Kaynak göstermek bir nezaket değil, kanuni bir mecburiyettir ve kanun bunun içeriğini de sayar. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.36/3 hangi unsurların yazılacağını tek tek belirtir; m.35'in son fıkrası ise iktibasın "belli olacak şekilde" yapılmasını ister. Bu yazıda önce kanunun aradığı unsurları çıkarıyor, sonra haber alıntısı, köşe yazısı özeti, ajans haberi ve çeviri haber için kopyalanabilir kaynak satırı şablonları veriyorum.
Kanunun aradığı unsurlar: FSEK m.36/3
Kaynak gösterme mecburiyetinin metni şudur:
FSEK Madde 36 — üçüncü fıkra
"Bütün bu hallerde, iktibas edilen gazete, dergi ve ajansın ve eğer bunlar
da başka bir kaynaktan alınmışlarsa o kaynağın adı, tarih ve sayısından
başka makale sahiplerinin adı, müstear adı veya alameti zikredilmek
icabeder."Cümleyi unsurlarına ayırdığımızda dört kalem çıkar. Kanunun kelimeleri şunlardır:
| Unsur | Kanunun ifadesi | İnternet haberciliğindeki karşılığı |
|---|---|---|
| 1. Yayın adı | "iktibas edilen gazete, dergi ve ajansın" adı | Alıntıladığınız haber sitesinin, gazetenin, derginin veya ajansın adı |
| 2. Asıl kaynak | "eğer bunlar da başka bir kaynaktan alınmışlarsa o kaynağın adı" | İçeriği aldığınız yayın da başkasından almışsa, o ilk kaynağın adı |
| 3. Tarih ve sayı | "tarih ve sayısından" | Haberin yayım tarihi; basılı yayında ayrıca sayı numarası |
| 4. Yazar | "makale sahiplerinin adı, müstear adı veya alameti" | Yazarın adı, kullandığı takma ad veya imza olarak kullandığı işaret |
İkinci hüküm: iktibasın belli olacak şekilde yapılması
m.36/3 kaynağın içeriğini düzenler; m.35'in son fıkrası ise kaynağın görünürlüğünü:
FSEK Madde 35 — son fıkra
"İktibasın belli olacak şekilde yapılması lazımdır. İlim eserlerinde,
iktibas hususunda kullanılan eserin ve eser sahibinin adından başka bu
kısmın alındığı yer belirtilir."Pratik sonucu şudur: okur, hangi cümlelerin sizin, hangilerinin alıntı olduğunu görebilmelidir. Tırnak işareti, blok alıntı biçimlendirmesi veya italik kullanımı bu yüzden tipografik bir tercih değil, hukuki bir gerekliliktir. Alıntıyı kendi metninizin akışına eritip sonuna genel bir kaynak satırı eklemek bu şartı karşılamaz. Kaynağı da yazının en altına değil alıntının hemen bitişiğine koyun; uzun bir haberde sonda duran tek satırlık kaynak notu, üç ayrı alıntının hangisine ait olduğunu göstermez ve m.67/3 anlamında "kifayetsiz kaynak" tartışmasına açıktır.
Şablon 1 — Haber alıntısı (FSEK m.36/1)
Başka bir yayında çıkan günlük havadis veya haberi iktibas ediyorsanız kullanacağınız satır şudur. İmzasız haberde "makale sahibinin adı" yazılamaz; kalan üç unsuru eksiksiz yazın ve imzasızlığı belirtin — bu durumda FSEK m.12 uyarınca hak ve yetkileri yayımlayan kendi namına kullanabilir, yani muhatabınız yayın kuruluşudur.
HABER ALINTISI — KAYNAK SATIRI
Kaynak: [Yayın adı], [GG.AA.YYYY], [varsa sayı: Sayı 12345].
Haberi hazırlayan: [Muhabir adı / müstear ad].
— Kısa biçim (kaynak alanı dar olan sayfalarda) —
Kaynak: [Yayın adı], [GG.AA.YYYY] — [Muhabir adı]
— Yayın da içeriği başka kaynaktan almışsa (m.36/3 ikinci unsur) —
Kaynak: [Yayın adı], [GG.AA.YYYY]; asıl kaynak: [İlk kaynağın adı].
Haberi hazırlayan: [Muhabir adı].
— İmzasız haberde —
Kaynak: [Yayın adı], [GG.AA.YYYY]. (Haber imzasız yayımlanmıştır.)Şablon 2 — Köşe yazısı özeti (FSEK m.36/2)
Köşe yazılarında kaynak satırı yalnızca kaynağı göstermez, hangi rejim altında aldığınızı da belli eder. İktibas hakkı saklı tutulmuşsa yalnızca kısaltılmış basın özeti alabilirsiniz; bunu satırda belirtmek hem şeffaflık hem savunma sağlar.
KÖŞE YAZISI ÖZETİ — KAYNAK SATIRI
[Yazar adı]'nın "[Yazının başlığı]" başlıklı yazısı,
[Yayın adı], [GG.AA.YYYY], [varsa Sayı 12345].
Yukarıdaki metin, 5846 sayılı Kanun m.36/2 uyarınca kısaltılarak
hazırlanmış bir basın özetidir.
— İktibas hakkı saklı tutulmamış yazının aynen alınmasında —
Bu yazı [Yayın adı]'nda [GG.AA.YYYY] tarihinde [Yazar adı] imzasıyla
yayımlanmıştır. 5846 sayılı Kanun m.36/2 uyarınca iktibas edilmiştir.
— Müstear adla yazan yazarlarda —
[Müstear ad] imzasıyla, [Yayın adı], [GG.AA.YYYY].
(Kanun m.36/3 "adı, müstear adı veya alameti" der; müstear ad yeterlidir.)İki ihtimalin farkını ve "iktibas hakkı sarahaten mahfuz tutulmuş" ibaresinin ne anlama geldiğini köşe yazısı alıntısına ayırdığımız yazıda tablo hâlinde açıkladık.
Şablon 3 — Ajans haberi
m.36/3 ajansı açıkça sayar: "iktibas edilen gazete, dergi ve ajansın" adı. Ajans kaynaklı içerikte ajans adının anılması bu nedenle tartışmasızdır.
AJANS HABERİ — KAYNAK SATIRI
[Ajans adı], [GG.AA.YYYY].
— Haber ajanstan alınıp bir gazetede yayımlanmış, siz gazeteden aldıysanız —
Kaynak: [Gazete adı], [GG.AA.YYYY]; haberin kaynağı: [Ajans adı].
— Ajans haberi kısmen kullanılmış, kalanı sizin çalışmanızsa —
Haberin [ilk üç paragrafı / bilgi bölümü] [Ajans adı] kaynaklıdır
([GG.AA.YYYY]). Diğer bölümler [Yayın adınız] tarafından hazırlanmıştır.
— Ajans bülteninde geçen bir açıklamanın tam metni kullanılıyorsa —
Açıklamanın tam metni [Ajans adı] bülteninden alınmıştır, [GG.AA.YYYY].Şablon 4 — Çeviri haber
Çeviri, FSEK m.6/1 uyarınca bir işlenmedir. m.6'nın son fıkrası, işlenmenin eser sayılması için asıl eser sahibinin haklarına zarar getirmemeyi ve işleyenin hususiyetini taşımayı arar; m.8/2 ise işlenmenin sahibinin, asıl eser sahibinin hakları saklı kalmak şartıyla onu işleyen olduğunu söyler. Bu yüzden çeviri haberde hem asıl kaynağı hem çevireni belirtmek gerekir.
ÇEVİRİ HABER — KAYNAK SATIRI
Kaynak: [Yabancı yayın adı] ([Ülke]), [GG.AA.YYYY].
Özgün başlık: "[Original headline]".
Türkçeye çeviren: [Çevirmen adı].
— Yalnızca bir bölümü çevrilmişse —
Metnin [tırnak içindeki bölümü], [Yabancı yayın adı]'nda [GG.AA.YYYY]
tarihinde [Yazar adı] imzasıyla yayımlanan "[Original headline]"
başlıklı yazıdan çevrilmiştir. Çeviri: [Çevirmen adı].
— Çeviri, bir ajans servisinden alınmışsa —
Kaynak: [Ajans adı] Türkçe servisi, [GG.AA.YYYY];
özgün metin: [Yabancı yayın adı], [GG.AA.YYYY].HTML tarafı: blockquote ve cite
m.35'in "iktibasın belli olacak şekilde yapılması" şartını sayfa düzeyinde karşılamanın en temiz yolu, alıntıyı semantik olarak işaretlemektir. Aşağıdaki yapı hem görsel olarak alıntıyı ayırır hem kaynağı alıntının bitişiğinde tutar:
<figure class="alinti">
<blockquote cite="https://ornekgazete.example/haber/12345">
<p>Alıntılanan metin buraya gelir. Yalnızca gerekli olan
bölüm alınır; kalanı kendi cümlelerinizle aktarılır.</p>
</blockquote>
<figcaption>
Kaynak:
<cite>Örnek Gazete</cite>,
<time datetime="2026-03-14">14.03.2026</time>,
Sayı 12345 — Ayşe Yılmaz
</figcaption>
</figure>Üç noktaya dikkat edin. blockquote öğesinin cite özniteliği kaynağın adresini makine tarafından okunabilir hâlde tutar ama ekranda görünmez; bu nedenle görünen kaynak satırı figcaption içinde ayrıca yazılır. cite öğesi yayın adını, time öğesi ise tarihi işaretler. Kanunun aradığı dört unsurun tamamı görünür metinde yer alır.
Kaynak satırının yeri ve biçimi için kontrol listesi
KAYNAK GÖSTERME KONTROL LİSTESİ
[ ] Yayın adı yazıldı mı? (m.36/3, 1. unsur)
[ ] İçerik devralınmışsa asıl kaynak yazıldı mı? (m.36/3, 2. unsur)
[ ] Tarih yazıldı mı? Basılı yayında sayı? (m.36/3, 3. unsur)
[ ] Yazarın adı / müstear adı / alameti var mı? (m.36/3, 4. unsur)
[ ] Alıntı, kendi metnimden ayırt edilebiliyor mu?
(tırnak, blok alıntı veya italik) (m.35 son fıkra)
[ ] Kaynak satırı alıntının bitişiğinde mi?
[ ] Birden fazla alıntı varsa her biri kendi kaynağını taşıyor mu?
[ ] Ajans içeriğinde abonelik sözleşmesinin istediği künye biçimi
kullanıldı mı?
[ ] Fotoğraf / video ayrı bir kaynak satırı taşıyor mu?Eksik kaynak, hiç kaynak göstermemekle aynı sonucu doğurur
Kanun "kaynak gösterdim" savunmasını yeterlilik ölçüsüne bağlar. FSEK m.67/3 üç ihtimali birlikte sayar ve hepsine aynı sonucu bağlar:
FSEK Madde 67 — üçüncü fıkra
"32, 33, 34, 35, 36, 39 ve 40 ıncı maddelerde sayılan hallerde yanlış veya
kifayetsiz kaynak tasrih edilmiş veyahut hiç kaynak gösterilmemişse ikinci
fıkra hükmü uygulanır."m.67/2'ye yapılan atfın sonucu, eser sahibinin adının asıl ve tedavüldeki nüshalara derç ettirilmesi ve masrafı tecavüz edene ait olmak üzere hükmün en fazla üç gazetede ilanının talep edilebilmesidir. Cezai tarafta ise m.71/1-3 kaynak göstermeksizin iktibası altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasına, m.71/1-5 ise yetersiz, yanlış veya aldatıcı kaynak göstermeyi altı aya kadar hapis cezasına bağlar.
Buna 5187 sayılı Basın Kanunu m.24/1'in ayrı yaptırımı eklenir; iki rejimin nasıl birlikte işlediğini kaynak göstermeden yeniden yayımın cezası yazısında ayrıntılandırdık. Kaynak göstermenin izin yerine geçmediğini ise ayrı bir yazıda hükümlerle kurduk.
Alıntı serbestisinin sınırlarını ve hangi maddenin ne zaman devreye girdiğini haber alıntısı serbestisi yazısında karar akışıyla verdik. Kaynak alanlarını her içerik tipinde zorunlu tutan bir editör kurgusu için haber yazılımı tarafındaki alan tanımlarını inceleyebilirsiniz.