Buluşunuzu makalede yayımladıysanız, fuarda gösterdiyseniz veya sosyal medyada paylaştıysanız Türkiye’de hâlâ patent veya faydalı model alabilirsiniz; yeter ki açıklama sizden (veya sizden bilgi edinen birinden) kaynaklansın ve başvurunuzu açıklamadan itibaren 12 ay içinde yapın. SMK m.84/1 bu açıklamanın patent veya faydalı model verilmesini etkilemeyeceğini düzenler. 12 ay geçtiyse açıklama, buluşunuzun yeniliğini ortadan kaldıran tekniğin bilinen durumunun bir parçası hâline gelebilir.
Bu yazıda kuralın kimleri kapsadığını, ispat yükünü, sergi rüçhanı ile farkını, tasarımdaki benzer kuralı, markada neden böyle bir kural olmadığını ve şu an atmanız gereken adımları anlatıyoruz. Önemli uyarı: kural Türkiye içindir; diğer ülkelerde süre ve şartlar farklı olabilir.
Neden sorun: yenilik şartı
Patent için buluşun yeni olması gerekir (SMK m.82/1). Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım ya da başka bir biçimde açıklanmış, toplumca erişilebilir her şeydir (SMK m.83/2). Buluş sahibinin kendi makalesi, fuar standı, tanıtım videosu veya satışa sunduğu ürün de bu tanıma girebilir. Faydalı modelde de yenilik aranır (SMK m.142/1). SMK m.84 bu sonuca sınırlı bir istisna getirir.
SMK m.84: hangi açıklamalar etkisizdir?
Başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde, rüçhan hakkı talep edilmişse rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde yapılan şu açıklamalar patent veya faydalı model verilmesini etkilemez:
- Açıklamanın buluşu yapan tarafından yapılması (m.84/1-a).
- Açıklamanın bir patent ofisi tarafından yapılması ve bilginin buluşu yapanın açıklanmaması gereken başka bir başvurusundan ya da buluşu yapandan bilgi edinen üçüncü kişinin izinsiz başvurusundan gelmesi (m.84/1-b).
- Açıklamanın, buluşu yapandan doğrudan veya dolaylı bilgi edinen üçüncü bir kişi tarafından yapılması (m.84/1-c).
- Başvuru tarihinde patent veya faydalı model isteme hakkına sahip olan herkes “buluşu yapan” sayılır; örneğin hakkı devralan şirket (m.84/2).
- Kuralın sonuçları süreyle sınırlı değildir ve her zaman ileri sürülebilir; örneğin bir hükümsüzlük davasında (m.84/3).
- İspat yükü sizdedir: kuraldan yararlanmak isteyen taraf şartların gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür (m.84/4).
Yurt dışı uyarısı
TÜRKPATENT’in Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlar Uygulama Kılavuzu bu konuda açık bir not düşer: Türkiye’de başvurudan önce yapılan akademik yayın, açıklama tarihinden itibaren 12 ay patent veya faydalı model verilmesini etkilemez; ancak farklı ülkelerde bu süre ve açıklamaların niteliği değişebilir, bu nedenle akademik yayından önce başvuru yapılması önerilir. Buluşu yurt dışında da korumayı düşünüyorsanız, Türkiye’deki 12 aylık kuralı her ülke için geçerli saymayın. Uluslararası yollar için PCT ve Avrupa patenti yazısına bakın.
Fuarda gösterdim: sergi rüçhanı ayrı bir yoldur
Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergilerde ya da Paris Sözleşmesine taraf ülkelerde açılan resmî veya resmî olarak tanınan uluslararası sergilerde buluş konusu ürünü teşhir eden kişi, teşhir tarihinden itibaren 12 ay içinde Türkiye’de başvuru yaparken rüçhan hakkından yararlanabilir (SMK m.93/6). Bunun için ürünü açıkça gösteren en az bir fotoğraf ve ürünün teknik özelliklerini, sergide görünür şekilde konulduğu tarihi ve serginin resmî açılış tarihini gösteren, sergiyi düzenleyen kuruluşça onaylanmış bir belge sunulur (Kılavuz 2026). Rüçhan talebi başvuruyla veya başvurudan itibaren 2 ay içinde ücretiyle yapılır, belgeler 3 ay içinde verilir (SMK m.94/1).
| Etkisiz açıklama (SMK m.84) | Sergi rüçhanı (SMK m.93/6) | |
|---|---|---|
| Hangi açıklamalar | Buluşu yapanın veya ondan bilgi edinenin her türlü açıklaması | Yalnız belirtilen türde sergilerde teşhir |
| Süre | Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 ay | Teşhir tarihinden itibaren 12 ay |
| Talep veya belge | Kanunda ayrı talep öngörülmemiş; ispat yükü başvuru sahibinde | Rüçhan talebi, ücret ve sergi belgesi |
| Sonuç | Açıklama patent verilmesini etkilemez | Teşhir tarihi rüçhan tarihi olur |
Rüçhan hakkının genel kuralları için rüçhan hakkı nedir yazısına bakın.
Tasarımda benzer kural, markada yok
Tasarım: Koruma talep edilen tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde tasarımcı veya halefi, bunların izniyle üçüncü bir kişi ya da bunlarla ilişkinin kötüye kullanılması sonucu kamuya sunulmuşsa, bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez (SMK m.57/2). Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz (SMK m.57/1). Ayrıntı: tasarım tescili nedir ve tescilsiz tasarım koruması.
Marka: SMK’nın marka hükümlerinde buna benzer bir 12 aylık hoşgörü süresi yoktur. Ürününüzü bir adla tanıttıysanız markada asıl risk, başkasının aynı veya benzer bir işareti sizden önce başvurmasıdır. Bu yüzden markanızı da mümkün olan en kısa sürede başvurun; bkz. marka tescili nasıl yapılır.
Şimdi ne yapmalısınız?
- İlk açıklama tarihini belirleyin. Makalenin çevrim içi yayım tarihi, fuarın açılış günü, videonun yüklenme tarihi gibi. 12 ay bu ilk tarihten işler; sonraki açıklamalar süreyi uzatmaz.
- Kanıtları toplayın. Yayın kopyası, tarih gösteren ekran görüntüleri, fuar katılım belgesi, sunum dosyası. İspat yükü sizdedir (SMK m.84/4).
- Açıklamanın kapsamını not edin. Neyi gösterdiniz, neyi göstermediniz? Açıklamada olmayan teknik ayrıntılar için ayrıca yenilik değerlendirmesi yapılır.
- Başvuruyu 12 ay dolmadan yapın. Başvuru tarihi için talep, kimlik bilgileri ve tarifname yeterlidir; istemler 2 ay içinde tamamlanabilir (SMK m.90/3, m.95/2). Ancak tarifname eksiksiz olmalıdır; tarifname ve istem rehberi.
- Daha fazla açıklama yapmayın. Başvuruya kadar yeni yayın, demo ve kaynak kod paylaşımını erteleyin; yatırımcı veya iş ortağıyla paylaşacaksanız gizlilik sözleşmesi yapın.
- Sergi rüçhanının şartları varsa belgeyi organizatörden şimdi isteyin.
- Ön araştırma yapın. Kendi açıklamanız dışındaki dokümanlar da yeniliği etkileyebilir; TÜRKPATENT patent araştırma ekranı iyi bir başlangıçtır.
Üniversite ve kamu destekli projelerde ek kurallar
Yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanları, stajyerler ve öğrencilerin, kurumun serbest buluş veya hak sahipliği kararından sonra patent başvurusu yapılana kadar buluşu gizli tutma yükümlülüğü vardır; akademik yayın ve konferans sunumu için ilgili kararlar beklenmelidir (Yükseköğretim Buluşları Kılavuzu). Kamu destekli projelerde de hak sahipliği süreci tamamlanana kadar patent verilmesini etkileyecek açıklama yapılamaz (SMK m.122/1). Ayrıntı: çalışan ve üniversite buluşları.
Sık Sorulan Sorular
Makalemi 14 ay önce yayımladım, artık hiç şansım yok mu?
Türkiye bakımından 12 aylık süre geçtiyse SMK m.84 korumasından yararlanamazsınız ve makale tekniğin bilinen durumuna girer. Makalede açıklanmayan, yeni ve buluş basamağı içeren ilave teknik geliştirmeler ayrı bir başvurunun konusu olabilir; bunu bir uzmanla değerlendirin.
Kuralı kullanmak için başvuruda bir beyan vermem gerekir mi?
SMK m.84’te ayrı bir talep veya beyan şartı yoktur; kural ileri sürüldüğünde şartların gerçekleştiğini ispat etmeniz gerekir (m.84/4). Kanıtları başvuru dosyanızla birlikte saklayın.
Benden habersiz bir başkası buluşumu yayımladı, ne olur?
Yayımlayan kişi bilgiyi doğrudan veya dolaylı olarak sizden edindiyse, 12 ay içinde yapacağınız başvuruda bu açıklama etkisiz sayılır (SMK m.84/1-c). Bunu ispat etmeniz gerekir.
Ürünü satmaya başladım, satış da açıklama sayılır mı?
SMK m.83/2 kullanım veya başka herhangi bir biçimde açıklanmayı da tekniğin bilinen durumuna dahil eder. Satış ve kullanım da açıklama olabilir; 12 aylık süreyi ilk satış veya tanıtım tarihinden hesaplayın.
Marka adları sahiplerine aittir. Bu yazı bağımsız bir teknik rehberdir; adı geçen kuruluşlarla bayilik veya ortaklık ilişkisi bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili içerikler: TÜRKPATENT ve sınai mülkiyet rehberi · Patent nedir · Rüçhan hakkı · Tasarım tescili · Yazılım patenti