Adliye haberciliğinin en sık karşılaştığı ret gerekçesi bu. Kanun sınırı sonuca bağlamış: bilginin açıklanmasının neye yol açacağına.
Kanun Metni
4982 sayılı Kanun'un 20. maddesi, açıklanması hâlinde suç işlenmesine yol açacak veya sorgulamayı tehlikeye düşürecek nitelikteki bilgi ve belgeleri bilgi edinme hakkı kapsamı dışında tutar.
Ayrı Bir Alan: Yargılamanın Kendisi
Bilgi edinme istisnası ile yargılama süreci içindeki yayın sınırları farklı rejimlerdir.
| Konu | Rejim | Dayanak |
|---|---|---|
| İdareden bilgi istemek | Bilgi edinme mevzuatı | 4982 m.20 |
| Duruşmada kayıt | Yargılama usulü mevzuatı | ayrı yazı |
| Kapalı duruşma içeriği | Yargılama usulü mevzuatı | ayrı yazı |
| Yayın yasağı kararı | Anayasa m.28 + kanunla belirtilen sınırlar | ayrı yazı |
Anayasa'nın 28. maddesi bu ayrımı kurar: yargılama görevinin amacına uygun yerine getirilmesi için, kanunla belirtilecek sınırlar içinde hâkim tarafından verilen kararlar saklı kalmak üzere, olaylar hakkında yayım yasağı konamaz.
Basın Kanunu'ndaki Yayın Sınırları
Adliye haberciliğinde 5187 iki maddesiyle sınır çizer:
- m.21 — Türk Medeni Kanunu'na göre evlenmeleri yasaklanmış kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili haberlerde bu kişilerin, sayılan cürümlere ilişkin haberlerde mağdurların, ve on sekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapmak cezalandırılır.
- m.20 — Cinsel saldırı, cinayet ve intihar olayları hakkında, haber vermenin sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu tür fiillere özendirebilecek nitelikte yazı ve resim yayımlamak cezalandırılır.
Her iki maddede de ceza, bölgesel süreli yayınlarda, yaygın süreli yayınlarda ve internet haber sitelerinde daha yüksek bir tabandan başlar.
Dava Açma Süresi Bir Kez Daha
Adliye haberlerinde 5187 m.26 da hatırlanmalı: basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suçlarla ilgili ceza davalarının, bir muhakeme şartı olarak, günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur.
Haber Kaynağı Güvencesi
5187 m.12: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
Ret Aldığınızda
- Kurumdan, açıklamanın hangi somut riski doğuracağını gerekçelendirmesini isteyin.
- Talebinizi tamamlanmış işlemlere daraltmayı deneyin.
- İstatistiksel ve toplulaştırılmış veri talep edin — kişi ve dosya bazlı olmayan.
- On beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edin.
- Yayın tarafında 5187 m.20 ve m.21 sınırlarını ayrıca gözden geçirin.
Sonuç
Açıklanması suç işlenmesine yol açacak veya sorgulamayı tehlikeye düşürecek bilgi ve belgeler bilgi edinme kapsamı dışındadır. Ölçü belgenin damgası değil, açıklanmasının doğuracağı sonuçtur. Bilgi edinme istisnası ile yargılama sürecindeki yayın sınırları ayrı rejimlerdir; ikincisinde Anayasa m.28 uyarınca yayım yasağı ancak kanunun çizdiği çerçevede hâkim kararıyla konabilir.