Gazeteci İş Sözleşmesi Şablonu (5953 Uyumlu)

Yazılı Sözleşme Neden Pazarlık Konusu Değil?

5953 sayılı Kanun madde 4, kapsamdaki her gazeteci için işverenin yazılı sözleşme yapmasını zorunlu tutar. İş Kanunu'nda yazılı şekil yalnızca belirli süreli veya bir yıldan uzun sözleşmelerde aranırken, 5953'te bu zorunluluk koşulsuzdur: süre, ücret ya da pozisyon fark etmez.

Kanunun 1. maddesi kapsamı şöyle çizer: Türkiye'de yayımlanan gazete, internet haber siteleri, mevkuteler ile haber ve fotoğraf ajanslarında, İş Kanunu'ndaki işçi tanımı dışında kalan fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlar. İnternet haber siteleri bu kapsama 2022'de 7418 sayılı Kanunla eklendi.

Kanunun Zorunlu Kıldığı Üç Unsur

Madde 4, sözleşmede bulunması gereken asgari içeriği üç başlıkta sayar. Bunlardan biri eksikse sözleşme kanuna uygun sayılmaz:

Madde 4 ayrıca iki noktayı daha bağlar: işin nev'i ve ücrette yapılacak her değişikliğin sözleşmeye yazılması mecburidir, ve aynı yayında iki yıl çalışan gazeteci terfie hak kazanır; terfi, sözleşmede belirlenen yüzde nispetinde yapılır. Yani terfi oranını sözleşmeye yazmazsanız, kanunun terfi hakkını uygulanabilir kılan ölçüt ortadan kalkar.

Sözleşme Şablonu

Aşağıdaki şablon, 5953'ün ilgili maddelerine birebir dayanır. Noktalı yerleri doldurup iki nüsha imzalayın. Her maddenin yanındaki parantez, hükmün kaynağını gösterir.

GAZETECİ İŞ SÖZLEŞMESİ
(5953 sayılı Kanun m.4 uyarınca düzenlenmiştir)

TARAFLAR
İşveren  : ....................................... (unvan)
Adres    : .......................................
Vergi No : .......................................
Gazeteci : ....................................... (ad soyad)
T.C. No  : .......................................
Adres    : .......................................

MADDE 1 - İŞİN NEV'İ   (m.4/a)
Gazeteci, işverene ait ....................... adlı süreli yayında /
internet haber sitesinde ....................... (muhabir / editör /
redaktör / sayfa sekreteri / foto muhabiri) sıfatıyla fikir ve sanat
işlerinde çalışacaktır.
Çalışma yeri: .......................

MADDE 2 - ÜCRET   (m.4/b, m.14)
Aylık brüt ücret: ................... TL
Ücret her ay peşin olarak ve gazetecinin ................ bankasındaki
.................................. IBAN numaralı hesabına yatırılarak
ödenir. Ücret ve işin nev'inde yapılacak her değişiklik bu sözleşmeye
yazılır.

MADDE 3 - KIDEM   (m.4/c, m.6)
Gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihi : ...../...../..........
Bu sözleşmenin başlangıç tarihi      : ...../...../..........
Kıdem hakkı, gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren
hesaplanır.

MADDE 4 - SÖZLEŞME SÜRESİ VE DENEME   (m.10)
Sözleşme belirsiz sürelidir.
Mesleğe ilk intisap eden gazeteciler için deneme süresi en çok üç aydır.
Deneme süresi sonunda sözleşmenin yazılı yapılması zorunludur.

MADDE 5 - ÇALIŞMA SÜRESİ VE FAZLA MESAİ   (Ek m.1)
Günlük çalışma süresi gece ve gündüz devrelerinde sekiz saattir.
Fazla çalışma, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir.
Saat 24.00'ten sonraya denk gelen fazla çalışma saatleri için ücret bir
misli fazlasıyla ödenir.
Fazla mesai günde üç saati geçemez.
Fazla çalışma ücreti, takip eden ücret ödemesiyle birlikte ödenir.

MADDE 6 - HAFTA TATİLİ VE MAZERET İZİNLERİ   (m.19)
Altı günlük fiili çalışmayı takiben bir gün ücretli dinlenme verilir.
Devamlı gece çalışması gerektiren işlerde hafta tatili iki gündür.
Mazeret izinleri: çocuğun doğumu 3 gün; eş, çocuk, anne veya babanın
ölümü 4 gün; çocuğun evlenmesi ile kardeş, büyükanne, büyükbaba veya
torunun ölümü 2 gün. Bu izinler yıllık izinden sayılmaz.

MADDE 7 - YILLIK ÜCRETLİ İZİN   (m.21)
Günlük süreli yayında en az bir yıl kıdemi olan gazeteci    : 4 hafta
Meslekte on yıldan fazla kıdemi olan gazeteci               : 6 hafta
Günlük olmayan süreli yayında her altı aylık çalışma devresi: 2 hafta
Kıdem, meslekteki toplam hizmet süresine göre hesaplanır.
İzin hakkından feragat edilemez.

MADDE 8 - YILLIK İKRAMİYE   (m.14 son fıkra)
Gazeteciye her hizmet yılı sonunda asgari bir aylık ücreti tutarında
ikramiye ödenir.

MADDE 9 - TERFİ   (m.4)
Yayında iki yıl çalışan gazeteci terfie hak kazanır.
Terfi oranı: % ..........

MADDE 10 - SÖZLEŞME DIŞI YAZILAR   (m.15)
Sözleşme dışında işveren tarafından verilen işler ile sipariş edilen
veya yayını kabul edilen yazılar için ayrıca ücret ödenir. Bu ilave
ücretlerin sigorta primleri ödenir.

MADDE 11 - FESİH VE İHBAR SÜRELERİ   (m.6, m.7, m.8)
İşveren feshinde: bu işyerinde fasılasız olarak en az beş yıl hizmeti
olan gazeteci için üç ay, beş yıldan az hizmeti olan için bir ay yazılı
ihbar süresi uygulanır.
Gazeteci feshinde: en az bir ay önce yazılı ihbar.
Bu süreler asgari olup sözleşme ile artırılabilir, azaltılamaz.
Kullanılmayan yıllık izin ücreti fesih hâlinde peşin ödenir.

MADDE 12 - MESLEKİ ONUR   (m.11)
Gazetecinin şeref ve şöhretine halel getirecek nitelikte bir fiili
yerine getirmemesi, işverene sözleşmeyi derhal fesih hakkı vermez.

MADDE 13 - BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ   (m.9)
Bu sözleşmenin yapılışı işveren tarafından, feshi ise fesheden tarafça
on beş gün içinde Bölge Çalışma Müdürlüğüne, mülkiye amirliğine ve
gazetecinin üyesi olduğu sendikaya beyanname ile bildirilir.

MADDE 14 - UYUŞMAZLIK   (Ek m.4)
Bu sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda iş mahkemeleri görevlidir.

MADDE 15 - SAKLI HÜKÜMLER   (m.25)
5953 sayılı Kanunun gazeteci lehine olan hükümleri, sözleşmede yer
almasa dahi uygulanır. Bu sözleşme, gazetecinin kanundan doğan
haklarını azaltacak şekilde yorumlanamaz.

İşbu sözleşme ...../...../.......... tarihinde iki nüsha olarak
düzenlenmiş ve taraflarca imzalanmıştır.

İŞVEREN                               GAZETECİ
Ad-Soyad / Unvan / İmza               Ad-Soyad / İmza

Kritik Maddelerin Açıklaması

Kıdem: Aynı İşveren Değil, Meslek

5953'ün en çok yanlış uygulanan hükmü budur. Madde 6 açık yazar: "Kıdem hakkı gazetecinin mesleke ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır." İş Kanunu'nda kıdem aynı işverende geçen süreye bakarken, 5953'te gazetecinin meslekteki toplam süresi esastır. Üç farklı gazetede toplam on yıl çalışmış bir muhabirin kıdemi, son işverenindeki iki yıl değil, on yıldır.

Madde 6'da ayrıca bir sınır var: bir defa kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi yeni işine girişinden itibaren hesaplanır. Ancak aynı fıkra, bunun aksine yapılacak sözleşmenin geçerli olduğunu söyler — yani taraflar gazeteci lehine sapabilir.

İhbar Süresi Kıdemden Farklı Ölçülür

Burada ince ama pahalı bir ayrım var. Kıdem tazminatı meslekteki toplam süreye göre hesaplanırken, ihbar süresi aynı işyerindeki fasılasız hizmete bakar. Madde 6'nın metni şöyle: işverenle arasındaki hizmet münasebeti bir veya müteaddit sözleşmeye istinaden fasılasız olarak en az beş yıl sürmüş gazetecinin işine son verilmesi üç ay sonra geçerli olur; beş yıldan az hizmeti olanlar için bu süre bir aydır.

Fazla Mesai: %50, Gece Yarısından Sonra Bir Misli

Ek madde 1, günlük çalışmayı sekiz saatle sınırlar ve fazla çalışmayı normal saat ücretinin %50 fazlası olarak ücretlendirir. Saat 24.00'ten sonraya denk gelen fazla saatlerde ücret bir misli fazlasıyla ödenir. Fazla mesai günde üç saati geçemez. Gece baskısı yapan gazetelerde ve 7/24 çalışan haber sitelerinde bu iki oranın ayrı ayrı hesaplanması gerekir; hepsini %50'den ödemek eksik ödemedir.

Yıllık İzin: Taban Dört Hafta

Madde 21, günlük süreli yayında en az bir yıl kıdemi olan gazeteciye yılda dört hafta, meslekte on yıldan fazla kıdemi olana altı hafta ücretli izin verir. İş Kanunu'ndaki 14-26 günlük kademeyle karşılaştırıldığında fark büyüktür. Madde 29'a göre izni vermeyen işveren, izin süresine karşılık gelen ücretlerin üç katı idari para cezası öder ve gazeteciye ödenecek ücret iki kat olarak ödenir.

Sözleşmeye Konulamayacak Hükümler

Piyasada dolaşan pek çok gazeteci sözleşmesinde, kanunen geçersiz olan maddeler bulunuyor. Aşağıdakiler sözleşmeye yazılsa dahi hüküm doğurmaz:

• İş sonrası rekabet yasağı. Madde 13 nettir: iş akdi sona erdikten sonrası için gazetecinin mesleğini icra serbestisini kısıtlayan hükümler batıldır. "Ayrıldıktan sonra iki yıl rakip yayında çalışamaz" klozu geçersizdir.
• Yıllık izinden feragat. Madde 21 uyarınca izin hakkından feragat edilemez.
• Kanuni ihbar sürelerinin kısaltılması. Madde 8, süreleri asgari kabul eder; artırılabilir ama azaltılamaz.
• Kazanılmış hakların düşürülmesi. Madde 25, kanunun getirdiği yükümlülüklerin gazetecinin ücret ve diğer haklarını daha aşağı hadlere indirmeye gerekçe yapılamayacağını söyler; aykırılık madde 30 uyarınca cezalıdır.
• Dışarıda başka iş yapma yasağının mutlaklaştırılması. Madde 13, sözleşmede aksi yazılı değilse gazetecinin dışarıda başka iş tutmakta serbest olduğunu belirtir. Sınırlama getirilecekse iş ilişkisi süresiyle sınırlı ve açık yazılmalıdır.

Sözleşme İmzalandıktan Sonra: On Beş Gün Kuralı

Çoğu yayın kuruluşunun atladığı adım budur. Madde 9'a göre sözleşmenin yapılışı işveren tarafından, feshi ise fesheden tarafça on beş gün içinde beyanname ile bildirilir. Bildirim yapılacak yerler: Bölge Çalışma Müdürlüğü, mülkiye amirliği ve gazeteci üyeyse sendikası, değilse en fazla üyesi bulunan mesleki teşekkül. Mülkiye amirleri beyanname örneğini gazetecinin kıdem tespiti için ilgili makama gönderir.

Ayrıca madde 3, kapsamdaki bir müesseseyi işletmeye başlayan, devralan, kapatan veya faaliyet konusunu değiştirenlere bir ay içinde yazılı bildirim yükümlülüğü getirir.

İnternet Haber Siteleri de Kapsamda

13 Ekim 2022 tarihli 7418 sayılı Kanun, 5953'ün 1. maddesine "internet haber siteleri" ibaresini ekledi ve düzenleme 18 Ekim 2022'de yürürlüğe girdi. Bir haber sitesinde ücret karşılığı içerik üreten editör, muhabir veya redaktör artık tartışmasız biçimde 5953 kapsamındadır: yazılı sözleşme, dört haftalık izin, %50 fazla mesai zammı, yıllık ikramiye ve meslek kıdemine dayalı kıdem tazminatı bu kişiler için de geçerlidir.

İmzalamadan Önce Kontrol Listesi

• Sözleşme yazılı mı ve iki nüsha imzalandı mı?
• İşin nev'i, brüt ücret ve mesleğe ilk giriş tarihi üçü de yazılı mı? (m.4)
• Terfi yüzdesi belirtildi mi? (m.4)
• Ücretin banka hesabına yatırılacağı ve IBAN yazıldı mı? (m.14)
• Yıllık izin süresi meslek kıdemine göre doğru mu — 4 hafta mı, 6 hafta mı? (m.21)
• Fazla mesai için %50 ve gece 24.00 sonrası bir misli oranları ayrı ayrı yazıldı mı? (Ek m.1)
• Yıl sonu asgari bir maaş ikramiye maddesi var mı? (m.14)
• İhbar süreleri kanuni asgarinin altına çekilmemiş mi? (m.8)
• İş sonrası rekabet yasağı klozu çıkarıldı mı? (m.13)
• Sözleşme yapıldıktan sonra 15 gün içinde bildirim yapıldı mı? (m.9)