Taklit ürünü gümrükte durdurmak için hak sahibi, gümrük idaresinin harekete geçmesi amacıyla elektronik başvuru yapar. Gümrük Genel Tebliği (Fikri ve Sınai Haklar) Seri No:1'e göre başvuru, Gümrük Yönetmeliğinin 13 nolu ekindeki form bilgileriyle, Bakanlığın internet sayfasındaki Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden yapılır ve başvuruya hakkın Türkiye'de tescil edildiğini gösteren belge eklenir (Tebliğ m.4). Askıya alma süresi, teminat ve sonrasında dava açma süresi gibi kurallar ise 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 ve Gümrük Yönetmeliği m.100-111'dedir; bu metinleri işlem öncesinde mutlaka kontrol etmelisiniz.
Bu yazı, sınai mülkiyet kaynaklarında yer alan kısmı anlatır: Tebliğin ne söylediği, SMK'nın ithalat ve ihracatı hangi maddelerde tecavüz saydığı, gümrükteki ürüne mahkeme kararıyla nasıl elkonulabileceği ve hak sahibinin hazırlık listesi. Gümrük Kanunu ve Yönetmeliğin metinleri kaynaklarımız arasında olmadığı için onlardan süre veya rakam aktarmıyoruz.
Gümrük Tebliği ne düzenliyor?
| Konu | Tebliğ hükmü | Madde |
|---|---|---|
| Amaç | Fikri ve sınai hakların ihlalinde gümrük idaresinin harekete geçmesine ilişkin başvuru esasları | m.1 |
| Dayanak | 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 ve Gümrük Yönetmeliği m.100-111 | m.2 |
| Başvuru şekli | Gümrük Yönetmeliği m.103'e uygun, 13 nolu ekteki form bilgileriyle, elektronik olarak, Bakanlık sitesindeki Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı ile | m.4/1 |
| Rehber | Başvuru rehberi Bakanlığın kurumsal internet sayfasında ilan edilir | m.4/2 |
| Ekler | Başvuru sahibinin durumunu kanıtlayan belge (form bölüm 4) ve hakkın Türkiye'de tescil edildiğini gösteren belge (form bölüm 10) | m.4/3 |
| Yürürlük | 1 Nisan 2013 | m.6 |
| Eski başvurular | Tebliğden önce kabul edilen başvurular verilen süre sonuna kadar geçerli | Geçici m.1 |
Tebliğ ayrıca 70 seri nolu Gümrük Genel Tebliğinin (Gümrük İşlemleri) 9/A maddesini yürürlükten kaldırmıştır (Tebliğ m.5). Tebliğ yalnızca başvurunun nasıl yapılacağını düzenler; başvurunun kabulü, eşyanın bekletilmesi ve sonraki aşamalar dayanak gösterdiği Kanun ve Yönetmelik hükümlerine tabidir.
Kaynaklarımızda olmayanlar: Gümrük Kanunu m.57
Hak sahiplerinin en çok merak ettiği konular şunlardır: gümrük eşyayı kaç gün bekletir, hak sahibine ne zaman bildirim yapılır, teminat istenir mi, başvuru ne kadar süre geçerlidir, mahkemeye kaç gün içinde gidilmelidir. Bu soruların cevabı Tebliğde değil, 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 ve Gümrük Yönetmeliği m.100-111'dedir. Bu metinler kaynaklarımız arasında bulunmadığı için burada süre veya tutar vermiyoruz.
- Gümrük Kanunu m.57'nin güncel metnini mevzuat.gov.tr üzerinden okuyun.
- Gümrük Yönetmeliği m.100-111 ve 13 nolu eki inceleyin.
- Bakanlık sitesinde ilan edilen başvuru rehberini indirin (Tebliğ m.4/2).
- Bildirim geldiğinde işleyecek süreleri bir avukatla önceden planlayın; bu süreler kısa olabilir ve kaçırılması eşyanın serbest kalmasına yol açabilir.
İthalat ve ihracat SMK'da tecavüz sayılır mı?
Evet. Gümrük başvurusunun dayandığı maddi hak SMK'dadır ve Kanun ithalat ile ihracatı birçok hak için açıkça sayar:
| Hak | İlgili fiil | Dayanak |
|---|---|---|
| Marka | İşareti taşıyan malın ithal ya da ihraç edilmesi yasaklanabilir; taklit ürünleri ithal işlemine tabi tutmak tecavüzdür | SMK m.7/3-c, m.29/1 |
| Marka (ceza) | Marka hakkına tecavüz ederek mal ithal ya da ihraç eden kişi için hapis ve adli para cezası | SMK m.30/1 |
| Tasarım | Ürünün aynısını veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini ithal işlemine tabi tutmak | SMK m.81/1-a |
| Patent ve faydalı model | Patent konusu ürünün izinsiz ithal edilmesi önlenebilir | SMK m.85/2-a, m.141 |
| Coğrafi işaret | Özellikleri taşımayan ürünlerde adın veya amblemin ticari amaçla kullanımı | SMK m.53/1 |
Marka suçu bakımından iki şart özellikle önemlidir: markanın Türkiye'de tescilli olması (SMK m.30/5) ve soruşturmanın şikâyete bağlı olması (SMK m.30/6). Patent, tasarım, faydalı model ve coğrafi işaret ihlallerinde SMK'da ceza hükmü yoktur; bu haklarda yol hukuk davası ve ihtiyati tedbirdir. Ayrıntı için marka taklidi cezası yazısına bakın.
Gümrükteki ürüne mahkeme kararıyla elkoyma
Gümrük idaresine yapılan başvurudan bağımsız olarak, hak sahibi mahkemeden ihtiyati tedbir isteyebilir. SMK m.159/2-b, tedbirlerin özellikle tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen ürünlere ve münhasıran üretimlerinde kullanılan vasıtalara, Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge gibi alanlar dâhil bulundukları her yerde elkonulmasını ve saklanmasını kapsayacağını açıkça söyler. Bunun için kullanımın ülke içinde tecavüz oluşturacak şekilde gerçekleştiği veya bunun için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığı ispat edilmelidir (SMK m.159/1).
Tedbir talebinde mahkeme, olası zararın tazmini için teminat isteyebilir (SMK m.159/2-c). SMK'da hüküm bulunmayan konularda Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır (SMK m.159/3). Asıl davada ise tecavüz ürünlerine elkonulması, mülkiyetin hak sahibine tanınması ve kaçınılmazsa imha istenebilir (SMK m.149/1-d, e, f). Dava süreci için dava süreleri rehberine, zarar hesabı için tazminat rehberine bakın.
Ceza soruşturmasında elkonulan suç eşyası, sayı veya ebadı nedeniyle emanette saklanamıyorsa numune alınarak mahallin maliye teşkilatına gönderilir; zarar veya ciddi değer kaybı tehlikesinde bilirkişi incelemesinden sonra hâkim veya mahkeme kararıyla imha edilebilir (SMK m.163). Bu hüküm SMK'daki suçlar, yani marka suçları için geçerlidir.
Neden önce Türkiye'de tescil gerekir?
Tebliğ, başvuruya hakkın Türkiye'de tescil edildiğini gösteren belgenin eklenmesini ister (Tebliğ m.4/3). Marka suçu için de Türkiye'de tescil şarttır (SMK m.30/5). Bu nedenle gümrük korumasını düşünen bir ithalatçı veya üretici için ilk adım, korunacak markanın, tasarımın veya patentin Türkiye'de tescilli ve güncel olmasıdır.
- Marka için marka tescili rehberi ve süresi dolmak üzereyse marka yenileme rehberi.
- Tasarım için tasarım tescili rehberi. Tescilsiz tasarımlar Tebliğin aradığı tescil belgesini sağlayamaz; tescilsiz tasarım yazısına bakın.
- Patent için patent nedir rehberi.
- Yurt dışından Türkiye'yi kapsayan uluslararası marka tescili için Madrid Protokolü yazısına bakın; gümrük başvurusunda hangi belgenin kabul edildiğini ilgili bakanlığın rehberinden doğrulayın.
Orijinal ürünlerin ithalatı: hakkın tükenmesi
Hak sahibi veya onun izniyle piyasaya sunulmuş ürünlerle ilgili sonraki fiiller hakkın kapsamı dışında kalır (SMK m.152/1). Marka sahibi ise ürünün değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılmasını önleyebilir (SMK m.152/2). Madde, tükenmenin yalnızca Türkiye'de mi yoksa yurt dışında piyasaya sunuluşla da mı gerçekleştiğini açıkça söylemez ve kaynaklarımızda bu konuda mahkeme kararı yoktur. Orijinal ama yurt dışında satılmış ürünlerin ithalatında ("paralel ithalat") sonuca dair bir varsayımda bulunmayın, bir avukata danışın.
Hak sahibi için hazırlık listesi
- Tescil belgelerinin güncel ve sicildeki unvan ile adresin doğru olduğunu kontrol edin; değişiklik varsa önce TÜRKPATENT sicilini güncelleyin.
- Başvuru sahibinin durumunu gösteren belgeleri hazırlayın: hak sahibi misiniz, lisans alan mı, vekil mi (Tebliğ m.4/3, form bölüm 4).
- Bakanlığın başvuru rehberini ve Gümrük Yönetmeliği 13 nolu ekini inceleyin; formda istenen diğer bilgileri bu kaynaklardan öğrenin.
- Orijinal ürünü taklitten ayıran özellikleri, yetkili ithalatçı ve dağıtım bilgilerini gümrük memurunun anlayabileceği açıklıkta derleyin.
- Bildirim geldiğinde hızlı hareket edebilmek için avukatınızla ihtiyati tedbir dilekçesi ve delil planını önceden konuşun (SMK m.159).
- Başvurunun geçerlilik süresini ve yenileme koşullarını Gümrük Kanunu ve Yönetmeliğinden kontrol ederek takvime ekleyin.
Koordinasyon: Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Koordinasyon Kurulu
Cumhurbaşkanlığının 2018/17 sayılı Genelgesi, fikri ve sınai mülkiyet hakları alanında strateji oluşturmak ve kurumlar arası koordinasyonu geliştirmek için Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Koordinasyon Kurulunu yeniden oluşturmuştur. Kurulda Adalet, İçişleri, Ticaret, Tarım ve Orman gibi bakanlıklar ile TÜRKPATENT yer alır; sekretarya hizmetlerini TÜRKPATENT yürütür ve Kurul yılda en az bir kez toplanır (Genelge 2018/17). Genelge gümrük başvurusunun usulünü düzenlemez; yalnızca kurumlar arası işbirliği çerçevesini gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Gümrük taklit ürünü kendiliğinden durdurur mu?
Tebliğ, hak sahibinin başvurusuna ilişkin esasları düzenler (Tebliğ m.1). Gümrük idaresinin re'sen işlem yetkisi ve koşulları Gümrük Kanunu m.57 ve Yönetmelikte düzenlenir; bu metinler kaynaklarımızda olmadığı için kesin bir cevap vermiyoruz.
Gümrük başvurusu için TÜRKPATENT'e mi başvurulur?
Hayır. Tebliğe göre başvuru, Bakanlığın internet sayfasındaki Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden yapılır (Tebliğ m.4/1). TÜRKPATENT'ten alacağınız şey, başvuruya eklenecek tescil belgesidir.
Durdurulan eşya için kaç gün içinde dava açmalıyım?
Bu süre Tebliğde değil, Gümrük Kanunu m.57 ve Gümrük Yönetmeliğindedir. Kaynaklarımızda yer almadığı için süre vermiyoruz; bildirim aldığınız gün bir avukata başvurun.
Coğrafi işaretli ürünlerin taklidi için gümrük başvurusu yapılabilir mi?
Tebliğ "fikri ve sınai haklar" ifadesini kullanır ve hakkın Türkiye'de tescil edildiğini gösteren belgeyi ister (Tebliğ m.1, 4/3). Coğrafi işaret tescilli bir haktır, ancak devredilemez ve kullanıcıları çok sayıdadır (SMK m.46, 148/1). Başvurunun kim tarafından yapılabileceğini ilgili bakanlığın rehberinden doğrulayın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Fikri ve sınai haklar mahkemesi ve dava süreleri · Tecavüzde tazminat hesabı · Marka taklidi cezası · Marka devri, lisans ve rehin