Sorunun cevabı çocuğun haberdeki konumuna göre değişir. Kanun genel olarak "çocuğun yüzü gösterilemez" demez; suç faili veya suç mağduru olan çocuklar için mutlak bir yasak koyar.
Mutlak yasak: 5187 m.21-c
Süreli yayınlarda "onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde" yayın yapmak suçtur. Yasak fail ile mağduru birlikte kapsar — çocuk ister suça sürüklenmiş ister zarar görmüş olsun, kimliği verilemez.
| Çocuğun konumu | Yüz gösterilebilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Suç faili | Hayır | 5187 m.21-c |
| Suç mağduru | Hayır | 5187 m.21-c |
| Cinsel suç mağduru | Hayır (iki kez korunur) | 5187 m.21-b ve c |
| Adli olayla ilgisi olmayan haber (örneğin bir etkinlik) | Kanunda mutlak yasak yok; veli rızası ve kişilik hakkı ölçütü işler | TMK m.24, KVKK |
Çocuk Koruma Kanununun ilkesi
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun 4. maddesi, Kanunun uygulanmasında gözetilecek ilkeler arasında şunu sayar: "Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması" (bent l).
Bu ilke doğrudan basına yönelik bir ceza normu değildir; muhataplarını yargı ve idare oluşturur. Ancak yasağın arkasındaki koruma amacını gösterir ve 5187 m.21-c ile aynı yöne bakar.
Duruşma kapalıdır
CMK m.185/1: "Sanık, onsekiz yaşını doldurmamış ise duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır." Buna CMK m.187/2 eklenir: "Kapalı duruşmanın içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz."
Buzlama yeterli mi
Ölçüt yüzün kapatılması değil, tanınmanın önlenmesidir. Aşağıdakiler yüz kapatılmış olsa bile teşhise götürebilir:
- Okul adı, sınıf, forma veya okul kıyafeti
- Mahalle, köy veya apartman adı
- Anne, baba veya kardeşin adı ya da görüntüsü
- Ses (değiştirilmemişse)
- Ayırt edici fiziksel özellikler, kıyafet, protez, dövme
- Olay tarihi ve yeriyle birleştiğinde teşhise götüren ayrıntılar
Adlî olay dışındaki çocuk haberleri
Bir çocuğun adlî bir olayla ilgisi olmayan haberde görüntülenmesi, 5187 m.21 kapsamında değildir. Bu durumda ölçüt kişilik hakkı ve kişisel veri hukukudur: TMK m.24/2 uyarınca kişilik haklarına yapılan her saldırı, rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır. Çocuk bakımından rızayı veli kullanır.
Yine de dikkat: bugün "masum" görünen bir kare, arşivde kalıcıdır ve çocuk büyüdüğünde talep konusu olabilir. Rızayı yazılı almak ve kapsamını (hangi mecra, ne kadar süre) belirlemek yayıncıyı korur.
Yaptırım
5187 m.21 ihlali adlî para cezası gerektirir; kanundaki tutarlar 2005 öncesi lira cinsinden yazıldığı için 5252 sayılı Kanunun 5. maddesindeki dönüştürme kuralı uygulanır. Ayrıca 5187 m.13 uyarınca maddî ve manevî zarardan eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Suça sürüklenen çocukları çocuk fail yazısında, mağdur kimliklerini mağdur yazısında ele aldık.