Telif hukukunun basına tanıdığı en geniş serbesti burada. FSEK'in 36. maddesi "gazete münderecatı" başlığını taşır ve iki farklı içerik türünü ayırır.
Birinci Kural: Günlük Haberler Serbest
Maddeye göre basın veya radyo tarafından yayımlanan günlük haberler ile havadisler serbestçe iktibas edilebilir.
İkinci Kural: Makale ve Fıkralarda "Saklı Tutma"
Gazete veya dergilerde yayımlanan sosyal, siyasi veya ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar için farklı bir rejim işler: iktibas hakkı sarahaten mahfuz tutulmamışsa, bu yazılar aynen veya değiştirilerek başka gazete ve dergilerce alınabilir, radyo veya diğer araçlarla yayımlanabilir.
| İçerik | Kural |
|---|---|
| Günlük haberler ve havadisler | Serbestçe iktibas edilebilir |
| Sosyal, siyasi, ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar | İktibas hakkı sarahaten saklı tutulmamışsa alınabilir |
| İktibas hakkı saklı tutulmuşsa | Aynen alınamaz — ancak basın özeti yapılabilir |
Üçüncü Kural: Saklı Tutulsa Bile Basın Özeti
Madde bir güvence daha içerir: iktibas hakkı saklı tutulmuş olsa dahi, sözü edilen makale ve fıkralar kısaltılarak basın özeti hâlinde alınabilir, radyo veya diğer araçlarla yayımlanabilir.
Ayrıntısını basın özeti yazısında ele aldık.
Her Hâlde Kaynak Gösterilir
Madde, bütün bu hâllerde kaynak gösterme zorunluluğu getirir. Belirtilmesi gerekenler:
- İktibas edilen gazete, dergi ve ajansın adı
- Başka bir kaynaktan alınmışsa o kaynağın adı
- Tarih ve sayı
- Yazı sahiplerinin adları, müstear adları veya alâmetleri
Basın Kanunu'ndaki Karşılığı
5187 sayılı Kanun'un 24. maddesi aynı alanda ceza öngörür: bir süreli yayında yayımlanmış haber, yazı ve resimleri kaynak göstermeksizin yeniden yayımlayanlar ile yeniden yayım hakkı saklı tutulmuş olmasına rağmen süreli yayın sahibinin izni olmadan yeniden yayımlayanlar cezalandırılır; ikinci hâlde ceza daha yüksektir.
İki metnin ilişkisini m.36 ve m.24 yazısında ele aldık.
Yayın Olarak Ne Yapmalı?
- Kendi yayınınızda köşe yazıları için iktibas hakkını saklı tutmak istiyorsanız bunu açıkça belirtin — künyede ve yazı altında.
- Alıntı yaparken hedef yayının böyle bir kaydı olup olmadığını kontrol edin.
- Her hâlde yayın adı, tarih, sayı ve yazar adını yazın.
- Günlük haber ile köşe yazısını ayırın: ikisi aynı rejime tabi değildir.
- Fotoğraf ve görsel için ayrı düşünün; m.36 metin içeriğine ilişkindir.
Ajans İçeriğinde Durum
Ajans içeriği ayrıca abonelik sözleşmesine tabidir. Sözleşmeden doğan sınırlar, kanunî serbestiden bağımsız olarak işler. Ayrıntısını ajans içeriği yazısında ve izinsiz ajans haberi yazısında ele aldık.
Sonuç
Basın veya radyo tarafından yayımlanan günlük haberler serbestçe iktibas edilebilir. Sosyal, siyasi veya ekonomik günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar ise iktibas hakkı açıkça saklı tutulmamışsa alınabilir; saklı tutulmuşsa yalnız basın özeti yapılabilir. Her hâlde kaynak yayının adı, tarihi, sayısı ve yazarın adı belirtilir.