününün veya bir kısmının bir entegre devre içine alınması ya da başka şekilde çoğaltılması.
• Korunan topoğrafyanın, onu içeren entegre devrenin veya yasal olmayan biçimde çoğaltılmış topoğrafyayı içeren ürünün ithali, satışı veya ticari amaçlı dağıtımı.

Şunlar ise hakkın kapsamı dışındadır (5147 m.12): ticari olmayan kişisel amaçlı çoğaltma ile değerlendirme, analiz, araştırma veya eğitim amaçlı çoğaltma; bu analiz sonucunda ortaya çıkan orijinal topoğrafyanın kullanılması; hak sahibi veya onayıyla piyasaya sürülmüş ürünlerin sonraki ithali, satışı ve dağıtımı; yasa dışı çoğaltıldığını bilmeden edinilen ürünlerde, öğrenildikten sonra yalnız eldeki veya sipariş edilmiş mallar için makul bedel ödenerek yapılan işlemler; üçüncü kişinin bağımsız olarak tasarladığı orijinal ve birebir aynı topoğrafya.

Başvuru: nereye, hangi belgelerle?

Başvuru Kuruma, yazılı olarak ve her topoğrafya için ayrı yapılır (5147 m.13; Yön. m.9). Yönetmelikte geçen dilekçe ve formlar, Kurumun elektronik ortamda kullanıma sunduğu işlem formlarıdır (Yön. m.20/A). Başvuru tarihi, evrakın Kurum tarafından alındığı gün, saat ve dakikadır (Yön. m.7).

• Temsil: Başvuran gerçek ve tüzel kişiler ile sicile kayıtlı patent vekilleri işlem yapabilir. Yurt dışında ikametgâhı olanlar ancak patent vekiliyle temsil edilir (5147 m.23). Yetkisiz kişilerce yapılan taleplerde vekil atamak için 2 ay verilir (Yön. m.8/f).
• Eksiklik: Kurum eksiklikleri gidermek için tebliğden itibaren 2 ay verir. Dilekçe, kimlik bilgileri ve kopya veya çizimler başvuru anında verilmişse tarih Kuruma verildiği tarihte kesinleşir; bunlardan biri eksikse eksiklik giderildiği tarihte kesinleşir. Süresinde giderilmeyen başvuru yapılmamış sayılır (5147 m.15; Yön. m.10).
• Tescil: Şekli şartları tamam olan başvuru sicile kaydedilir, Bültende yayımlanır ve tescil belgesi gönderilir (Yön. m.11). Sicil alenidir (5147 m.16).
• Genel süre: Kanunda veya Yönetmelikte süre belirlenmemişse Kurum bildiriminden itibaren 2 ay uygulanır (Yön. m.20/A).

2026 ücretleri

İtiraz, dava ve hükümsüzlük

• Karara itiraz: Başvuru sahibi Kurum kararlarına tebliğden itibaren 2 ay içinde gerekçeli dilekçe ve itiraz ücreti bilgisiyle itiraz eder; bunlar verilmezse itiraz yapılmamış sayılır. Destekleyici belgeler de aynı süre içinde verilmelidir. İtirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu inceler (5147 m.30/1; Yön. m.12).
• Kurul kararına dava: Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde (5147 m.30/2). Bu süre SMK kapsamındaki haklardaki 2 aylık dava süresinden farklıdır; karıştırmayın.
• Üçüncü kişi itirazı yok: 5147'de tasarım veya markadaki gibi bir yayıma itiraz usulü bulunmaz. Üçüncü kişiler tescilin hükümsüzlüğünü mahkemeden ister.
• Hükümsüzlük hâlleri: m.4-5 şartlarının bulunmaması, hak sahipliğinin başkasına ait olması, ticari kullanımdan sonra 2 yıllık sürede başvurulmamış olması. Tüketici dernekleri, 5590 ve 507 sayılı Kanunlara tabi kuruluşlar ve menfaati olan diğer kişiler isteyebilir; kısmi hükümsüzlük mümkündür ve karar geçmişe etkilidir (5147 m.19-20).
• Devir talebi: Başvurunun temel unsuru bir üçüncü kişinin topoğrafyasından izinsiz alınmışsa o kişi devri mahkemeden isteyebilir; tescil yayımlandıysa bu hak yayımdan itibaren 3 yıl içinde kullanılır (5147 m.25).
• Tecavüz davası: Bültende yayımlanmış başvuru veya tescile tecavüzde dava açılabilir; tecavüz eden başvurudan haberdar edildiyse yayım aranmaz (5147 m.24).

5147'nin ceza maddeleri (m.39 ve m.40) yürürlükten kaldırılmıştır; yerel kaynaklarda bu Kanunda yürürlükte bir ceza hükmü görünmüyor. Başvuru ve tescil devredilebilir, miras yoluyla geçer, rehin ve hacze konu olabilir; lisans sicile kaydedilmedikçe üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (5147 m.17-18).

Sık Sorulan Sorular

Entegre devre topoğrafyası patentle mi korunur?

Hayır, ayrı bir rejimdir: 5147 sayılı Kanunla, tescil belgesi verilerek korunur (5147 m.4). Devrenin dayandığı teknik veya işlem süreci bu korumanın dışındadır (5147 m.4/1); bunlar için patent veya faydalı model şartları ayrıca değerlendirilir.

Koruma süresi uzatılabilir mi?

5147'de yenileme hükmü yoktur. Koruma başlangıç tarihinden itibaren 10 yıl sürer ve onuncu takvim yılının sonunda biter (5147 m.6/2).

Kurum topoğrafyamın orijinal olup olmadığını inceler mi?

Hayır. Kurum yalnız şekli şartları inceler; orijinallik incelenmeden sicile kayıt yapılır (5147 m.16). Orijinallik itirazı mahkemede hükümsüzlük davasıyla ileri sürülür.

Ürünü yurt dışında piyasaya sürdüm, hâlâ başvurabilir miyim?

İlk ticari piyasaya sürüm yurt içinde veya yurt dışında olabilir; başvurunun bu tarihten itibaren 2 yıl içinde yapılması gerekir. Aksi hâlde tescil hükümsüzlük tehlikesiyle karşılaşır (5147 m.6/1, 19/1-c).

Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.

İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Patent nedir, nasıl alınır · Faydalı model nedir · Yazılım patenti alınabilir mi? · Patent ve marka vekili nasıl olunur · Bitki ıslahçı hakkı