Bu, gazeteciliğin en riskli alanlarından biri ve tek bir maddeyle cevaplanmaz. Üç ayrı katman var.
Katman 1 — Haber Kaynağı Güvencesi
5187 sayılı Basın Kanunu'nun 12. maddesi güçlü bir koruma sağlar: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
| Unsur | Kapsam |
|---|---|
| Kimler | Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür, eser sahibi |
| Neyi | Bilgi ve belge dâhil her türlü haber kaynağı |
| Hangi fiillere karşı | Açıklamaya ve tanıklık yapmaya zorlanma |
Anayasa'nın 22. maddesi tamamlayıcıdır: haberleşmenin gizliliğine ancak usulüne göre verilmiş hâkim kararıyla dokunulabilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yetkili merciin yazılı emri yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve kırk sekiz saat içinde onaylanmazsa kendiliğinden kalkar.
Katman 2 — Yayının Kendisi
Belgenin içeriği, yayını ayrıca sınırlayabilir:
- Anayasa m.28 — Devletin iç ve dış güvenliğini, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü tehdit eden veya suç işlemeye, ayaklanma ya da isyana teşvik eder nitelikte olan veya Devlete ait gizli bilgilere ilişkin haber veya yazıyı yazanlar, bastıranlar, basanlar, başkasına verenler kanun hükümleri uyarınca sorumlu olur.
- 5187 m.3 — Basın özgürlüğü, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla sınırlanabilir; ancak sınırlama demokratik bir toplumun gereklerine uygun olmalıdır.
- 5187 m.21 — Belirli hâllerde mağdurların ve on sekiz yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının kimliklerini açıklayacak yayınlar cezalandırılır.
Katman 3 — Belgenin Niteliği
Belgenin devlet sırrı, ticarî sır ya da kişisel veri içermesi ayrı sorumluluklar doğurur. Bilgi edinme mevzuatı bu kategorileri erişim bakımından tanımlar:
| Kategori | Bilgi edinme istisnası | Ölçü |
|---|---|---|
| Devlet sırrı | 4982 m.16 | Devlet emniyetine, dış ilişkilere, millî savunmaya zarar verecek gizlilik dereceli bilgiler |
| Adlî soruşturma | 4982 m.20 | Açıklanması suç işlenmesine yol açacak veya sorgulamayı tehlikeye düşürecek |
| Özel hayat | 4982 m.21 | Sağlık bilgileri; şeref ve haysiyete haksız müdahale oluşturacak kişisel bilgiler |
| Ticarî sır | 4982 m.23 | Kanunlarca ticarî sır sayılan veya gizli kalması kaydıyla sağlanan bilgiler |
Ceza Mevzuatı Bu Sette Yok
Basın Kartı Tarafındaki Sonuç
Basın Kartı Yönetmeliği m.8, kart için belirli suçlardan hüküm giymemiş olmayı arar; bunların arasında devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçları da sayılır (m.8/1-ç). Ayrıca m.8/1-e, 5187 m.25/2'de yer alan suçlardan hüküm giymemiş olmayı arar.
38. maddeye göre bu niteliklerin sonradan kaybedilmesi kartın iptalini gerektirir ve m.38/3 uyarınca yeniden kart alabilmek 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu m.12 ve/veya 13/A gereğince işlem tesis edilmesine bağlıdır.
El Koyma Riski
5187 m.25 el koyma rejimini düzenler: soruşturma için sübut vasıtası olarak her türlü basılmış eserin en fazla üç adedine Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk el koyabilir. Tamamına el koyma ise ancak soruşturma veya kovuşturma başlatılmışsa, maddede sayılan suçlarda ve hâkim kararıyla mümkündür.
Anayasa m.30 ise araçları korur: kanuna uygun kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz.
Yayın Öncesi Risk Kontrolü
- Belgenin gerçekliği doğrulandı mı? Doğrulanmamış belge, ayrı bir sorumluluk alanıdır.
- Kamu yararı somut olarak ortaya konabiliyor mu?
- Belgede kişisel veriler var mı? Karartma gerekiyor mu?
- 5187 m.21 kapsamında kimlik açıklama riski var mı?
- Belgenin tamamı mı yayımlanacak, yoksa haber değeri taşıyan kısmı mı?
- Kaynağın korunması için teknik önlemler alındı mı?
- Avukat görüşü alındı mı — yayından önce?
Kaynağı Teknik Olarak Korumak
Sonuç
Sızan belgeye dayalı haberde üç katman birlikte işler: 5187 m.12'deki haber kaynağı güvencesi, Anayasa m.28 ve 5187 m.3 ile m.21'deki yayın sınırları ve belgenin niteliğinden doğan cezaî sorumluluk. Üçüncü katmanın dayanağı olan ceza mevzuatı bu yazının kaynak setinde yer almaz; somut bir belgeyi yayımlamadan önce mutlaka avukatınıza danışın.