Tescilli bir markanın sahibi, izni olmadan yapılan belirli kullanımları önleme hakkına sahiptir; bu hak SMK m.7'de düzenlenir. Kısaca: aynı işaretin aynı mallarda kullanılması, karıştırılma ihtimali doğuran benzer kullanımlar ve tanınmış markalarda itibardan haksız yarar sağlayan kullanımlar yasaklanabilir (m.7/2). Buna karşılık kişinin kendi adını, malın niteliğini açıklayan ifadeleri ve yedek parçada kullanım amacını dürüstçe belirtmesi engellenemez (m.7/5).
Bu yazıda marka hakkının nereye kadar uzandığını ve nerede durduğunu SMK'nın metnine göre anlatıyoruz. Hak ihlali olduğunda açılabilecek davalar için dava süreleri rehberine, tazminat için tazminat hesabı yazısına bakabilirsiniz. Belirli iki markanın benzer olup olmadığı konusunda bu yazı bir değerlendirme yapmaz.
Koruma tescil ile doğar
SMK m.7/1'e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir (m.7/2). Haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bununla birlikte başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen ve tescil hâlinde yasaklanabilecek fiiller nedeniyle başvuru sahibi tazminat davası açabilir; mahkeme tescilin yayımından önce karar veremez (m.7/4).
Yasaklama yetkisinin üç hâli (SMK m.7/2)
| Bent | İşaret | Mal ve hizmet | Ek şart |
|---|---|---|---|
| a | Aynı | Tescil kapsamındaki mal veya hizmetler | Karıştırılma ihtimali aranmaz |
| b | Aynı veya benzer | Aynı veya benzer | İlişkilendirme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali |
| c | Aynı veya benzer | Aynı, benzer veya farklı | Türkiye'deki tanınmışlık nedeniyle itibardan haksız yarar, itibara zarar veya ayırt edici karakterin zedelenmesi; haklı sebep yoksa |
(c) bendi tanınmış markalara, tescil kapsamı dışındaki mallarda da koruma sağlar. Tanınmışlık ölçütleri ve TÜRKPATENT'teki tespit talebi için tanınmış marka rehberine bakın. Mal ve hizmetlerin aynı sınıfta yer alması benzer olduklarına, farklı sınıfta yer alması benzer olmadıklarına karine değildir (SMK m.11/4).
Hangi kullanımlar yasaklanabilir? (SMK m.7/3)
İşaretin ticaret alanında kullanılması şartıyla şu durumlar m.7/2 uyarınca yasaklanabilir:
- İşaretin mal veya ambalajı üzerine konulması (a).
- İşareti taşıyan malların piyasaya sürülmesi, teslim teklifi, bu amaçlarla stoklanması; işaret altında hizmet sunulması veya teklif edilmesi (b).
- İşareti taşıyan malın ithal veya ihraç edilmesi (c).
- İşaretin iş evrakı ve reklamlarda kullanılması (ç).
- Kullanma hakkı veya meşru bağlantısı olmayan kişinin, işaretin aynısını veya benzerini internette ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanması (d).
- İşaretin ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılması (e).
- İşaretin hukuka uygun olmayan karşılaştırmalı reklamlarda kullanılması (f).
Alan adı ve ticaret unvanı bentleri ayrı bir yazının konusu: marka, ticaret unvanı ve alan adı çatışması. Bu kullanımların izinsiz yapılması SMK m.29/1-a uyarınca marka hakkına tecavüz sayılır.
Sınırlar: marka sahibinin engelleyemedikleri
1. Dürüst kullanım (SMK m.7/5)
Marka sahibi, üçüncü kişilerin dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde yaptığı şu kullanımları engelleyemez:
| Bent | Kullanım | Not |
|---|---|---|
| a | Gerçek kişilerin kendi ad veya adresini belirtmesi | Metin "gerçek kişiler" der; tüzel kişilerin unvanı bu bentte sayılmaz |
| b | Malın veya hizmetin türü, kalitesi, miktarı, kullanım amacı, değeri, coğrafi kaynağı, üretim veya sunuluş zamanı ya da diğer niteliklerine ilişkin açıklamalar | Tanımlayıcı ifadelerin açıklama amaçlı kullanımı |
| c | Özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parça ürünlerinde, malın ya da hizmetin kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâllerde kullanım | Örneğin bir parçanın hangi markalı ürüne uyduğunu belirtme ihtiyacı |
Üç bent için de ortak şart dürüstlük ve ticari hayatın olağan akışıdır. Kanun bu kavramları ayrıca tanımlamaz; örneğin yedek parçada markanın, kullanım amacını belirtmenin ötesinde ürünün kaynağı izlenimi verecek biçimde öne çıkarılmasının dürüst sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre mahkemece değerlendirilir. Tasarım tarafındaki yedek parça kuralı farklıdır; bkz. yedek parça ve tasarım koruması.
2. Hakkın tükenmesi (SMK m.152)
Hak sahibi veya izniyle piyasaya sunulmuş ürünlerle ilgili sonraki fiiller hakkın kapsamı dışındadır; marka sahibi yalnız ürünün değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari kullanımını önleyebilir. Ayrıntı ve paralel ithalat tartışması için tükenme yazısına bakın.
3. Kişisel kullanım (SMK m.153)
Hak sahibi, tecavüz eden tarafından piyasaya sürülmüş ürünleri kişisel ihtiyaçları ölçüsünde elinde bulunduran veya kullananlara karşı SMK'daki hukuk davalarını açamaz ve şikâyette bulunamaz (m.153/1). Tazminat ödeyen kişiden, hak sahibinin elkoymadığı ürünleri edinip ticari amaçla kullananlar için de aynı kural geçerlidir (m.153/2).
4. Kullanmama def'i (SMK m.29/2)
Tecavüz davasında davalı, m.19/2'deki kullanım ispatı kuralını def'i olarak ileri sürebilir; beş yıllık süre dava tarihine göre belirlenir. Kullanılmayan bir markaya dayanarak tecavüz iddia etmek bu nedenle zorlaşabilir; bkz. kullanım ispatı.
5. Başvuru eserleri (SMK m.8)
Tescilli markanın sözlük veya ansiklopedi gibi bir başvuru eserinde tescilli olduğu belirtilmeden jenerik ad izlenimi verecek şekilde yer alması hâlinde, marka sahibinin talebiyle yayımcı elektronik eserde derhâl, basılı eserde talebi izleyen ilk baskıda düzeltme yapar ya da markayı kaldırır. Bu bir yasaklama değil, düzeltme hakkıdır.
Önceki kullanım markada savunma olur mu?
SMK, patent (m.87) ve tasarım (m.60) için "önceki kullanımdan doğan hak" düzenler. Marka kitabında bunun karşılığı olan bir madde yer almaz. Tescilsiz bir işareti önceden kullanan kişinin SMK'daki yolları başka hükümlerdedir:
- Başvuru veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz marka veya ticarette kullanılan bir işaret için hak elde edilmişse, işaret sahibi yayıma itiraz edebilir (SMK m.6/3, m.18).
- Marka tescil edilmişse, m.6'daki hâllere dayanılarak mahkemeden hükümsüzlük istenebilir (SMK m.25/1); bkz. marka hükümsüzlüğü.
- Tecavüz davasında, davacıdan daha önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip olmayan bir hak sahibi kendi sonraki tarihli hakkını savunma gerekçesi yapamaz (SMK m.155).
"Hak elde edilmiş" olmanın hangi kullanım düzeyinde gerçekleştiği SMK'da tanımlanmamıştır ve incelediğimiz kılavuzlar m.6/3 için ölçüt vermez. Bu nedenle önceki kullanıma dayanacaksanız durumu bir uzmanla değerlendirin.
Ticari vekil ve temsilci
Marka sahibinin izni olmadan ticari vekil veya temsilci adına aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer marka tescil edilmişse ve vekilin haklı sebebi yoksa, marka sahibi mahkemeden kullanımın yasaklanmasını ve tescilin kendisine devrini isteyebilir (SMK m.10). Başvuru aşamasında ise m.6/2 itirazı vardır.
Sık Sorulan Sorular
Tescilsiz marka SMK m.7 korumasından yararlanır mı?
Hayır. m.7/1'e göre SMK'daki marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Tescilsiz işaret sahibinin yolları m.6/3 itirazı ve m.25 hükümsüzlük davasıdır.
Rakibim kendi soyadını marka gibi kullanıyor, engelleyebilir miyim?
m.7/5-a, gerçek kişilerin kendi ad veya adresini dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde belirtmesini koruma altına alır. Kullanımın bu sınırı aşıp aşmadığı somut olaya bağlıdır; bu yazı o değerlendirmeyi yapmaz.
Yedek parça satarken başka bir firmanın markasını yazabilir miyim?
m.7/5-c, özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parçada kullanım amacının belirtilmesi gerektiğinde ve dürüst kullanım şartıyla markanın kullanılmasına izin verir. Sınırın aşılması tecavüz sonucunu doğurabilir.
Marka hakkı başvuru tarihinden mi, tescilden mi işler?
Haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayımından itibaren hüküm ifade eder; Bülten yayımından sonraki fiiller için başvuru sahibi tazminat davası açabilir, ancak mahkeme tescil yayımlanmadan karar veremez (m.7/4).
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Hakkın tükenmesi · Unvan ve alan adı çatışması · Tanınmış marka · Marka taklidi cezası · Marka tescili nasıl yapılır