Yapay zekâ ile ilgili bir buluş için Türkiye’de patent başvurusu yapılabilir; ancak yapay zekâ modelleri ve eğitim yöntemleri çoğu zaman “matematiksel yöntem” ve “bilgisayar programı” sayılır ve SMK m.82/2 dışlamasıyla karşılaşır. TÜRKPATENT eğitim sunumuna göre belirleyici soru, yapay zekânın belirli bir teknik amaca hizmet edip etmediği veya belirli bir teknik uygulama içinde kullanılıp kullanılmadığıdır. Ayrıca 31.10.2026’dan beri yapay zekâ alanındaki G06N IPC sınıfında yer alan patent başvurularında acil araştırma raporu ücreti indirimlidir: 01.01.66 kodu ile 4.333,34 TL (KDV ve harç hariç).
Bu yazıda yapay zekâ buluşlarına hangi hükmün uygulandığını, Kurum sunumundaki teknik katkı ölçütlerini, en sık karşılaşılan tarifname yetersizliği sorununu ve yeni G06N ücret satırını anlatıyoruz. Yazılım buluşlarına ilişkin genel kural için önce yazılım patenti alınabilir mi yazısını okumanızı öneririz.
Hangi hüküm uygulanır?
SMK’da yapay zekâya özel bir patent hükmü yoktur. Genel kural uygulanır: teknolojinin her alanındaki buluşlara yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartıyla patent verilir (SMK m.82/1, m.83). Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler (m.82/2-a), zihni faaliyetler ve iş faaliyetlerine ilişkin plan, kural ve yöntemler (m.82/2-b) ile bilgisayar programları (m.82/2-c) buluş sayılmaz. Bu dışlama, başvuru bu konularla ilgili olduğunda yalnızca konunun “kendisi” için geçerlidir. Yani bir sinir ağı modelinin soyut hâli kapsam dışıdır; modelin teknik bir sistemde teknik bir sorunu çözmek için kullanılması ise buluş konusu olabilir.
Kurumun yaklaşımı: teknik amaç ve teknik uygulama
Kurumun Sınai Mülkiyet Danışma Birimi eğitim dokümanları arasında yer alan 18.12.2023 tarihli sunum, yapay zekâ içeren buluşların değerlendirilmesini örneklerle anlatır. Bu belge mevzuat değil, Kurum uzmanının eğitim sunumudur; yine de araştırma ve inceleme aşamasında hangi soruların sorulduğunu gösterir. Sunumdaki başlıca tespitler:
- Yapay zekâ uygulamalarının temel amaçları (sınıflandırma, kümeleme, regresyon, boyut küçültme) soyut amaçlardır; modelin eğitilmiş olması bunu değiştirmez.
- “Sinir ağı”, “destek vektör makinesi” gibi terimler kulağa teknik gelse de teknik karakterden yoksun soyut modelleri ifade eder.
- Matematiksel yöntemler için kullanılan “tekniğe katkı” yaklaşımı yapay zekâ için de geçerlidir.
- Yapay zekâ, belirli bir teknik amaca hizmet ediyor veya belirli bir teknik uygulama içinde kullanılıyorsa buluşun teknik karakterine katkı yapar.
| Sunumda teknik katkı örneği | Sunumda teknik katkı görülmeyen örnek |
|---|---|
| Kalp izleme cihazında düzensiz kalp atışını belirlemek için sinir ağı kullanılması | Metnin yalnızca metin içeriğine göre sınıflandırılması |
| Dijital görüntülerin piksel gibi düşük seviyeli özelliklere göre sınıflandırılması | Soyut verilerin sınıflandırılması |
| Sık kullanılan verileri önbellekte tutmak için makine öğrenmesi (bilgisayarın dahili işleyişi) | Öneri belirlemek için oluşturulan sinir ağı |
Sunumdaki istem örneklerinden çıkan ders
Sunum, gerçek görünümlü istem örnekleri üzerinden üç soru sorar: istemde teknik unsur var mı, yapay zekâ belirli bir teknik amaca hizmet ediyor mu, belirli bir teknik uygulama içinde mi kullanılıyor? Örneklere göre:
- Kullanıcı verilerinden öğrenme modeli kurup anomali bildiren, ama hiçbir teknik unsur içermeyen bir yöntem için sonuç “buluş konusu yok” olarak gösterilir.
- İsteme “bilgisayar tabanlı” gibi teknik unsurlar eklendiğinde buluş konusu oluşabilir; ancak yapay zekâ adımları belirli bir teknik amaca bağlanmamışsa bu adımlar buluş basamağında dikkate alınmaz.
- Aynı türde bir görüntü sınıflandırma yöntemi belirli bir teknik amaca (örneğin tıbbi görüntülerin sınıflandırılması) bağlandığında yapay zekâ adımları buluş basamağında dikkate alınır.
- Teknik bir amaç anılsa bile, yapay zekâ adımları ile bu amaç arasındaki bağ açık değilse katkı kabul edilmeyebilir.
En sık sorun: tarifname yetersizliği (SMK m.92/1)
SMK m.92/1, buluşun ilgili teknik alandaki uzmanın uygulayabileceği şekilde yeterince açık ve tam olarak tarifname, istemler ve resimlerle açıklanmasını ister. Eğitim sunumu, yapay zekâ buluşlarında tarifname yetersizliğini patentlenebilirliğin önündeki en önemli engellerden biri olarak gösterir ve şunları önerir:
- Model belirli bir teknik amaç için eğitildiyse, modelin nasıl eğitildiğini anlatın.
- Eğitim verisinin niteliğini açıklayın; uzman kişi muhtemelen buna ihtiyaç duyacaktır.
- Eğitilmiş modelin ağırlıklarının açıklanması sorunu aşmakta etkili olabilir.
- Girdi ve çıktı verilerini, test sonuçlarını ve deneysel verileri ekleyin.
- “Kara kutu” olarak anlatılan modellerde genellikle tarifname yetersizliği sorunu yaşanır.
Yetersiz açıklama yalnızca başvuru aşamasında değil, sonrasında da önemlidir: patentin verilmesi kararına itiraz (SMK m.99/1-b) ve mahkemede hükümsüzlük (SMK m.138/1-b) nedenlerinden biridir. Tarifnamenin bölümleri ve istem yazımı için patent istemleri ve tarifname yazısına bakın.
31.10.2026 değişikliği: G06N acil araştırma ücreti
31 Ekim 2026 tarihli ve 33416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan BİK/TÜRKPATENT: 2026/2 Tebliği, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.3). Tebliğin 2. maddesi patent cetveline yeni satırlar ekledi ve 01.01.64 genel acil araştırma satırının tanımını “01.01.65 ve 01.01.66 sayılı satırlar haricindeki başvurular için” olarak değiştirdi. Yeni 01.01.66 satırı “Yapay zeka alanındaki G06N IPC sınıfında yer alan başvurular için” acil araştırma raporu düzenleme ücretidir.
| Kod | Hizmet | Tebliğ tutarı (KDV, harç hariç) | Site toplamı |
|---|---|---|---|
| 01.01.64 | Acil araştırma raporu (genel) | 8.666,67 TL | 10.400,00 TL |
| 01.01.65 | Acil araştırma raporu (Teknogirişim rozetli tüzel kişi) | 6.066,67 TL | 7.280,00 TL |
| 01.01.66 | Acil araştırma raporu (G06N IPC sınıfı) | 4.333,34 TL | 5.200,00 TL |
| 01.01.49 | Araştırma raporu (genel) | 4.316,67 TL | 5.180,00 TL |
Acil araştırma ücreti, araştırma raporu ücretine ilave olarak ödenir (Tebliğ m.3/6; Acil Usul m.5/1). Bu nedenle G06N sınıfındaki genel bir başvuruda araştırma ve acil araştırma birlikte site toplamına göre 5.180,00 + 5.200,00 = 10.380,00 TL eder. Kurum 31.10.2026 tarihli haberinde bu satırın yüzde 50 indirim anlamına geldiğini ve indirimin EPATS işlemlerinde uygulanacağını belirtir; 8.666,67 TL’nin yarısı 4.333,34 TL’dir. 5 Kasım 2026 itibarıyla konu Kurum sitesinde duyurular bölümünde değil, haberler bölümünde yer alıyor.
Ücretler 2026 Ücret Tebliği tutarlarıdır; Tebliğ tutarlarına KDV ve harç dahil değildir (Tebliğ m.1/1). “Site toplamı” diye belirttiğimiz rakamlar, Kurumun ücret sayfasında KDV ve harç eklenmiş ödenecek toplamdır. Tutarlar yalnızca 2026 yılı için geçerlidir; ödeme yapmadan önce EPATS’ta oluşan tahakkuku kontrol edin.
Acil araştırma nasıl işler?
- Acil araştırma yalnız patent başvuruları içindir; tüm teknoloji ve IPC alanlarında düzenlenir (Acil Usul m.1, m.4/1).
- Talep, araştırma talebiyle birlikte veya daha sonra yapılabilir; acil ücret ödenmezse talep yapılmamış sayılır (m.5/1-2).
- Rapor, şekli eksikliği bulunmayan başvuruda talep tarihinden, eksiklik varsa eksikliğin giderildiği tarihten itibaren en geç 6 ay içinde düzenlenir (m.5/3; Tebliğ m.3/6).
- 6 ay içinde rapor düzenlenmezse acil talebi geri çekip acil ücretin iadesini isteyebilirsiniz; olağan süreç devam eder (m.6).
- Kurum, teknoloji alanlarını ve bir yılda talep edilebilecek azami acil rapor sayısını sınırlandırabilir ve bunu elektronik başvuru sisteminde duyurur (m.4/2-3).
Faydalı model ve yapay zekâ
Faydalı modelde acil araştırma usulü incelediğimiz metinlerde yoktur; Acil Usul yalnız patent başvurularını kapsar. Ayrıca usuller ve usullerle elde edilen ürünler faydalı model ile korunmaz (SMK m.142/3-ç). Yöntem olarak tanımlanan bir yapay zekâ buluşu bu nedenle faydalı modele uygun değildir. Ayrıntı: faydalı model nedir.
Başvuru öncesi kontrol listesi
- Yapay zekânın hangi teknik problemi çözdüğünü ve hangi teknik sistemde çalıştığını tek cümleyle yazabiliyor musunuz?
- İstemde teknik unsurlar (sensör, cihaz, görüntü işleme hattı, ağ kaynağı yönetimi gibi) ve bunlarla yapay zekâ adımları arasındaki bağ açık mı?
- Eğitim yöntemi, veri, girdi-çıktı ve test sonuçları tarifnamede var mı? Bunlar başvurudan sonra kapsamı genişletecek şekilde eklenemez (Yön. m.72/4).
- Modeli makale, demo veya açık kaynak olarak paylaştınız mı? 12 aylık süre için buluşu yayınladım, patent alabilir miyim yazısına bakın.
- Hızlı rapor gerekiyorsa acil araştırma talebini ve G06N satırını değerlendirin; genel süreç için araştırma ve inceleme raporu.
- KOBİ iseniz ilk başvuru indirimleri için TÜRKPATENT ücret indirimleri yazısına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Hazır bir dil modelini kullanan uygulamam patentlenebilir mi?
Uygulamanın yalnızca bir iş akışını veya içerik üretimini yürütmesi SMK m.82/2 kapsamında kalabilir. Uygulama hazır modeli belirli bir teknik sistemde, teknik bir problemi çözmek için kullanıyorsa bu teknik çözüm için başvuru düşünülebilir. Değerlendirme istemlere göre yapılır.
Acil araştırma raporu ne kadar sürede çıkar?
Acil Usul’e göre şekli eksiklik yoksa talep tarihinden itibaren en geç 6 ay içinde düzenlenir. Bu süre aşılırsa acil ücretin iadesini isteyebilirsiniz.
G06N indirimi faydalı model için de geçerli mi?
Hayır. 01.01.66 satırı patent cetvelindedir ve acil araştırma usulü yalnız patent başvurularına uygulanır.
KOBİ indirimi ile G06N indirimi birlikte uygulanır mı?
KOBİ satırları (01.01.67-69) başvuru, araştırma ve inceleme ücretleri içindir; G06N satırı ise acil araştırma ücretidir. İkisinin aynı başvuruda nasıl uygulanacağı incelediğimiz metinlerde açıkça düzenlenmemiştir; EPATS tahakkukuna bakın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Yazılım patenti · Araştırma ve inceleme raporu · KOBİ ücret indirimi 2026 · Patent ücreti 2026