6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu 10.01.2017’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve 551 (patent), 554 (tasarım), 555 (coğrafi işaret) ve 556 (marka) sayılı Kanun Hükmünde Kararnameleri kaldırdı (SMK m.191/3, 192/1-c). Ancak eski haklar için kural "her şeye SMK" değildir: bu tarihten önce yapılmış marka, tasarım, coğrafi işaret, patent ve faydalı model başvuruları başvuru tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre sonuçlandırılır (SMK geçici m.1/1-2).
Verilmiş eski patent ve faydalı modellere ise kural olarak SMK uygulanır; yalnız beş hüküm bunun dışındadır (SMK geçici m.1/4). Bu yazıda hangi işleme hangi hukukun uygulandığını, eski hak sahipleri için nelerin değiştiğini ve hâlâ mülga KHK’lara atıf yapılan yerleri anlatıyoruz. Kurumun adı da değişti: diğer mevzuatta Türk Patent Enstitüsüne yapılan atıflar Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılmış sayılır (SMK m.190).
Hangi başvuruya hangi hukuk?
| Başvuru veya işlem | Uygulanacak hukuk | Dayanak |
|---|---|---|
| 10.01.2017’den önce yapılan ulusal ve uluslararası marka başvurusu | Başvuru tarihindeki mevzuat (556 sayılı KHK) | SMK g.m.1/1 |
| 10.01.2017’den önce yapılan ulusal ve uluslararası tasarım başvurusu | Başvuru tarihindeki mevzuat (554 sayılı KHK) | SMK g.m.1/1 |
| 10.01.2017’den önce yapılan coğrafi işaret başvurusu | Başvuru tarihindeki mevzuat (555); henüz yayımlanmamışsa Bültende yayımlanır, itiraz süresi bakımından 555 saklı | SMK g.m.1/1 |
| 10.01.2017’den önce yapılan ulusal patent ve faydalı model başvurusu | Başvuru tarihindeki mevzuat (551 sayılı KHK) | SMK g.m.1/2 |
| Sonradan yapılan ek patent başvurusu, ek patentin bağımsız başvuru veya patente dönüştürülmesi | Asıl patent başvurusunun başvuru tarihindeki mevzuat | SMK g.m.1/2 |
| İncelemesiz patentin incelemeli başvuruya dönüştürülmesi; patent ile faydalı model arasında değiştirme | Başvuru tarihindeki mevzuat | SMK g.m.1/2 |
| Patent ve faydalı modelin hükümsüz kılınması | Başvuru tarihindeki mevzuat | SMK g.m.1/2 |
| Madde yürürlüğe girmeden önce ulusal aşamaya girmiş PCT veya bölgesel başvuru | Ulusal aşamaya giriş tarihindeki mevzuat | SMK g.m.1/2 |
| 10.01.2017 ve sonrasında yapılan başvurular | SMK | SMK m.192/1-c |
Belirleyici olan hakkın tescil tarihi değil, başvuru tarihidir. 2018’de tescil edilmiş bir markanın başvurusu 2016’da yapıldıysa, tescile kadarki süreç 556 sayılı KHK’ya göre yürütülmüştür.
Verilmiş patent ve faydalı modeller: SMK ve beş istisna
Önceki mevzuata göre verilmiş patent ve faydalı modellere SMK uygulanır; ancak şu hükümler bu haklara uygulanmaz (SMK g.m.1/4):
| Uygulanmayan SMK hükmü | Konusu | Pratik anlamı |
|---|---|---|
| m.99 | Patentin verilmesine itiraz (verilme kararının yayımından 6 ay) | Eski patentlere SMK’daki idari itiraz yolu açılmaz |
| m.138 | Patentin hükümsüzlük halleri | Hükümsüzlükte başvuru tarihindeki mevzuat esas alınır (g.m.1/2) |
| m.144 | Faydalı modelin hükümsüzlüğü | Aynı şekilde başvuru tarihindeki mevzuat |
| m.113/5 | Kamu çalışanlarına buluş bedelinin gelirin üçte birinden az olamaması | Eski buluşlarda bu alt sınır uygulanmaz |
| m.121/8 | Yükseköğretimde buluşu yapana gelirin en az üçte biri | Eski buluşlarda bu pay kuralı uygulanmaz |
Bunların dışında kalan konularda, örneğin hakkın kapsamı, lisans, devir, yıllık ücretler ve tecavüz halinde açılacak davalarda SMK hükümleri uygulanır. Patent hakkının kapsamı için patent hakkının kapsamı yazısına, hükümsüzlük davası için patent hükümsüzlük davası yazısına bakabilirsiniz.
551 geçici m.4: ilaç patentleri
Mülga 551 sayılı KHK’nın geçici 4. maddesi, tıbbi ve veteriner ilaç üretim usullerine ve ürünlerine patentle sağlanan korumanın 1 Ocak 1999’da başlayacağını düzenliyordu. Bu madde kapsamındaki patentler hakkında aynı maddenin uygulanmasına devam edilir (SMK g.m.1/3).
İncelemesiz patentler
551 sayılı KHK döneminde başvuru sahibi incelemeli ve incelemesiz patent sistemlerinden birini seçebiliyordu. İncelemesiz patent başvuru tarihinden itibaren 7 yıl için veriliyor, bu süre içinde inceleme talep edilmezse hak sona eriyordu; inceleme sonucunda patent verilirse süre başvuru tarihinden itibaren 20 yıla tamamlanıyordu (551 m.60, 72). SMK’da yalnız incelemeli sistem vardır. İncelemesiz patentin incelemeli başvuruya dönüştürülmesinde başvuru tarihindeki mevzuat uygulanır (SMK g.m.1/2). 7 yıllık süre başvuru tarihinden işlediği için, 10.01.2017’den önce yapılan başvurulardan doğan ve incelemeye dönüştürülmemiş incelemesiz patentlerin süresi hesaben en geç Ocak 2024’te dolmuştur; kendi dosyanızın durumunu Kurum sicilinden kontrol edin.
Yıllık ücretler
SMK’nın yürürlüğe girdiği tarihte vade tarihini izleyen 6 aylık ek süresi dolmamış olan patent ve faydalı modellerin yıllık ücretlerinde Yönetmeliğin telafi hükmü (Yön. m.106/4) uygulanır (Yön. geçici m.3). Bugün eski patentlerin yıllık ücretleri de SMK ve Yönetmelikteki vade, ek süre ve telafi kurallarına göre ödenir (bkz. patent yıllık ücreti ödenmezse).
Marka ve tasarım sahipleri için ne değişti?
Yenileme
Marka ve tasarım yenileme süresine ilişkin SMK hükümleri (m.23/2 ve 69/4) yayımdan 1 yıl sonra, yani 10.01.2018’de yürürlüğe girdi (SMK m.192/1-b). O tarihe kadar yenileme talepleri 556 ve 554 sayılı KHK’lara göre yapıldı (SMK g.m.5). Fark hesaplama noktasındadır:
| Mülga KHK (556 m.41; 554 m.36) | SMK (m.23/2; 69/4) | |
|---|---|---|
| Olağan süre | Koruma süresinin sona erdiği ayın son gününden önceki 6 ay | Koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki 6 ay |
| Ek süre | Ayın son gününden itibaren 6 ay, ek ücretle | Sona erme tarihinden itibaren 6 ay, ek ücretle |
Bugün eski tarihli markalar dahil yenilemeler SMK’ya göre yapılır; artık "ayın son günü" kuralına güvenmeyin. Koruma süreleri değişmedi: markada başvurudan itibaren 10 yıl ve onar yıllık yenileme (556 m.40; SMK m.23/1). Marka yenilemesi için marka yenileme yazısına bakabilirsiniz.
Kullanmama nedeniyle iptal
SMK m.26’daki iptal yetkisi yayımdan 7 yıl sonra, 10.01.2024’te Kuruma geçti (SMK m.192/1-a). O tarihe kadar iptal yetkisini mahkemeler kullandı ve o tarihte görülmekte olan davaları mahkemeler sonuçlandırır (SMK g.m.4). Geçici madde 4 bu yetki geçişinde markanın tescil tarihine göre bir ayrım yapmaz. İptal talebi usulü Yön. m.30/A-30/B’dedir; ayrıntı için marka iptali yazısına bakın.
Coğrafi işaretler
SMK öncesinde tescil edilen coğrafi işaretli ürünler için faaliyet bildirimleri 10.07.2017’ye, ilk denetim raporları 10.01.2018’e kadar sunulacaktı; sonraki denetim raporlarında süre bu sunum tarihinden başlar (Yön. geçici m.1-2). Amblem kullanım zorunluluğu da yayımdan 1 yıl sonra yürürlüğe girdi (SMK m.192/1-b). Ayrıntı için coğrafi işaret amblemi ve denetim yazısına bakın.
Dava ve ceza tarafı
- KHK’lar uyarınca kurulmuş ihtisas mahkemeleri (551 m.146, 554 m.58, 555 m.30, 556 m.71), SMK m.156/1’e göre kurulan mahkemeler olarak kabul edilir ve bu mahkemelerde görülen davalara devam edilir (SMK g.m.6). Görevli mahkeme ve süreler için fikri ve sınai haklar mahkemesi yazısına bakın.
- 1.1.2009’dan önce işlenen suçlar nedeniyle KHK’ların ceza hükümleri uygulanarak verilen müsadere ve iade kararlarında, eşyanın iadesi veya imhası için özel bir tebligat ve 1 aylık süre usulü öngörülmüştür (SMK g.m.3).
Mülga KHK’lar hâlâ nerede karşınıza çıkar?
- Ücret Tebliği: 2026 Ücret Tebliği, mülga 551 sayılı KHK’da belirlenmiş süreler içinde ücretin ödenmemesi halinde işlemin hüküm ve sonuç doğurmamış sayılacağını düzenler (Tebliğ m.2/2) ve eski dosyalar için 551’e dayanan satırlar içerir: örneğin patentte ek süre talebi ücreti (551 m.62/4), 2. ve 3. inceleme raporu ücreti (551 m.62/7 ve 9), patent başvurusunun faydalı model başvurusuna değiştirilmesi talebi ücreti (551 m.65).
- Yönetmelikler: SMK’da öngörülen yönetmelikler çıkana kadar eski yönetmeliklerin SMK’ya aykırı olmayan hükümleri uygulanmaya devam etti (SMK g.m.2). Eski KHK yönetmeliklerine yapılan atıflar SMK Uygulama Yönetmeliğine yapılmış sayılır (Yön. m.138).
- Avrupa patenti yönetmeliği: Avrupa Patent Sözleşmesinin Türkiye’de uygulanmasına ilişkin yönetmelik hâlâ 551 sayılı KHK ve "Enstitü" diliyle yazılıdır. Bu atıfları SMK karşılıklarıyla okumak gerekir; yönetmelik, Sözleşmeye aykırılık halinde Sözleşmenin uygulanacağını da belirtir (EPC Yön. m.5).
- Mevzuat sistemi: 555 ve 556 sayılı KHK metinlerinin başındaki not, geçici maddeler nedeniyle bazı hükümlerin uygulanmaya devam etmesi sebebiyle metinlerin sistemde korunduğunu belirtir. Mülga metinleri yalnız geçiş kapsamındaki dosyalar için kullanın.
Pratik karar akışı
- 1. Başvuru tarihine bakın. 10.01.2017 veya sonrasıysa SMK uygulanır.
- 2. Hak türüne bakın. Eski marka, tasarım veya coğrafi işaret başvurusunun sonuçlandırılmasında ilgili KHK uygulanır (g.m.1/1).
- 3. Patent veya faydalı model ise: Başvurunun sonuçlandırılması, dönüştürme, değiştirme ve hükümsüzlükte 551; verilmiş hakkın diğer konularında SMK, g.m.1/4’teki beş istisna dışında.
- 4. İşlem türüne bakın. Yenileme için g.m.5 ve m.192/1-b; iptal için g.m.4 ve m.192/1-a; görülmekte olan dava için g.m.6.
- 5. Belirsizlik varsa (örneğin eski markanın hükümsüzlüğü) kesin sonuç çıkarmayın ve bir vekil veya avukata danışın.
Sık Sorulan Sorular
2015’te tescil edilen markamı yenilerken hangi kural geçerli?
Yenileme süresine ilişkin SMK hükmü 10.01.2018’den beri yürürlüktedir (SMK m.192/1-b, g.m.5). Bugünkü yenilemelerde SMK m.23 uygulanır: koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki 6 ay içinde, kaçırılırsa sonraki 6 ay içinde ek ücretle.
551 döneminde verilmiş patentime itiraz edilebilir mi?
SMK m.99’daki verilme sonrası itiraz yolu önceki mevzuata göre verilmiş patentlere uygulanmaz (SMK g.m.1/4). Hükümsüzlük talebinde ise başvuru tarihindeki mevzuat esas alınır (g.m.1/2).
Eski bir patentin tecavüz davasında hangi kanun uygulanır?
Verilmiş eski patentlere g.m.1/4’teki istisnalar dışında SMK uygulanır; tecavüz halleri ve talepler bu istisnalar arasında yer almaz. Davalı hükümsüzlük ileri sürerse, hükümsüzlük şartları bakımından başvuru tarihindeki mevzuat uygulanır (g.m.1/2). Somut davada bir avukattan destek alın.
Mülga KHK metnine nereden ulaşabilirim?
551, 554, 555 ve 556 sayılı KHK’ların metinleri mevzuat.gov.tr’de, geçici maddeler nedeniyle korunan metinler olarak yer alır. Bu metinleri yalnız SMK geçici maddelerinin yönlendirdiği dosyalar için kullanın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Marka yenileme · Marka iptali · Patent hükümsüzlük davası · Fikri ve sınai haklar mahkemesi · Patent hakkının kapsamı