Marka taklidi, Türkiye'de suçtur: Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (SMK m.30/1). Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır ve cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5-6).
SMK'daki tek ceza maddesi m.30'dur ve yalnızca markayı kapsar. Patent, faydalı model, tasarım, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı ihlallerinde SMK'da hapis veya adli para cezası yoktur; bu haklarda yol hukuk davasıdır. Bu yazıda m.30'daki üç suç tipini, şikâyet ve tescil şartını, satıcı için öngörülen cezasızlık hâlini ve hukuk yoluyla ilişkisini anlatıyoruz. Mahkeme kararlarına yer vermiyoruz; yalnızca Kanun metnine dayanıyoruz.
SMK m.30'daki üç suç
| Fıkra | Fiil | Hapis | Adli para cezası |
|---|---|---|---|
| m.30/1 | İktibas veya iltibasla tecavüz ederek üretme, hizmet sunma, satışa arz, satma, ithal, ihraç, ticari amaçla satın alma, bulundurma, nakil, depolama | 1-3 yıl | 20.000 güne kadar |
| m.30/2 | Marka koruması olduğunu belirten işareti mal veya ambalajdan yetkisiz kaldırma | 1-3 yıl | 5.000 güne kadar |
| m.30/3 | Yetkisi olmadan başkasının marka hakkını devretme, lisans veya rehin verme | 2-4 yıl | 5.000 güne kadar |
Her üç fıkrada hapis ve adli para cezası birlikte öngörülmüştür ("hapis ve ... adli para cezası"). Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (SMK m.30/4).
İktibas ve iltibas ne demek?
Kanun bu iki terimi tanımlamaz. Hukuk tarafındaki karşılıkları SMK m.29'da yer alır: markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak markayı taklit etmek (m.29/1-b) ve taklit olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu ürünleri satmak, dağıtmak, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla bulundurmak (m.29/1-c). Bir işaretin taklit veya karıştırılacak kadar benzer olup olmadığı somut olayda değerlendirilir; bu yazı belirli bir işaret hakkında sonuç vermez.
m.30/1 kimleri kapsar?
Fıkra yalnızca üreticiyi değil, zincirin tamamını sayar: satışa arz eden ve satan, ithalatçı ve ihracatçı, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden ve depolayan. Ancak SMK m.153 iki gruba karşı şikâyeti kapatır: tecavüz ürününü kişisel ihtiyacı ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişiler ile hak sahibine tazminat ödemiş kişiden, hak sahibinin el koymadığı ürünleri edinip ticari amaçla kullananlar.
Şikâyet şartı
SMK m.30/6'ya göre bu maddedeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Yani savcılık, hak sahibinin şikâyeti olmadan marka taklidi suçu için soruşturma yürütmez. Şikâyet süresi SMK'da yazmaz; ceza muhakemesinin genel kurallarına tabidir ve bu yazının dayandığı kaynaklarda yer almaz. Süreyi kaçırmamak için taklidi öğrendiğiniz anda bir avukata danışın.
Türkiye'de tescil şartı
SMK m.30/5: "Bu maddede yer alan suçlardan dolayı cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır." Bunun pratik sonuçları:
- Yalnızca başvuru aşamasında olan bir marka için ceza yoluna gidilmesi bu şart karşısında sonuç vermeyebilir. Başvuru aşamasında Bülten yayımından sonraki fiiller için tazminat davası imkânı ise SMK m.7/4'te ayrıca düzenlenmiştir.
- Yurt dışında tescilli ama Türkiye'de tescilsiz bir marka, m.6/4 kapsamında tanınmış olsa bile ceza koruması için bu şartı karşılamaz. Tanınmış marka için bkz. tanınmış marka nedir.
- Tescilin sürmesi için yenileme şarttır; yenilenmeyen markanın hakkı sona erer (SMK m.28/1-a). Ayrıntı: marka yenileme.
Satıcı için cezasızlık: m.30/7
SMK m.30/7'ye göre, başkasının marka hakkı taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişi, bu malı nereden temin ettiğini bildirir ve böylece üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara el konulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.
- Kanun bu hükmü "etkin pişmanlık" diye adlandırmaz; işlevi ona benzer bir cezasızlık hâlidir.
- Metin yalnızca satışa arz eden ve satanı sayar; üretici, ithalatçı veya depolayan için aynı hüküm yazılmamıştır.
- Yalnızca kaynağı söylemek yetmez; bildirimin üreticilerin ortaya çıkmasını ve mallara el konulmasını sağlaması gerekir.
Diğer sınai haklarda ceza yok
SMK'da hapis ve adli para cezası yalnızca m.30'da geçer. Patent, faydalı model, tasarım, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adına tecavüzde SMK cezai yaptırım öngörmez; hak sahibi m.149'daki hukuki taleplere ve tazminata başvurur. Eski KHK'lardaki bazı ceza hükümleri (örneğin kendini hak sahibi gibi gösterme) SMK'ya taşınmamıştır; 10.01.2017 sonrası fiiller için mülga KHK'lara dayanarak ceza beklemeyin (SMK m.191/3).
Ceza yolu ile hukuk yolu birlikte
Marka sahibi ceza şikâyeti yanında, tecavüzün durdurulması, ürünlere el konulması ve tazminat için hukuk davası da açabilir (SMK m.149). Bu talepler arasında tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması, maddi ve manevi tazminat, tecavüz ürünlerine ve münhasıran üretimde kullanılan araçlara el konulması ve kesinleşen kararın ilanı yer alır. Tazminat hesabı için tecavüz tazminatı yazısına, dava süreleri ve görevli mahkeme için fikri ve sınai haklar mahkemesi yazısına bakabilirsiniz.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli ceza mahkemesi | Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi; kurulmamış yerde asliye ceza | SMK m.156/1 |
| Saklanamayan suç eşyası | Numune alınır; zarar veya ciddi külfet tehlikesinde bilirkişi incelemesinden sonra imhaya karar verilebilir | SMK m.163 |
| Gümrükte durdurma | Gümrük mevzuatına göre ayrı başvuru | Gümrük Genel Tebliği (Fikri ve Sınai Haklar) |
| Hukuk davasında el koyma | Tecavüz ürünleri ve münhasır üretim araçları | SMK m.149/1-d |
İthalat aşamasındaki taklit ürünler için gümrükte taklit ürün durdurma rehberine bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Taklit ürün satmanın cezası nedir?
Taklit olduğu bilinen markalı ürünü satışa arz etmek veya satmak SMK m.30/1 kapsamındadır: 1-3 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası. Satıcı kaynağı bildirip üreticilerin ortaya çıkmasını ve mallara el konulmasını sağlarsa cezaya hükmolunmaz (m.30/7).
Tescilsiz markam taklit edildi, şikâyet edebilir miyim?
Cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5). Tescilsiz işaretler için başka hukuki yollar söz konusu olabilir; durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Patent veya tasarım taklidi suç mu?
SMK'da patent, faydalı model ve tasarım ihlali için ceza hükmü yoktur. Hak sahibi hukuk davası açar ve tazminat ister (SMK m.149-151).
Kişisel kullanım için taklit ürün almak suç mu?
SMK m.153/1'e göre hak sahibi, tecavüz ürününü kişisel ihtiyacı ölçüsünde bulunduran veya kullanan kişilere karşı hukuk davası açamaz ve ceza davası için şikâyette bulunamaz.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Tecavüz tazminatı · Dava süreleri · Gümrükte taklit ürün · Tanınmış marka · Marka devri ve lisans · Telif ihlali tazminatı