Garanti markası, marka sahibinin kontrolü altında birçok işletme tarafından, o işletmelerin mal veya hizmetlerinin ortak özelliklerini, üretim usullerini, coğrafi menşelerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan işarettir (SMK m.31/1). Ortak marka ise üretim, ticaret veya hizmet işletmelerinden oluşan bir grubun kullandığı ve gruptaki işletmelerin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden işarettir (SMK m.31/3-4). İkisinin de tescili için başvuruyla birlikte bir teknik şartname sunmak zorunludur (SMK m.32/1).
Bu yazıda iki marka türünün farkını, garanti markasını kimlerin kullanıp kimlerin kullanamayacağını, teknik şartnamenin içeriğini, başvuru ve tescil sonrası özel kuralları anlatıyoruz. Coğrafi işaretle karıştırılmaması gereken noktaları da ayrıca belirtiyoruz.
Garanti markası ile ortak marka farkı
| Konu | Garanti markası | Ortak marka |
|---|---|---|
| İşlevi | Ortak özellik, üretim usulü, coğrafi menşe ve kaliteyi garanti etmek | Grubun mal ve hizmetlerini diğer işletmelerden ayırt etmek |
| Kim kullanır | Marka sahibinin kontrolü altında birçok işletme | Gruba dahil, kullanmaya yetkili işletmeler |
| Sahibinin kendi kullanımı | Yasak: sahibi ve ona iktisaden bağlı işletme kullanamaz | Yasak öngörülmemiş |
| Tescil ve vazgeçme | Genel kurallar | Gruptaki işletmelerin tümü birlikte hareket eder |
| Tecavüz davası | Genel kurallar | Yetkili grup işletmesi tek başına açabilir |
| Dayanak | SMK m.31/1-2, m.32/2 | SMK m.31/3-4, m.32/3-4 |
Garanti markasını kimler kullanabilir?
Garanti markası, sahibinin kontrolü altında birçok işletme tarafından kullanılır. Kimin hangi şartla kullanma hakkı kazanacağı teknik şartnamede yazılır (Yön. m.8/8). Kanun önemli bir yasak koyar: Garanti markasının, marka sahibinin veya marka sahibine iktisaden bağlı işletmenin mal veya hizmetlerinde kullanılması yasaktır (SMK m.31/2). Bu yasak, garanti veren ile garanti edilen arasında bağımsızlık sağlamayı amaçlar: Sertifika veren kuruluş kendi ürününe kendi garantisini koyamaz.
Ortak markayı kimler kullanabilir?
Ortak marka, teknik şartnamede yazılı yetkili işletmeler ve bu işletmelerin oluşturduğu topluluğa üyelik şartlarını sağlayanlar tarafından kullanılır (SMK m.32/3). Ortak markanın tescili ve ondan vazgeçilmesi için gruba dahil işletmelerin tümü birlikte hareket eder; buna karşılık kullanmaya yetkili işletmeler tecavüz durumunda tek başına dava açabilir (SMK m.32/3-4).
Teknik şartname neleri içermeli?
SMK m.32/2-3 şartnamenin asgari içeriğini belirler, Yön. m.8/8-9 bunu ayrıntılandırır:
| Garanti markası şartnamesi (Yön. m.8/8) | Ortak marka şartnamesi (Yön. m.8/9) |
|---|---|
| Başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri | Başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri |
| Tek bir yazışma adresi | Tek bir yazışma adresi |
| Marka örneği | Marka örneği |
| Garanti edilen ortak özellikler | Markanın hangi mal veya hizmette nasıl kullanılacağı |
| Hangi mal veya hizmette nasıl kullanılacağı ve kullanım usulleri | Kullanım şartları |
| Kullanmaya yetkili kişiler ve hakkın nasıl elde edileceği | Yetkili işletmeler ve topluluğa üyelik şartları |
| Hak verildikten sonra denetimlerin nasıl ve hangi sıklıkta yapılacağı | Denetimlerin nasıl ve hangi sıklıkta yapılacağı |
| Şartnameye aykırı kullanımda yaptırımlar | Varsa şartnameye aykırı kullanımda yaptırımlar |
Başvuru: şartname eksikse ne olur?
Teknik şartname, başvurunun kanuni unsurlarındandır (SMK m.11/1-d). Ancak başvuru tarihinin kesinleşmesini etkileyen unsurlardan değildir (SMK m.15/2). Süreler şöyle işler:
| Durum | Süre ve sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Şartname hiç sunulmamış | 2 ay eksiklik süresi; başvuru tarihi etkilenmez; giderilmezse işlemden kaldırılır | Yön. m.8/5 |
| Şartname içerik bakımından eksik veya kamu düzeni ya da genel ahlaka aykırı | 6 ay düzeltme süresi; düzeltilmezse tescil talebi reddedilir | SMK m.32/6; Yön. m.8/10 |
| Tescilden sonra şartname değişikliği | Kurum onaylamadıkça uygulanamaz | SMK m.32/5 |
Başvuru EPATS üzerinden diğer marka başvuruları gibi yapılır ve şartname başvuru formuna eklenir (Yön. m.6/1-b). 2026 Ücret Tebliği'nin marka cetvelinde garanti veya ortak markaya özgü ayrı bir ücret satırı yer almıyor; oluşan tahakkuku EPATS'ta kontrol edin. Genel başvuru adımları için marka tescili rehberine bakabilirsiniz.
Tescilden sonra: devir, lisans, yenileme
- Devir ve lisans: Garanti markasının veya ortak markanın devri ile ortak marka için lisans verilmesi sicile kayıt hâlinde geçerlidir (SMK m.148/7). Normal markalarda kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürme şartıyken, burada geçerlilik şartıdır. Ayrıntı: marka devri, lisans ve rehin.
- Yenileme: Ortak markanın yenilenmesi için gruptaki işletmelerden birinin talebi yeterlidir (SMK m.23/4). Kısmi yenilemede ise tümü birlikte hareket eder (Yön. m.19/3). Yenileme süreleri: marka yenileme.
- Koruma süresi sona erince: Yenilenmeme nedeniyle süresi biten ortak veya garanti markasıyla aynı veya benzer bir başvuru, sona ermeden itibaren 3 yıl içinde yapılırsa önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir (SMK m.6/7). Normal markalarda bu süre 2 yıldır ve kullanım şartına bağlıdır (m.6/8).
İptal riski: şartnameye aykırı kullanım
Marka sahibi, garanti veya ortak markanın devamlılık arz eder biçimde şartnameye aykırı kullanılmasını engellemek için gerekli önlemleri almazsa, ilgili kişilerin, Cumhuriyet savcısının veya ilgili kamu kurum ve kuruluşunun başvurusu üzerine, tanınan süre içinde aykırılık düzeltilmezse markanın iptaline karar verilir (SMK m.32/7). SMK m.26/1-ç de m.32'ye aykırı kullanımı iptal hâlleri arasında sayar. Marka iptali 10.01.2024'ten bu yana TÜRKPATENT tarafından yürütülür (SMK m.26, m.192/1-a; Yön. m.30/A). Marka Kılavuzu 2026'daki "Kurum iptal kararı veremez" ifadesi bu nedenle eskimiştir. Usul için marka iptali yazısına bakın.
Coğrafi işaretle farkı
Garanti markası coğrafi menşei de garanti edebildiği için coğrafi işaretle karıştırılabilir. Ancak ikisi farklı rejimlerdir: Coğrafi işaret SMK'nın İkinci Kitabında düzenlenir ve lisans, devir, intikal, haciz gibi hukuki işlemlere konu olamaz (SMK m.148/1). Garanti markası ise bir marka türüdür; devredilebilir, ancak devri sicile kayıtla geçerli olur (m.148/7). Ayrıca tescilli bir coğrafi işaretten oluşan veya onu içeren işaretler marka olarak tescil edilmez (SMK m.5/1-i). Coğrafi işaret için coğrafi işaret nedir ve amblem ve denetim yazılarına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Garanti markası sahibi kendi ürününde bu markayı kullanabilir mi?
Hayır. Garanti markasının sahibinin veya sahibine iktisaden bağlı işletmenin mal veya hizmetlerinde kullanılması yasaktır (SMK m.31/2).
Ortak markaya tecavüz edilirse kim dava açar?
Ortak markayı kullanmaya yetkili olan gruba dahil işletmeler tek başına dava açabilir (SMK m.32/4).
Teknik şartnameyi tescilden sonra değiştirebilir miyiz?
Değiştirebilirsiniz, ancak değişiklik Kurum tarafından onaylanmadıkça uygulanamaz (SMK m.32/5).
Şartname başvuruyla birlikte verilmezse başvuru tarihi kayar mı?
Hayır. Şartname eksikliği başvuru tarihini etkilemez; 2 ay içinde sunulmazsa başvuru işlemden kaldırılır (SMK m.15/2; Yön. m.8/5).
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Coğrafi işaret nedir · Marka devri ve lisans · Marka iptali · Marka başvurusunda sık hatalar · Marka tescili nasıl yapılır · Marka ve patent farkı